Ramy prawne
Zwykłym ustrojem jest Errungenschaftsbeteiligung: każde pozostaje właścicielem, a przyrost majątku wypracowany w czasie małżeństwa dzieli się przy rozwiązaniu. Rewizja prawa spadkowego, w mocy od 1 stycznia 2023 roku, obniżyła zachowek zstępnych do połowy ich udziału ustawowego i skreśliła zachowek rodziców.
Errungenschaftsbeteiligung rozdziela majątek własny (Eigengut) i dorobek (Errungenschaft): co wniesiono do małżeństwa lub odziedziczono, pozostaje własne; dzieli się to, co wypracowano w czasie małżeństwa. Ustrój jest bliski polskiej wspólności ustawowej co do skutku, choć technicznie inny — w czasie małżeństwa każde jest właścicielem swojego. Od 2023 roku zachowki są wyraźnie zmniejszone.
Szwajcaria nie stosuje unijnego rozporządzenia 2016/1103: szwajcarska ustawa o prawie prywatnym międzynarodowym (IPRG, art. 54) poddaje ustrój majątkowy prawu wspólnego miejsca zamieszkania, z możliwością wyboru prawa ojczystego w umowie. Dla dwojga Polaków mieszkających w Szwajcarii sąd szwajcarski zastosuje prawo szwajcarskie, sąd polski — prawo polskie. Pisemny wybór prawa (polskiego lub szwajcarskiego) w intercyzie działa w obu krajach.
Najważniejsze punkty
| Zwykły ustrój | Errungenschaftsbeteiligung |
|---|---|
| Ustroje umowne | Rozdzielność lub wspólność przez intercyzę |
| Zachowek zstępnych | Od 2023 roku połowa udziału ustawowego |
| Zachowek rodziców | Od 2023 roku zniesiony |
| Testament | Własnoręczny w całości ręcznie, datowany i podpisany, albo publicznie poświadczony |
| Podatek od spadków | Kantonalny; małżonkowie wszędzie zwolnieni, zstępni prawie wszędzie |
| Filar 3a | Własne zasady uposażenia poza masą spadkową |
| Majątek własny i dorobek | Majątek wniesiony, spadki i darowizny pozostają majątkiem własnym |
| Ciężar dowodu | Kto twierdzi, że coś jest majątkiem własnym, musi to udowodnić — inaczej uchodzi za dorobek |
| Umowa dziedziczenia | Dopuszczalna i publicznie poświadczana, inaczej niż w Polsce |
| Para polska | IPRG: prawo miejsca zamieszkania; wybór prawa polskiego możliwy w intercyzie |
W praktyce
- Intercyzę poświadczyć publicznie, jeśli trzeba chronić przedsiębiorstwo lub majątek sprzed ślubu; wpisać wybór prawa, gdy macie majątek w Polsce.
- Sporządzić testament lub umowę dziedziczenia i wykorzystać większą część rozrządzalną.
- Sprawdzić uposażonych w filarze 3a.
- Złożyć w kantonalnym rejestrze testamentów.
- Sporządzić inwentarz majątku wniesionego przy ślubie — decyduje później o dziesiątkach tysięcy franków.
- Spadki i darowizny dokumentować z dowodem, by pozostały majątkiem własnym.
Koszt i refundacja
Notarialna intercyza lub umowa dziedziczenia kosztuje w zależności od kantonu i wartości od kilkuset do kilku tysięcy franków. Testament własnoręczny jest bezpłatny; złożenie we właściwym urzędzie jest tanie.
Ostatnie zmiany
Rewizja prawa spadkowego weszła w życie w 2023 roku i zmniejszyła zachowki; podatek od spadków pozostaje kantonalny, przy czym małżonkowie i zstępni są prawie wszędzie zwolnieni, a konkubenci często wysoko opodatkowani.
Gdzie się zwrócić
- Notariusze lub kantonalne osoby urzędowe; polskojęzyczni prawnicy w Zurychu i Genewie.
- Kantonalne urzędy spadkowe i rejestry testamentów.
- Administracje podatkowe kantonów.
Warto wiedzieć
Także w Szwajcarii: testament napisany na komputerze jest nieważny. Pismo ręczne, data i podpis są konieczne. Bez dowodu majątek zalicza się do dorobku i dzieli. Inwentarz przy ślubie jest najskuteczniejszą ochroną i kosztuje prawie nic. Polska umowa dziedziczenia nie istnieje — szwajcarska Erbvertrag może być w Polsce kwestionowana co do majątku w Polsce.
Najczęstsze pytania
Co zmieniła rewizja prawa spadkowego z 2023 roku?
Zachowki obniżono: zachowek rodziców odpadł, zachowek zstępnych zmniejszono do połowy udziału ustawowego. Dzięki temu można rozporządzać większą częścią spadku — np. na rzecz konkubenta lub pasierba.
Które prawo spadkowe obowiązuje Polaka mieszkającego w Szwajcarii?
Szwajcaria nie jest związana rozporządzeniem UE, ale jej IPRG prowadzi do podobnego wyniku: decyduje ostatnie miejsce zamieszkania, czyli prawo szwajcarskie — z możliwością wyboru prawa polskiego w testamencie (art. 90 IPRG). Polski sąd, stosując rozporządzenie 650/2012, także wskaże prawo szwajcarskie jako prawo zwykłego pobytu. Dla mieszkania w Polsce warto rozważyć wybór prawa polskiego i osobny polski testament notarialny.
Źródła i linki urzędowe
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.