Het wettelijke kader
Verordening 2019/1111 (Brussel II-ter), van toepassing sinds 1 augustus 2022, regelt de bevoegdheid voor echtscheiding, scheiding van tafel en bed en ouderlijke verantwoordelijkheid: bevoegd is de rechter van de gewone verblijfplaats van de echtgenoten, van de laatste gemeenschappelijke verblijfplaats als een van beiden er nog woont, van de verweerder, of van de verzoeker na een jaar verblijf (zes maanden voor eigen onderdanen). Een echtscheiding uitgesproken in een lidstaat wordt in de andere erkend zonder exequatur; sinds 2022 geldt dat ook voor echtscheidingen zonder rechter, zoals de Franse notariële echtscheiding. Verordening 1259/2010 (Rome III) laat de echtgenoten in de zeventien deelnemende staten — België, Frankrijk, Duitsland, Spanje, Italië, Portugal, Luxemburg… — het recht kiezen dat op de echtscheiding zelf van toepassing is; Nederland doet niet mee en past zijn eigen verwijzingsregels toe, die meestal tot het Nederlandse recht leiden. De alimentatie tussen ex-echtgenoten en voor de kinderen valt onder Verordening 4/2009 en het Haags Protocol van 2007: recht van de woonplaats van de onderhoudsgerechtigde, en inning via de centrale autoriteiten.
De kernpunten
| Bevoegde rechter | Gewone verblijfplaats van de echtgenoten, laatste gemeenschappelijke verblijfplaats, verweerder, of verzoeker na 1 jaar (Brussel II-ter) |
|---|---|
| Erkenning | Automatisch in alle lidstaten behalve Denemarken; ook voor echtscheidingen zonder rechter sinds 2022 |
| Toepasselijk recht | Rome III in 17 staten (België wel, Nederland niet): keuze voor het recht van de woonplaats of de nationaliteit |
| Alimentatie | Verordening 4/2009: recht van de woonplaats van de gerechtigde; inning via de centrale autoriteiten |
| Kinderen | Rechter van de gewone verblijfplaats van het kind; kind moet gehoord worden |
| Rechtsbijstand | Richtlijn 2003/8: grensoverschrijdende rechtsbijstand voor wie de kosten niet kan dragen |
In de praktijk
- Wie het eerst een verzoek indient bij een bevoegde rechter, bepaalt waar de zaak loopt: bij een internationaal koppel telt de snelheid, want de tweede rechter moet zich onbevoegd verklaren.
- Laat de buitenlandse echtscheiding inschrijven bij de burgerlijke stand van uw land met het certificaat van Brussel II-ter (artikel 36), dat de rechter van de echtscheiding gratis afgeeft; een vertaling volstaat, geen exequatur.
- Voor de alimentatie uit een andere lidstaat: dien het verzoek in bij de centrale autoriteit van uw land (het LBIO in Nederland, de FOD Justitie in België), die het aan de andere staat doorgeeft en de inning organiseert.
- Belgische koppels met een buitenlandse partner kunnen in de echtscheidingsovereenkomst het toepasselijke recht kiezen; Nederlandse koppels niet, maar de Nederlandse rechter past op verzoek van beiden het Nederlandse recht toe.
Kosten en vergoeding
Het certificaat van Brussel II-ter is gratis; de kosten van de procedure zijn die van het land van de rechter, met eventueel grensoverschrijdende rechtsbijstand.
Recente veranderingen
Brussel II-ter verving Brussel II-bis op 1 augustus 2022, met een hoorrecht voor het kind, snellere terugkeerprocedures bij ontvoering (zes weken per instantie) en de erkenning van echtscheidingen zonder rechter.
Waar u terechtkunt
- Europees e-justitieportaal: echtscheiding, alimentatie en ouderlijke verantwoordelijkheid, per lidstaat.
- Portaal Uw Europa: scheiden in een internationale situatie, in het Nederlands.
- De centrale autoriteit van uw land (LBIO, FOD Justitie) voor alimentatie en ontvoering.
Goed om te weten
De erkenning van de echtscheiding is automatisch, die van de gevolgen niet altijd: de verdeling van het vermogen volgt de verordening van 2016 en de alimentatie die van 2009, elk met eigen regels. Eén procedure kan dus onder drie verordeningen vallen — laat een advocaat de bevoegdheid nakijken vóór het eerste verzoek.
Bronnen en officiële links
- Verordening (EU) 2019/1111 — Brussel II-ter — EUR-Lex
- Europees e-justitieportaal — echtscheiding — Europese Commissie
- Uw Europa — scheiden — officieel portaal van de Unie
Gecontroleerde links naar officiële of gezaghebbende bronnen. Ze openen in een nieuw tabblad.