Yasal çerçeve
Her eyalet ve bölgenin kendi miras kanunu vardır ve hepsi yeterince geçimi sağlanmamış eş, de facto partner, çocuk ya da diğer hak sahibi kişinin aile geçimi talebine izin verir. Veraset vergileri 1979'a kadar tüm Avustralya'da kaldırıldı, dolayısıyla veraset vergisi yoktur; ancak sonraki elden çıkarmada sermaye kazancı vergisi uygulanabilir. Kritik pratik nokta superannuation'dır: ölüm ödemesi otomatik olarak terekenin parçası değildir ve bağlayıcı ölüm ödemesi tayinine ya da mütevellinin takdirine göre ödenir.
Avustralya'da önce bakılacak yer lehtar tayinleridir: emeklilik fonu, superannuation ve hayat sigortası formlarında yazılı adlar vasiyetin dışında işler, vasiyete üstün gelir ve boşanma ya da yeni evlilikten sonra çoğu kez eski hâliyle kalır. Bu formları güncellemek, tek başına en çok işe yarayan adımdır.
Vasiyet yoksa devreye giren yasal sıra, kimsenin özel durumunu gözetmez. Bir çiftin kendi isteyeceği dağılıma nadiren benzer; üvey çocuklar, bazı eyaletlerde evlilik dışı partner ve devam ettirilmesi gereken bir iş bu sıranın dışında kalabilir.
Avustralya'da yaşayan bir Türk vatandaşının terekesi iki ayrı yerde işlem görür. Avustralya'daki varlıkları eyalet Yüksek Mahkemesi (probate) eyalet hukukuna göre paylaştırır. Türkiye'deki mallar için ise Türk mahkemesi, MÖHUK m. 20 gereği taşınmazda Türk hukukunu, taşınırda ölenin millî hukukunu — yine Türk hukukunu — esas alır. Saklı pay kuralı bu yüzden Avustralya vasiyetiyle aşılamaz: çocuklarda yasal payın yarısı, eşte tamamıdır (TMK m. 506). Türkiye'deki mal için, Avustralya'da düzenlenip DFAT apostili taşıyan ölüm belgesi ile Türk mirasçılık belgesi (noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden; konsolosluk vekâletnamesi kullanılabilir) istenir. Vergi tarafında: Avustralya veraset vergisi uygulamaz, ancak mirasla gelen taşınmaz satılırsa CGT doğabilir. Türkiye ise Türk vatandaşı mirasçının dünyadaki tüm edinimini ve Türkiye'deki malı veraset ve intikal vergisine (yüzde 1–10) bağlar (VİVK m. 1); yurt dışında gerçekleşen ölümde beyan süresi 6 aydır, mirasçı da yurt dışındaysa 8 ay. 2010 tarihli Türkiye–Avustralya çifte vergilendirme anlaşması gelir vergilerini düzenler, mirası değil.
Temel noktalar
| Hukuk | Eyalet ve bölge miras kanunları |
|---|---|
| Aile geçimi | Eş, de facto partner, çocuk ve diğer hak sahiplerine açık talepler |
| Veraset vergisi | 1979'dan beri yok |
| Superannuation | Bağlayıcı tayin ya da mütevelli takdiriyle, genellikle tereke dışında ödenir |
| De facto partnerlar | Hak sahibi talepçi olarak ve çoğu eyalette yasal mirasçılıkta tanınır |
| Probate | Eyalet Yüksek Mahkemesi'nce verilir |
 Türkiye | Taşınmaz için MÖHUK m. 20 uyarınca Türk hukuku ve saklı pay; Türk mirasçılık belgesi; VİVK beyanı 6–8 ay içinde |
Uygulamada
- Önce vasiyeti arayın; sonra grant of probate, letters of administration ya da eşdeğer belge için mahkemeye başvurun.
- Terekenin değerini çıkarın; tayin ya da survivorship ile tereke dışına geçen varlıkları da sayıma katın.
- Gerekiyorsa alacaklılara ilan yapın, borçları dağıtımdan önce kapatın.
- Ölüm nedeniyle doğan vergi beyannamelerini verin, gereken onayları alın.
- Dağıtımı, eyalete göre 6–12 ay süren talep dönemi dolduktan sonra yapın ve imzalı bir dağıtım hesabını dosyada tutun.
- Türkiye'de mal varsa: tercümeli, DFAT apostilli ölüm belgesini hazırlayın; konsolosluğa ölüm bildirimi yapın, Türk mirasçılık belgesini alın, ardından tapu intikali ve veraset ve intikal vergisi beyanını tamamlayın.
Maliyet ve karşılanma
Mahkeme harçları düşüktür; asıl yük avukat ve danışman giderleridir ve uyuşmazlıklı terekede çoğunlukla tartışılan değeri bile geçer. En büyük kalemler genellikle tereke dışında kalan emeklilik, sigorta ve ortak hesaplardır, üstelik en az denetlenenler de onlardır. Türkiye'deki veraset vergisi yüzde 1–10 aralığındadır.
Son değişiklikler
Mahkemeler aile geçimi için hak sahibi sayılanların kapsamını genişletmeyi sürdürdü ve çekişmeli terekelerdeki hukukî masraflar reform çağrılarına yol açtı.
Nereye başvurulur
- Eyalet Yüksek Mahkemesi probate sicili.
- Australian Taxation Office — ölümün tetiklediği beyannameler.
- Hukuk derneği yönlendirme servisi; Sidney ve Melbourne'da Türkçe konuşan miras avukatları.
- Bankalar, sigortacılar ve superannuation fonları — tereke dışı varlıklar.
- Eyalet doğum, ölüm ve evlilik sicili — ölüm belgesi (Türkiye için DFAT apostilli).
- T.C. konsoloslukları — ölüm bildirimi, Türkiye'deki işlemler için vekâletname.
Bilmekte fayda var
Avustralya vasiyeti bir çocuğu mirastan çıkarabilir, ancak aile geçimi talebi (family provision) ona Avustralya'daki terekeden pay istetir; Türkiye'deki daire için ise Türk saklı payı işler. Birbirini iptal etmeyen iki vasiyet — Avustralya için Avustralya, Türkiye için Türk — en güvenli çözümdür.
Sık sorulan sorular
Vasiyet yoksa kim miras alır?
Yasal sıra: önce hayatta kalan eş ya da de facto partner ve çocuklar, sonra eyalet kanununun belirlediği sırayla diğer akrabalar.
Emeklilik ve hayat sigortası terekeye girer mi?
Çoğunlukla girmez. Para, formda adı geçen kişiye gider; bu tayin Türk vasiyetine bile üstündür.
Tasfiye ne kadar sürer?
Uyuşmazlık yoksa çoğunlukla altı ila on sekiz ay. Anlaşmazlık çıkarsa ya da yurt dışında — Türkiye'de — mal bulunursa süre belirgin biçimde uzar.
Türkiye'deki daire Avustralya miras hukukuna tabi mi?
Türk mahkemesine göre hayır. MÖHUK m. 20, Türkiye'deki taşınmaza Türk hukukunu ve Türk saklı payını uygular; Avustralya vasiyeti bunun üstüne çıkamaz. Avustralya veraset vergisi almaz, Türkiye ise intikali veraset vergisine (yüzde 1–10) tabi tutar.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Federal Register of Legislation — çıkarıldığı ve yürürlükteki federal hukuk
- Services Australia — devlet hizmetleri ve ödemeler
- Australian Taxation Office — Deceased estates — ölüm sonrası vergiler, mirasta CGT
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.