Haber özeti
İlk derece mahkemesi olarak karar veren Paris mahkemesi (tribunal judiciaire), 6 Mayıs 2026'da evli olmayan ve kayıtlı birlikteliği bulunmayan bir çiftin mallarının paylaşımının çiftin seçtiği hukuka tabi olduğuna hükmetti. Açık bir seçim yoksa, ilk ortak konutlarının bulunduğu ülkenin hukukunu seçtikleri varsayılır.
Karar ne diyor
6 Mayıs 2026’da Paris adli mahkemesi (tribunal judiciaire), 24/13773 numarayla kayda geçen bir karar verdi; Yargıtay (Cour de cassation) bunu “özel ilgi” kaydıyla internet sitesinde yayımladı (Paris adli mahkemesi, 2026). Bu, ikinci hukuk dairesinin tek hâkimle verdiği bir ilk derece kararı.
Dava, iki eski birlikte yaşayanı karşı karşıya getirmiyor. Fransız uyruklu bir kadını, eski partnerinin kızıyla karşı karşıya getiriyor. Son ikametgâhı Venezuela olan partner 2020’de öldü ve kızı, Venezuela hukukuna göre onun tek mirasçısı (Paris adli mahkemesi, 2026). Davacı, 2024’te bu mirasçıya karşı dava açarak ortak olarak sunduğu malların paylaşılmasını istedi: birkaç ülkede saklanan eserler ve koleksiyonlar.
Birinci nokta, yetki. Mirasçı Avrupa Birliği dışında yaşıyor ve olağan hiçbir kural Fransız hâkimlere yetki vermiyordu. Mahkeme bu nedenle, Fransız uyruklu her davacıya Fransız mahkemelerinin kapısını açan Medeni Kanun’un 14. maddesine dayandı (Medeni Kanun, m. 14).
İkinci nokta, uygulanacak hukuk. Mahkeme, kayıtlı olmayan birlikte yaşayanların mallarının paylaşımını düzenleyen ulusüstü bir norm bulunmadığını tespit ediyor. Serbest birliktelik Fransız hukukunda bir kategori değil, ama bazı ülkeler ona malvarlığı etkileri tanıdığı için uluslararası ilişkilerde ayrı bir kategori yapıyor. Ardından kuralını koyuyor: birlikte yaşayanların seçtiği hukuk uygulanır; açık bir seçim yoksa, ilk ortak ikametlerinin bulunduğu ülkenin hukukunu seçtikleri varsayılır. Çift Venezuela’da tanışmış ve 2012’den beri orada birlikte yaşıyordu: bu nedenle uygulanacak hukuk Venezuela hukuku (Paris adli mahkemesi, 2026).
Akılda tutulacak noktalar
Karar henüz hiçbir şeyi paylaştırmıyor. Mahkeme, davacının ne bir örf ve âdet belgesi (certificat de coutume), yani yabancı hukukun içeriğini ortaya koyan bir belge, ne de malların envanterini sunduğunu belirtiyor. Mirasçıyı bir mal listesi vermeye ve Venezuela’da, Fransa’da ve Kanada’da vergi beyannamelerini tamamlamaya zorlama taleplerini fazla belirsiz bularak reddediyor.
Koleksiyonları envantere almak ve değerlendirmek için istenen bilirkişi incelemesini de reddediyor. Bilirkişi teknik bilgi getirir, bir tarafın bilmediğini söylediği bilgileri değil: dolayısıyla bilirkişi incelemesi, talep edenin delil eksikliğini gidermeye yaramaz (Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu, m. 146).
Son olarak mahkeme duruşmaları yeniden açıyor. Davacıya, Venezuela hukuku ve paylaşım kurallarına dair bir örf ve âdet belgesini, uygulanacak metinleri, farklı mal kütlelerinin bir envanterini ve her malı kendi kütlesine bağlayan belgeleri sunmasını emrediyor. Dava, 30 Eylül 2026’ya belirlenen bir hazırlık duruşmasına gönderildi (Paris adli mahkemesi, 2026).
Bu karar nasıl okunmalı
Üç önlem gerekiyor. Birincisi kapsamla ilgili: bu, tek hâkimin verdiği bir ilk derece kararı; Yargıtay’ın bir kararı değil. Koyduğu kural, yani seçim yoksa ilk ortak ikamet, bu mahkemenin kendi kurgusu: başka hâkimlere ilham verebilir ama onları bağlamaz. Olası bir istinaf hakkında da, Eylül duruşmasından sonraki gelişme hakkında da bir bilgiye rastlamadık.
İkincisi bağlamla ilgili. Uyuşmazlık bir ayrılık sırasında değil, bir ölümden sonra, bir mirasçı karşısında doğuyor. Akıl yürütme geneldir, ama karar, bir ayrılık için de aynı biçimde geçerli olup olmayacağını söylemiyor.
Üçüncüsü: karar ne Venezuela hukukunun içeriğini, ne malların değerini, ne de her birine düşecek payı ayrıntılandırıyor.
Okur için ne değiştiriyor
Birkaç ülkede yaşayan ya da yaşamış bir çift için bu karar, az bilinen bir noktayı hatırlatıyor: malların kaderi her zaman uyuşmazlığın çözüldüğü ülkenin hukukuna bağlı değil. Bu mahkemeye göre, bir ölümden sonra bile, birlikte yerleşilen ilk ülkeye bağlı olabilir. Oysa bu hukuklar çok farklı. Fransa’da birlikte yaşama basit bir fiilî birliktelik (Medeni Kanun, m. 515-8): ne mal rejimi ne de otomatik paylaşım yaratıyor. Buna karşılık Yeni Zelanda’da, üç yıldan fazla birlikte yaşamış evli olmayan çiftler, evli çiftlerle aynı paylaşım kurallarına tabi (Yeni Zelanda Adalet Bakanlığı, 2026).
Karar, ispatın ağır bastığını da gösteriyor. Paylaşım isteyen kişi yabancı hukuku kendisi kanıtlamak, envanteri çıkarmak ve her malın hangi kütleye ait olduğunu ispatlamak zorunda. İkisinin imzaladığı, mallarını hangi hukukun yönettiğini belirten yazılı bir cümle, bunu hâkim önünde tahmin etmek zorunda kalmaktan kurtarır. Mülkiyet belgelerini, faturaları ve herkesin neyi ödediğine dair izleri saklamak, özellikle diğer kişi artık yoksa, her paylaşımı kolaylaştırır.
Ana sayfamızın eklediği
Ana sayfamız bu kararın neden önemli olduğunu anlatıyor. En pahalıya mal olan inanışın üzerinde duruyor: on ya da yirmi yıllık birlikte yaşam genellikle ne bir nafaka, ne bir paylaşım, ne de bir miras doğurur. Hassas noktaları ayrıntılandırıyor: birlikte satın alınan konut, ki bunda herkesin gerçek payının senede yazılması gerekir; ölüm, ki bunda hayatta kalan vasiyet olmadan hiçbir şey miras almaz ve Fransa’da birlikte yaşayanlar arasındaki bir vasiyet yüzde 60 vergilendirilir; ve çocuklar. Beş belge öneriyor: bir birlikte yaşam sözleşmesi, paylı satın alma senedi, bir vasiyetname, bir koruma vekâletnamesi ve güncel lehtar maddeleri. Bunun karşısında, üç yıllık birlikte yaşamın eşit paylı bir paylaşıma yettiği Yeni Zelanda örneğini sunuyor. Bu yorum geneldir ve özellikle birkaç ülke söz konusu olduğunda bir noterin ya da avukatın görüşünün yerini tutmaz. Bkz. evlenmeden birlikte yaşama sayfası.
Daha fazlası için
Bu haber daha geniş bir konunun parçasıdır; Evlenmeden birlikte yaşamak sayfamız bu konuyu ayrıntılı olarak ele alır.