Zgoda i wiek przyzwolenia
Wiek ochrony 16 lat z regułą trzech lat, a od 2024 roku rozwiązanie „nie znaczy nie” w prawie karnym seksualnym.
Artykuł 187 StGB chroni osoby poniżej 16 lat; bezkarny pozostaje, kto jest starszy o mniej niż trzy lata. Rewizja prawa karnego seksualnego, w mocy od 2024 roku, wprowadziła rozwiązanie sprzeciwu — „nie znaczy nie” — i wyraźnie uwzględniła stan zamrożenia. Znamiona zgwałcenia rozszerzono na wszystkie płcie i wszystkie formy.
Szwajcaria gruntownie zrewidowała w 2024 roku prawo karne seksualne i wprowadziła rozwiązanie sprzeciwu: karalny jest, kto ignoruje wyrażoną słowami lub zachowaniem wolę przeciwną — tak zwany stan freeze, czyli zamarcie ze strachu, jest wyraźnie objęty. Wiek ochrony wynosi szesnaście lat, z regułą trzech lat dla zbliżonych roczników. Polska wprowadziła w 2025 roku definicję opartą na braku zgody (art. 197 KK) i wiek ochrony 15 lat — oba systemy są dziś bliskie.
Najważniejsze punkty
| Wiek ochrony | 16 lat |
|---|---|
| Reguła trzech lat | Bezkarność przy różnicy wieku poniżej trzech lat |
| Model | Rozwiązanie sprzeciwu od 2024 roku, z uwzględnieniem zamarcia |
| Zgwałcenie | Neutralne płciowo i rozszerzone na wszystkie czynności seksualne |
| Zależność | Szczególna ochrona do 18 lat przy stosunkach zależności |
| Przedawnienie | Brak przedawnienia przy ciężkich czynach wobec dzieci poniżej 12 lat |
| Pomoc ofiarom | Bezpłatne poradnictwo według ustawy o pomocy ofiarom (OHG), niezależnie od zgłoszenia |
| Termin pomocy ofiarom | Dla odszkodowania obowiązują własne, krótkie terminy (5 lat) |
W praktyce
- Skontaktować się z kantonalną poradnią pomocy ofiarom: poradnictwo jest bezpłatne i niezależne od zgłoszenia; można poprosić o tłumacza języka polskiego.
- Wcześnie wyjaśnić terminy wniosków o odszkodowanie — są krótsze niż przedawnienie czynu.
Koszt i refundacja
Zgłoszenie i pomoc ofiarom są bezpłatne, łącznie z pierwszą poradą adwokacką i pomocą natychmiastową. Pomoc ofiarom nie jest związana ze zgłoszeniem i przysługuje także cudzoziemkom, jeśli czyn miał miejsce w Szwajcarii.
Ostatnie zmiany
Rewizja prawa karnego seksualnego weszła w życie w 2024 roku i przyniosła rozwiązanie sprzeciwu, neutralne płciowo ujęcie znamion i odrębne przestępstwo nieuprawnionego przekazywania intymnych nagrań.
Gdzie się zwrócić
- Poradnie pomocy ofiarom w każdym kantonie — bezpłatne, poufne, bez obowiązku zgłoszenia.
- Die Dargebotene Hand 143; 147 dla młodzieży.
- Izby przyjęć szpitali uniwersyteckich — badanie kryminalistyczne.
- Kantonalne punkty pomocy ofiarom.
Warto wiedzieć
Pomoc ofiarom to roszczenie prawne: obejmuje poradnictwo, koszty adwokata i terapię i przysługuje także wtedy, gdy sprawcy nigdy nie ustalono. Rewizja prawa karnego seksualnego obowiązuje dla czynów po jej wejściu w życie; dla wcześniejszych miarodajne jest stare prawo — przynieść datę na poradę.
Najczęstsze pytania
Co zmieniło się w 2024 roku w szwajcarskim prawie karnym seksualnym?
Wprowadzenie rozwiązania sprzeciwu: decydująca jest wola przeciwna, nie przemoc czy przymus. Znamiona zgwałcenia ujęto ponadto neutralnie płciowo, a zamarcie ze strachu uznano wyraźnie za wyraz braku zgody.
Jak zgłosić przestępstwo seksualne?
Wziąć osobę zaufaną i skorzystać z towarzyszenia poradni pomocy ofiarom; jej wsparcie jest bezpłatne, niezależne od postępowania i dostępne po polsku przez tłumacza.
Źródła
- ch.ch — urzędowy portal federacji, kantonów i gmin
- Fedlex — zbiór prawa federalnego
- Opferhilfe Schweiz — poradnie pomocy ofiarom we wszystkich kantonach
Przemoc w związku
Artykuł 28b ZGB pozwala sądowi cywilnemu na zakazy zbliżania się, kontaktu i przydzielenie mieszkania. Policja może osobę stosującą przemoc natychmiast usunąć z mieszkania, według prawa kantonalnego. Ustawa o pomocy ofiarom daje prawo do bezpłatnego poradnictwa, kosztów adwokata i terapii — niezależnie od zgłoszenia.
Policja może usunąć osobę z mieszkania, a art. 28b kodeksu cywilnego pozwala na sądowe zakazy kontaktu, zbliżania się i wykluczenia. Kantonalna pomoc ofiarom doradza bezpłatnie i nie jest związana ze zgłoszeniem — to najważniejszy punkt: można otrzymać pomoc, poradnictwo i świadczenia finansowe bez wszczynania postępowania karnego.
Prawo pobytu: Polki z zezwoleniem B lub C z umowy FZA mają własne prawo pobytu, jeśli pracują lub mają środki — rozstanie go nie odbiera; zezwolenie wydane w ramach łączenia rodzin z obywatelem państwa trzeciego może zostać utrzymane po rozstaniu z powodu przemocy (art. 50 AIG). Poradnie pomocy ofiarom zapewniają tłumaczenie na polski; w Zurychu działa polskojęzyczna poradnia przy Polskiej Misji Katolickiej.
Najważniejsze punkty
| Usunięcie | Natychmiast przez policję, czas według prawa kantonalnego (zwykle 10–14 dni), przedłużalny |
|---|---|
| Art. 28b ZGB | Zakaz zbliżania się i kontaktu, przydzielenie mieszkania |
| Przestępstwa ścigane z urzędu | Lekkie uszkodzenie ciała, powtarzające się naruszenia nietykalności i groźba między partnerami ścigane z urzędu |
| Nadzór elektroniczny | Od 2022 roku do egzekwowania zakazów zbliżania się |
| Pomoc ofiarom | Bezpłatna i poufna, bez obowiązku zgłoszenia |
| Prawo pobytu | Przepisy szczególne chronią cudzoziemki, których zezwolenie zależy od małżonka (art. 50 AIG) |
| Domy dla kobiet | Koordynowane kantonalnie |
| Umorzenie postępowania | Przy określonych przestępstwach w związku możliwe, ale kontrolowane |
W praktyce
- W czasie usunięcia wnieść o cywilny środek ochronny z art. 28b ZGB.
- Włączyć poradnię pomocy ofiarom: przejmuje też koszty adwokata i zakwaterowania; poprosić o tłumacza.
Koszt i refundacja
Pomoc ofiarom jest bezpłatna, łącznie z pierwszą poradą adwokacką. Środki sądowe z art. 28b ZGB mogą wiązać się z kosztami; nieodpłatna pomoc prawna przysługuje przy braku środków.
Ostatnie zmiany
Kilka kantonów stosuje nadzór elektroniczny do egzekwowania zakazów zbliżania się, a wdrożenie konwencji stambulskiej doprowadziło do rozbudowy poradni i ogólnokrajowej infolinii.
Gdzie się zwrócić
- Poradnie pomocy ofiarom w każdym kantonie.
- Policja 117, pogotowie 144; Die Dargebotene Hand 143.
- Kantonalne domy dla kobiet i punkty interwencji.
- Polska Misja Katolicka (Zurych, Bazylea, Genewa) — pierwszy kontakt po polsku.
Warto wiedzieć
Status pobytowy nie powinien nikogo powstrzymywać od działania: ustawa wyraźnie przewiduje, że zezwolenie może zostać utrzymane po rozstaniu z powodu przemocy. Pomoc ofiarom może finansować koszty adwokata, terapię i schronienie; świadczenia trzeba wnieść i podlegają terminom. Wyjazd z dziećmi do Polski bez zgody drugiego rodzica lub sądu to uprowadzenie w rozumieniu konwencji haskiej.
Najczęstsze pytania
Czy muszę złożyć zawiadomienie, by dostać pomoc?
Nie. Pomoc ofiarom według ustawy OHG jest niezależna od zgłoszenia i bezpłatna; obejmuje poradnictwo, pomoc natychmiastową, zakwaterowanie i w określonych przypadkach odszkodowanie. Wiele osób korzysta z niej, by spokojnie zdecydować.
Co z moim prawem pobytu, jeśli odejdę?
Jako Polka z zezwoleniem B lub C z umowy FZA masz własne prawo pobytu, jeśli pracujesz lub masz środki — rozstanie go nie odbiera. Jeśli zezwolenie zależało od małżonka (łączenie rodzin), art. 50 AIG pozwala je utrzymać po rozstaniu z powodu przemocy domowej; trzeba udokumentować przemoc: zaświadczenia lekarskie, raporty policji, środki ochronne. Poradnia pomocy ofiarom wyjaśni warunki przed rozstaniem.
Źródła
- ch.ch — urzędowy portal federacji, kantonów i gmin
- Fedlex — zbiór prawa federalnego
- Opferhilfe Schweiz — poradnie pomocy ofiarom we wszystkich kantonach