Temel Haklar Şartı
2000'de ilan edilen ve 2009'daki Lizbon Antlaşması'yla yasal olarak bağlayıcı hale gelen Şart, Birlik'te tanınan medeni, siyasi, ekonomik ve sosyal hakları 54 maddede toplar. 51. madde kapsamını sınırlar: Şart yalnızca Birlik kurumlarına ve üye devletlere, Birlik hukukunu uyguladıkları ölçüde hitap eder; bu yüzden tamamen ulusal bir uyuşmazlıkta ileri sürülemez. Şart, Avrupa Konseyi'ne ait olan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nden farklıdır: Lüksemburg'daki Adalet Divanı Şart'ı, Strazburg'daki Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ise Sözleşme'yi uygular.
Evlilik, birliktelikler ve oturma hakkı
Evlenme yaşı, evlenme ilanı ve evlilik engelleri ulusal düzeyde kalır. (AB) 2016/1191 sayılı Tüzük, üye devletler arasında dolaşan medeni hal belgeleri için apostil zorunluluğunu kaldırmıştır; aslına eklenen çok dilli standart form sayesinde çoğu durumda yeminli tercüme de gerekmez.
Boşanma
1 Ağustos 2022'den beri uygulanan Brüksel II ter Tüzüğü ((AB) 2019/1111), evlilik ve ebeveyn sorumluluğu davalarında yetkiyi belirler ve kararların Birlik genelinde kendiliğinden tanınmasını öngörür. On yedi devletin güçlendirilmiş iş birliğiyle kabul ettiği Roma III Tüzüğü (1259/2010) boşanmaya uygulanacak hukuku belirler ve eşlerin bunu seçmesine izin verir. En çok şaşırtan kural derdestliktir (lis pendens): davaya önce bakan mahkeme önceliklidir; bu yüzden iki farklı uyruklu bir çiftte mahkemeye ilk başvuru yarışı çoğu zaman uygulanacak hukuku, dolayısıyla mali sonucu belirler.
Evlilik ve birliktelik malları
On sekiz devletin kabul ettiği (AB) 2016/1103 sayılı Tüzük, 29 Ocak 2019'dan itibaren evlenen veya bu tarihten sonra hukuk seçen çiftler için geçerlidir. Seçim yoksa evlilikten sonraki ilk ortak mutat meskenin hukuku, sonra ortak uyrukluk hukuku, en sonda da evlilikle en yakın bağlantılı hukuk uygulanır; eşler mutat mesken ya da birinin uyrukluk hukukunu seçebilir. Sonradan taşınmak, çift bir anlaşma yapmadıkça rejimi değiştirmez. (AB) 2016/1104 sayılı Tüzük, kayıtlı birlikteliklerin mal rejimi sonuçlarını düzenler: seçim yoksa kaydın yapıldığı devletin hukuku uygulanır.
Çocuklar, soyadı ve ebeveyn izinleri
Ad ve soyadı hakkı yalnızca ulusal yetkidedir; ancak Adalet Divanı, Garcia Avello (2003) ve Grunkin-Paul (2008) kararlarında, başka bir üye devlette hukuka uygun biçimde edinilmiş bir adın tanınmasının reddinin, serbest dolaşımla bağdaşmayan ciddi güçlükler doğurduğuna hükmetti. (AB) 2019/1158 sayılı Yönerge asgari düzeyi belirler: doğumda en az on iş günü ücretli babalık izni, ebeveyn başına dört ay ebeveyn izni (bunun ikisi devredilemez ve ücretli), yılda beş gün bakım izni ve çocuğun sekiz yaşına kadar esnek çalışma talep hakkı.
2004/23/AT sayılı Yönerge, gamet ve embriyo dâhil insan doku ve hücrelerinin bağışı için güvenlik standartlarını koyar (gönüllü ve karşılıksız bağış, bağışçının otuz yıl izlenebilirliği), ancak tedaviye erişim koşulları ulusaldır; hastaların tüp bebek tedavisi için başka bir Birlik ülkesine gitmesinin nedeni budur.
Şiddet ve rıza
14 Mayıs 2024 tarihli (AB) 2024/1385 sayılı Yönerge; kadın sünnetinin, zorla evliliğin ve rıza dışı mahrem görüntü paylaşımı, siber takip ve internette nefrete tahrik gibi çeşitli siber şiddet biçimlerinin suç sayılmasını; ayrıca bireysel risk değerlendirmesini, tecavüz kriz merkezlerini ve yardım hatlarını zorunlu kılar. Rızaya dayalı tecavüz tanımı nihai metinde yer almamıştır. 2011/93/AB sayılı Yönerge'nin 17. maddesi, devletlerin kendi vatandaşlarını yurt dışında işlenen çocuğa yönelik cinsel istismar nedeniyle, çifte suç şartı aramadan ve fiilin işlendiği yerde şikâyet beklemeden yargılamasını gerektirir.
Veriler, platformlar ve dolandırıcılık
Şubat 2024'ten beri tüm platformlara uygulanan Dijital Hizmetler Tüzüğü ((AB) 2022/2065); erişilebilir bir bildirim mekanizması, her kaldırma veya askıya almanın gerekçesi, ücretsiz bir iç şikâyet yolu ve mahkeme dışı uyuşmazlık çözümü ister; neyin yasadışı olduğunu ise her devletin hukuku belirlemeye devam eder. 2011/83/AB sayılı Yönerge, uzaktan sözleşmelerde on dört günlük cayma hakkı tanır. PSD2 Yönergesi ((AB) 2015/2366), yetkisiz bir işlemin bildirimden sonraki iş gününün sonuna kadar iade edilmesini zorunlu kılar; ödeyen hileli veya ağır ihmalle davrandıysa iade yoktur. Manipülasyonla kendi onayınızla yaptığınız bir havaleyi geri almak ise çok daha zordur.