Het wettelijke kader
Het familierecht is nationaal en de Unie heeft er geen wetgevende bevoegdheid over. Het Handvest van de grondrechten (artikel 21) verbiedt wel discriminatie op grond van seksuele gerichtheid in alles wat onder het Unierecht valt, en het vrije verkeer geeft de aanleiding: in het arrest Coman (C-673/16, 2018) oordeelde het Hof dat een lidstaat die het huwelijk van hetzelfde geslacht niet kent, het toch moet erkennen om de echtgenoot van een Unieburger verblijfsrecht te geven. In Pancharevo (C-490/20, 2021) verplichtte het Bulgarije een identiteitskaart af te geven aan een kind met twee moeders op zijn Spaanse geboorteakte. In december 2022 stelde de Commissie een verordening voor over de erkenning van ouderschap tussen lidstaten; ze vereist eenparigheid en was in 2026 nog niet aangenomen. Nederland (2001) en België (2003) waren de eerste twee landen ter wereld; daarna volgden onder meer Spanje, Portugal, Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk, Slovenië, Estland en Griekenland (2024).
De kernpunten
| Huwelijk | Zestien lidstaten in 2026, waaronder Nederland (2001) en België (2003); geen Uniebevoegdheid |
|---|---|
| Erkenning voor verblijf | Verplicht in alle lidstaten voor de echtgenoot van een Unieburger (Coman, 2018) |
| Kinderen | Reisdocumenten en vrij verkeer van het kind verplicht erkend (Pancharevo, 2021); afstamming zelf blijft nationaal |
| Partnerschap | In de meeste andere lidstaten; enkele lidstaten kennen geen enkel statuut |
| Discriminatie | Verboden op grond van seksuele gerichtheid in werk (Richtlijn 2000/78) en in alles wat onder Unierecht valt (Handvest, art. 21) |
| Raad van Europa | EHRM Fedotova (2023): elke staat moet een vorm van juridische erkenning bieden |
In de praktijk
- Een koppel dat in Nederland of België trouwde en naar een lidstaat zonder huwelijk voor iedereen verhuist, beroept zich op het arrest Coman voor het verblijfsrecht van de niet-Europese echtgenoot; bewaar de huwelijksakte met meertalig formulier.
- Voor de kinderen: laat de geboorteakte met beide ouders opmaken in de lidstaat van geboorte en vraag daar het paspoort van het kind aan; Pancharevo verplicht de lidstaat van nationaliteit een reisdocument af te geven dat beide ouders vermeldt.
- Wie een kind adopteerde als koppel van hetzelfde geslacht, laat de adoptie erkennen in het land van bestemming vóór de verhuizing; de erkenning is niet automatisch.
- Meld discriminatie op het werk bij het nationale gelijkheidsorgaan (College voor de Rechten van de Mens in Nederland, Unia in België): Richtlijn 2000/78 geldt in de hele Unie.
Kosten en vergoeding
De erkenning van een huwelijk of een geboorteakte kost niets meer dan de akte zelf; een procedure bij weigering loopt via de nationale rechter, met de vragen aan het Hof van Justitie als laatste stap.
Recente veranderingen
Griekenland (februari 2024) en Estland (januari 2024) openden het huwelijk; het voorstel voor een verordening over ouderschap bleef geblokkeerd. Het Europees Parlement vroeg in 2024 opnieuw om wederzijdse erkenning van alle huwelijken en ouderschapsbanden.
Waar u terechtkunt
- Uw Europa: huwelijk en partnerschap van hetzelfde geslacht, land per land, in het Nederlands.
- Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA): enquêtes en rechten van LHBTI-personen per lidstaat.
- ILGA-Europe: jaarlijkse kaart van de rechten in elk Europees land.
Goed om te weten
De verplichte erkenning geldt voor het verblijf en de reisdocumenten, niet voor het familierecht van de gaststaat: een Nederlands koppel in Polen is er getrouwd voor de vreemdelingendienst, maar niet voor de erfenis of het ouderschap naar Pools recht. Een testament en een volmacht voor medische beslissingen vullen de leemte deels.
Bronnen en officiële links
- Uw Europa — huwelijk van hetzelfde geslacht — officieel portaal van de Unie
- Arrest Coman, C-673/16 (Hof van Justitie, 5 juni 2018) — Curia
- ILGA-Europe — Rainbow Map — jaarlijkse vergelijking
Gecontroleerde links naar officiële of gezaghebbende bronnen. Ze openen in een nieuw tabblad.