Przestępstwo, które nie wszędzie istnieje
Wiele krajów nie zna żadnego samodzielnego przestępstwa kradzieży tożsamości: ściga się oszustwo popełnione potem — wyłudzenie, fałszerstwo, nieuprawniony dostęp do systemu. Inne stworzyły odrębny czyn, który pozwala działać jeszcze zanim pojawi się szkoda majątkowa, od samego posiadania lub użycia danych. Polska należy do tej drugiej grupy: artykuł 190a §2 Kodeksu karnego karze podszywanie się pod inną osobę z wykorzystaniem jej wizerunku lub danych osobowych w celu wyrządzenia jej szkody. Ta różnica zmienia sposób pisania zawiadomienia: w pierwszym przypadku trzeba opisać oszukańczy czyn; w drugim wystarczy użycie tożsamości.
Kolejność działań, która liczy się bardziej niż prawo
Trzy priorytety, w tej kolejności. Najpierw poczta e-mail: resetuje wszystkie inne konta, i dopóki nie jest odzyskana, nic innego nie jest bezpieczne. Potem środki płatnicze: zastrzeżenie musi być natychmiastowe i potwierdzone na piśmie, bo w prawie wszystkich systemach zwrot zależy od szybkości zgłoszenia. Wreszcie rejestry kredytowe i tożsamości: sprawdzenie, co jest zapisane na wasze nazwisko — w Polsce raport BIK — to jedyny sposób odkrycia umów zawartych przez osobę trzecią.
Telefon, główna furtka
Rosnąca część oszustw przechodzi przez numer telefonu: przejęcie linii, zduplikowana karta SIM, przechwycenie kodów jednorazowych. Sygnał ostrzegawczy jest prosty i często ignorowany: niewyjaśniona utrata zasięgu, gdy aparat działa. W takim przypadku zadzwońcie do operatora z innego telefonu bez zwłoki. Tam, gdzie pieniądze krążą przez telefon, okno na zablokowanie przelewu liczy się w minutach.
Naprawa trwa dłużej niż szkoda
Długa część to nie oszustwo, lecz porządkowanie: usuwanie błędnych wpisów, unieważnianie umów, dowodzenie, że nie staliście za wnioskiem. Pomagają dwie reguły. Wszystko na piśmie, z dowodem nadania, nigdy tylko telefonicznie. I jedna teczka, chronologiczna, zawierająca każde pismo, każdy numer sprawy i każde potwierdzenie odbioru: to właśnie tej teczki, a nie zawiadomienia, zażądają wszyscy wasi rozmówcy.
Odruch, który chroni najbardziej
Tam, gdzie to możliwe, zablokujcie zawieranie nowych umów na wasze nazwisko: w Polsce od 2023 roku można zastrzec numer PESEL w aplikacji mObywatel lub w urzędzie gminy, co uniemożliwia zaciągnięcie kredytu na wasze dane; przydają się też alerty BIK. To środek, który zatrzymuje największą liczbę oszukańczych użyć, i często jest bezpłatny. Zanotujcie datę wygaśnięcia: takie blokady bywają czasowe i znoszą się bez ostrzeżenia.
Prawo kraj po kraju
Ramy prawne, formalności, terminy i koszty różnią się w poszczególnych krajach: obowiązujące przepisy, właściwy organ, rzeczywisty koszt skargi i pułapki, których należy unikać. Karty krajów serwisu zbierają, dla Polski i krajów polskiej emigracji, obowiązujące prawo i przydatne adresy.
