Jeden mężczyzna na trzech
Około 37–39 % mężczyzn na świecie jest obrzezanych — 1,2 miliarda, w dwóch trzecich z powodów religijnych (muzułmanie i żydzi, u których odsetek sięga 100 %). Odsetki w krajach opowiadają o kulturach: ponad 90 % na Filipinach (tuli, rytuał przejścia około 10–12 lat), w Korei Południowej, Izraelu, Maghrebie, Turcji, Afryce Zachodniej i Wschodniej; 58 % noworodków w Stanach Zjednoczonych (spadek z 65 % w 1979 r.); około 20 % w Wielkiej Brytanii (starsze pokolenia oraz społeczności muzułmańskie i żydowskie); poniżej 5 % w Polsce — niemal wyłącznie ze wskazań medycznych (stulejka), u polskich żydów i w rosnącej społeczności muzułmańskiej; podobnie w Czechach, na Słowacji i Litwie; poniżej 5 % w krajach nordyckich, Ameryce Łacińskiej, Chinach i Japonii. W Afryce Południowej (Xhosa z Prowincji Przylądkowej Wschodniej) wciąż oznacza wejście w dorosłość, z dziesiątkami zgonów rocznie w niehigienicznych obozach inicjacyjnych.
Trzy powody — i co medycyna mówi o każdym
- Religijny: żydowska brit mila ósmego dnia życia, dokonywana przez mohela; muzułmańska sunna, zalecana, lecz nienakazana przez Koran, między 7. dniem a okresem dojrzewania zależnie od kraju; Kościoły koptyjski i etiopski również ją praktykują.
- Kulturowy lub higieniczny: Stany Zjednoczone (upowszechnione pod koniec XIX w. z powodów higieny i «moralności», potem z rutyny szpitalnej), Korea, Filipiny, Afryka Południowa i Wschodnia.
- Medyczny: prawdziwa stulejka (napletek, którego nie da się odprowadzić po 5.–6. roku życia i który przeszkadza, albo liszaj twardzinowy), załupek, nawracające zapalenia żołędzi; w pierwszej kolejności maść sterydowa i delikatne ćwiczenia rozwiązują 80 % stulejek u dzieci bez operacji. Przyklejony napletek małego chłopca jest normalny co najmniej do 3. roku życia i nigdy nie należy go odprowadzać na siłę — polscy chirurdzy dziecięcy od lat przypominają, że wiele «stulejek» operowanych w Polsce nie wymagało zabiegu.
Udowodnione korzyści: zmniejszenie o około 60 % ryzyka zakażenia HIV u mężczyzny w kontaktach heteroseksualnych (trzy badania z randomizacją w RPA, Kenii i Ugandzie, 2005–2007) — stąd program WHO-UNAIDS dobrowolnego obrzezania medycznego, który od 2007 r. objął 35 mln mężczyzn w 15 krajach Afryki Południowej i Wschodniej; mniejsza transmisja wirusa HPV i opryszczki, mniej raków penisa (i tak bardzo rzadkich) oraz raka szyjki macicy u partnerek; dziesięć razy mniej zakażeń układu moczowego w pierwszym roku życia (ale są rzadkie: 1 %). Nie chroni przed rzeżączką, kiłą ani chlamydią, nie chroni partnera biernego i nie zastępuje prezerwatywy. Towarzystwa pediatryczne się różnią: amerykańskie (2012) uważa, że korzyści przeważają nad ryzykiem, nie zalecając zabiegu wszystkim; kanadyjskie i australijskie nie zalecają go rutynowo; holenderskie (2010) i duńskie (2016) sprzeciwiają się mu bez wskazań medycznych; Polskie Towarzystwo Chirurgów Dziecięcych zaleca leczenie zachowawcze stulejki jako pierwszy krok; WHO zaleca obrzezanie tylko w krajach o wysokiej częstości HIV.
Powikłania
Dobrze wykonane obrzezanie noworodka ma 0,2–0,5 % powikłań (krwawienie, zakażenie), starszego dziecka lub dorosłego 2–4 % (krwiak, rozejście rany, usunięcie zbyt dużo lub zbyt mało, zwężenie ujścia cewki w 5–10 % przypadków po wczesnym obrzezaniu, zrosty). Ciężkie wypadki — częściowa amputacja, przetoka, posocznica, zgon — są wyjątkowe w warunkach medycznych (poniżej 1 na 100 000), ale bardzo realne poza nimi: tradycyjne obrzezania żyletką w Afryce Południowej zabijają co roku dziesiątki młodych mężczyzn (ponad 800 zgonów w Prowincji Przylądkowej Wschodniej od 2006 r.); w Nowym Jorku rytualne odsysanie rany ustami (metzitzah b'peh, praktykowane przez ultraortodoksyjną mniejszość) przeniosło opryszczkę na niemowlęta (około dwudziestu przypadków i dwa zgony w latach 2000–2017); zbiorowe obrzezania bez sterylizacji przenoszą wirusowe zapalenia wątroby i HIV. Utrata czucia jest przedmiotem sporu: sprzeczne badania (Sorrells 2007 kontra Bossio 2016) wskazują co najwyżej na małą różnicę, ale zbyt ciasne obrzezanie może uczynić wzwód bolesnym. U dorosłego zabieg trwa trzydzieści minut w znieczuleniu miejscowym lub ogólnym, gojenie cztery–sześć tygodni bez współżycia.
Co mówi prawo
- Polska: legalne u małoletniego za zgodą obojga rodziców, wykonane przez lekarza; NFZ finansuje wyłącznie ze wskazań medycznych (stulejka, nawracające zapalenia), rytualne — prywatnie (1 500–4 000 zł) w klinikach, także w Warszawie i Krakowie na potrzeby gmin żydowskich i muzułmańskich; wykonanie przez nielekarza to przestępstwo (art. 58 ustawy o zawodach lekarza), a w razie szkody — uszczerbek na zdrowiu.
- Kraje polskiej emigracji: w Wielkiej Brytanii legalne, nierefundowane przez NHS bez wskazań, z nadzorowanymi programami środowiskowymi po wypadkach przy domowych obrzezaniach; w Irlandii legalne, wytyczne po śmierci dziecka w Waterford (2005); w Niemczech — po wyroku sądu w Kolonii (maj 2012), który uznał obrzezanie religijne za uszkodzenie ciała, Bundestag uchwalił w grudniu 2012 r. § 1631d BGB: dopuszczalne, jeśli zgodne ze sztuką lekarską, w znieczuleniu i przez lekarza; w USA legalne, Medicaid nie płaci w 18 stanach, pediatrzy wymagają znieczulenia; w Norwegii (2015) szpitale publiczne muszą je oferować z lekarzem; w Szwecji (2001) tylko lekarz lub osoba uprawniona przed 2. miesiącem, zawsze w znieczuleniu; w Danii izba lekarska zaleca od 2016 r. czekać do pełnoletności, a parlament odrzucił zakaz w 2018 i 2020 r.; w Islandii projekt zakazu (2018) upadł; Rada Europy (rezolucja 1952, 2013) nazwała je naruszeniem nietykalności cielesnej, bez skutku wiążącego. Żaden kraj świata go nie zakazuje.
Aby wszystko poszło dobrze
Wyszkolony lekarz, czyste miejsce, sterylny sprzęt jednorazowy, systematyczne znieczulenie (krem i blokada penisa u niemowlęcia, ogólne u dziecka 2–12 lat, miejscowe u dorosłego: nieleczony ból noworodka jest udokumentowany i pozostawia ślady), właściwa technika (Plastibell, Gomco lub Mogen u niemowlęcia, potem klasyczna operacja), pisemne zalecenia pooperacyjne i numer telefonu; nigdy w czasie zakażenia ani przy wadzie penisa (spodziectwo), nigdy bez pytania o skazy krwotoczne w rodzinie. A jeśli powód nie jest ani religijny, ani medyczny, większość europejskich towarzystw naukowych sugeruje poczekać, aż chłopiec sam będzie mógł zdecydować. Okaleczanie dziewczynek nie ma z tym nic wspólnego i jest przestępstwem w całej Europie: zob. Chirurgia intymna.