Het wettelijke kader
Tot 2024 berustte de Europese bescherming op de Richtlijn slachtofferrechten (2012/29), het Europees beschermingsbevel (Richtlijn 2011/99, strafrechtelijk) en Verordening 606/2013 (civiele beschermingsmaatregelen), die contact- en straatverboden over de grens laten werken. Richtlijn 2024/1385, aangenomen op 14 mei 2024, gaat verder: de lidstaten moeten tegen 14 juni 2027 cyberstalking, cyberintimidatie, het delen van intieme beelden, genitale verminking en gedwongen huwelijk strafbaar stellen, spoedbeschermingsbevelen en contactverboden mogelijk maken, slachtoffers een individuele risicobeoordeling en gespecialiseerde hulp bieden — opvang, hulplijnen 24/7, centra voor seksueel geweld — en het contact tussen dader en slachtoffer in de procedure beperken; kinderen die getuige zijn, gelden als slachtoffer. De Unie trad op 1 oktober 2023 toe tot het Verdrag van Istanbul van de Raad van Europa, dat Nederland (2015) en België (2016) al hadden geratificeerd. De enquête van het Bureau voor de grondrechten en Eurostat van 2024 telde een op de drie vrouwen in de Unie die ooit fysiek of seksueel geweld onderging; het nummer 116 016 is gereserveerd voor de nationale hulplijnen.
De kernpunten
| Richtlijn 2024/1385 | Omzetting tegen 14 juni 2027: strafbaarstellingen, beschermingsbevelen, risicobeoordeling, gespecialiseerde hulp |
|---|---|
| Bescherming over de grens | Europees beschermingsbevel (strafrechtelijk) en Verordening 606/2013 (civiel): erkenning in elke lidstaat |
| Verdrag van Istanbul | Unie partij sinds 1 oktober 2023; Nederland 2015; België 2016 |
| Slachtofferrechten | Richtlijn 2012/29: informatie, bijstand, bescherming, in elke lidstaat |
| Cijfers (FRA/Eurostat 2024) | Een op de drie vrouwen ooit slachtoffer van fysiek of seksueel geweld; een op de vijf door een partner |
| Hulplijn | 116 016 gereserveerd voor hulplijnen tegen geweld tegen vrouwen; nationale nummers blijven |
In de praktijk
- Wie met een contactverbod naar een andere lidstaat verhuist, vraagt de rechter die het oplegde om een Europees beschermingsbevel (strafrechtelijk) of een certificaat volgens Verordening 606/2013 (civiel); de politie van de nieuwe woonplaats handhaaft het dan.
- Een aangifte van geweld dat in een andere lidstaat plaatsvond, kan bij de politie van de woonplaats worden gedaan; ze wordt doorgestuurd naar het bevoegde land.
- Bij vlucht naar een andere lidstaat met kinderen: vraag eerst een beslissing van de rechter of een noodmaatregel, anders riskeert de vluchtende ouder een terugkeerbevel wegens ontvoering, ook bij geweld — Brussel II-ter laat de rechter het gevaar wegen.
- Voor slachtoffers zonder verblijfsrecht: Richtlijn 2024/1385 en het Verdrag van Istanbul verplichten de lidstaten hulp te bieden ongeacht de verblijfsstatus, en een zelfstandige verblijfsvergunning na geweld bestaat in Nederland en België.
Kosten en vergoeding
Bescherming, hulplijnen, opvang en juridische bijstand voor slachtoffers zijn in alle lidstaten gratis of gesubsidieerd; het Europees beschermingsbevel is kosteloos.
Recente veranderingen
Richtlijn 2024/1385 werd in mei 2024 aangenomen; de eerste Europese enquête van FRA en Eurostat (november 2024) leverde vergelijkbare cijfers voor alle lidstaten; de Commissie stelde in 2025 een strategie voor gelijkheid 2026-2030 voor met de bestrijding van femicide als prioriteit.
Waar u terechtkunt
- Europees e-justitieportaal: rechten van slachtoffers en beschermingsmaatregelen per lidstaat.
- Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA): enquête 2024 over geweld tegen vrouwen.
- De nationale hulplijnen: Veilig Thuis 0800-2000 (Nederland), 1712 (Vlaanderen).
Goed om te weten
De Europese regels beschermen vanaf 2027 overal, maar de handhaving blijft nationaal: een contactverbod dat in Nederland wordt gehandhaafd, wordt in een andere lidstaat pas gehandhaafd na de erkenning, die weken kan duren. Vraag ze aan vóór de verhuizing, niet erna.
Bronnen en officiële links
- Richtlijn (EU) 2024/1385 ter bestrijding van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld — EUR-Lex
- Verordening (EU) 606/2013 — wederzijdse erkenning van beschermingsmaatregelen — EUR-Lex
- FRA — EU gender-based violence survey 2024 — Bureau voor de grondrechten
Gecontroleerde links naar officiële of gezaghebbende bronnen. Ze openen in een nieuw tabblad.