Kafein ve enerji içecekleri

Bu madde nereden geliyor

Kafein kahveden, çaydan, kakaodan, kola cevizinden ve guaranadan gelir; ama bugün ergenlerin tükettiği kafeinin çoğu içeceklere katılan sentetik kafeindir. Bir fincan filtre kahve yaklaşık 80-100 mg, bir espresso 60-80 mg, bir kutu kola 30-40 mg, 250 ml'lik bir kutu enerji içeceği yaklaşık 80 mg içerir — ama 500 ml'lik boylar bunun iki katını, «ekstrem» denilen içecekler çok daha fazlasını içerir. Taurin, glukuronolakton ve kutu başına yirmi yedi grama kadar şeker eklenir.

Biraz tarih

Çay Çin'de en az iki bin yıldır içilir ve VIII. yüzyılda Lu Yu tarafından Çay Klasiği'nde kurallara bağlanır; Etiyopya kökenli kahve XV. yüzyılda Yemen sufilerince gece ibadetlerinde uyanık kalmak için benimsenir. İstanbul (1554), Venedik, Londra (1652) ve Paris kahvehaneleri, iktidarların zaman zaman kapatmaya çalıştığı ticaret ve tartışma yerleri olur. Kafeinin kendisi 1819'da, kendisine kahve çekirdeği veren Goethe'nin önerisiyle genç kimyacı Friedlieb Ferdinand Runge tarafından izole edilir.

XX. yüzyıl molekülü sanayileştirir: 1886 tarihli Coca-Cola onu baştan beri içerir, gazlı içecekler yaygınlaştırır ve enerji içeceği 1976'da Tayland'da Krating Daeng ile doğar; Avusturyalı bir girişimci 1987'de ondan Red Bull'u yapar. Fransa onu 2008'e kadar yasakladı; Avrupa Birliği 2014'ten beri «yüksek kafein içeriği, çocuklar ve gebeler için önerilmez» ibaresini zorunlu kılar ve Avrupa gıda güvenliği otoritesi 2015'te bir yetişkin için günde 400 mg referansını belirledi.

Kafein bugün dünyada en çok tüketilen psikoaktif maddedir ve günlük kullanımı tamamen normal sayılan tek maddedir — bu ne bağımlılığı, ne alkolle karıştırılan enerji içeceklerine bağlı kazaları, ne de birkaç gramı öldürmeye yeten toz kafeini engeller.

Hangi biçimlerde bulunur

• Kahve, çay, mate, çikolata.
• Kolalı içecekler ve enerji içecekleri.
• Kafeinli tabletler ve sakızlar, internette satılan saf tozlar — bir çay kaşığı potansiyel olarak ölümcül bir dozdur.
• Dozu her zaman belirtilmeyen «antrenman öncesi» takviyeler.

Kullanan kişi ne arıyor

Uyanıklık, ders çalışırken ya da dışarı çıkarken uykuya karşı mücadele, sportif performans ve bir grup etkisi: kutu paylaşılır ve gösterilir. Birçok ergen onu etkisi için değil, marka dekorun parçası olduğu için içer.

Anlık istenmeyen etkiler

• Çarpıntı, titreme, terleme, kaygı, bunaltı krizleri.
• Uykusuzluk: kafeinin yoğunluğunun yarıya inmesi yaklaşık beş saat, bazı kişilerde daha uzun sürer. Öğleden sonra dörtteki bir kutu gece yarısı hâlâ etki eder.
• Karın ağrısı, reflü, ishal.
• Alkolle karışım: kafein alkol düzeyini düşürmeden sarhoşluk hissini maskeler. Kişi kendini ayık sanır, daha çok içer, araba kullanır. Enerji içeceklerine bağlı kazaların en sık nedenidir.
• Yüksek dozlarda, özellikle bilinmeyen bir kalp anomalisi taşıyanlarda kalp ritmi bozuklukları.

Orta ve uzun vadeli riskler

Ergende üç etki iyi belgelenmiştir: öğrenmeye ve ruh hâline yansıyan kısalmış ve kalitesiz uyku; yorgunluğun uyumayı engelleyen kafeini çağırdığı bir kısır döngüyle sürdürülen kaygı; ve çürüklerin ve kilo alımının bir bölümünü açıklayan şeker alımı. Günlük kullanımdan sonra ani kesme iki ila dokuz gün süren gerçek bir yoksunluk sendromuna yol açar — baş ağrısı, sinirlilik, yorgunluk, odaklanma güçlüğü. Kademeli azaltmak daha iyidir.

Günde bir-iki fincan kahve yetişkinde sorun değildir. Enerji içeceklerinin ortaya koyduğu soru farklıdır: yüksek dozlar, daha küçük bedenler, geç saatler ve çoğu zaman alkolle birliktelik söz konusudur.

Kullanım nasıl fark edilir

Odada ya da sırt çantasında bol miktarda boş kutu, çok geç uyku, zor uyanmalar, içmeyen günlerde sinirlilik ve baş ağrısı, bildirilen çarpıntılar, çalışma eksikliğinden çok uykusuzluğa bağlı okul başarısı düşüşü.

Etki ergende neden daha güçlüdür

Aynı kiloda, ulaşılan yoğunluk bir ergende bir yetişkinden daha yüksektir. Hepsinden önemlisi, ödül devresi onu frenlemesi gereken prefrontal korteksten çok daha önce olgunlaşır: tekrarlama isteği daha güçlü, kontrol daha zayıftır; bu da ilk kullanım ile sorunlu kullanım arasındaki süreyi belirgin biçimde kısaltır. On sekiz yaşından önce yerleşen bir kullanım, madde ne olursa olsun yetişkinlikte bağımlılık riskini katlar — enerji içeceklerindeki kafein, alkol ya da nikotin gibi yasal maddeler dahil.