Het wettelijke kader
Verordening 650/2012, van toepassing op nalatenschappen die openvallen sinds 17 augustus 2015 in alle lidstaten behalve Denemarken en Ierland, verving de nationale verwijzingsregels die tot dan tot dubbele of tegenstrijdige procedures leidden. Het recht van de laatste gewone verblijfplaats beheerst de hele nalatenschap, roerend en onroerend, waar ook gelegen; een testament kan in de plaats daarvan het recht van de nationaliteit kiezen, wat een Nederlander in Spanje toelaat het Nederlandse erfrecht te behouden. De rechter van de laatste woonplaats is bevoegd. De Europese erfrechtverklaring, afgegeven door de notaris of de rechter van dat land, bewijst in alle deelnemende staten wie erfgenaam, legataris of executeur is, zonder verdere formaliteit. De verordening raakt de erfbelasting niet: elke staat heft volgens zijn eigen regels, en dubbele belasting wordt alleen vermeden door de schaarse bilaterale verdragen en de nationale verrekeningsregels. Ook de legitieme portie en de vorm van testamenten blijven nationaal, al erkent elke staat de testamenten die geldig zijn volgens het recht van de plaats waar ze werden opgemaakt (Haags Testamentsvormenverdrag 1961).
De kernpunten
| Toepasselijk recht | Laatste gewone verblijfplaats; rechtskeuze voor het recht van de nationaliteit bij testament |
|---|---|
| Bevoegde rechter | Die van de laatste gewone verblijfplaats; rechtskeuze kan de bevoegdheid verleggen met akkoord van de partijen |
| Europese erfrechtverklaring | Geldig in alle deelnemende staten; afgegeven door notaris of rechter; kopie 6 maanden geldig |
| Niet-deelnemers | Denemarken en Ierland; het Verenigd Koninkrijk sinds de brexit |
| Erfbelasting | Nationaal; geen Europese harmonisatie, dubbele belasting mogelijk |
| Testamenten | Vorm erkend volgens het Haags verdrag van 1961; inhoud volgens het toepasselijke erfrecht |
In de praktijk
- Wie in een andere lidstaat woont dan die van zijn nationaliteit, neemt in zijn testament een rechtskeuze op: één zin volstaat om het Nederlandse of Belgische erfrecht op de hele nalatenschap toe te passen, ook op het huis in Spanje of Portugal.
- Vraag na een overlijden met goederen in meerdere landen de Europese erfrechtverklaring aan bij de notaris van het land van de laatste woonplaats; ze vervangt de verklaringen van erfrecht van elk land afzonderlijk.
- Laat het testament registreren in het nationale testamentenregister (Centraal Testamentenregister in Nederland, Centraal Register van Testamenten in België); de registers zijn via het Europese netwerk ARERT onderling bevraagbaar.
- Controleer de erfbelasting in beide landen: Nederland belast de nalatenschap van wie er woonde (en van Nederlanders tot tien jaar na hun vertrek), Vlaanderen die van de inwoner van het gewest, en het land van het vastgoed heft vaak ook.
Kosten en vergoeding
De Europese erfrechtverklaring kost in Nederland en België wat een notariële akte kost, enkele honderden euro's; de vertaling van een testament of een akte komt erbij als de andere staat ze vraagt.
Recente veranderingen
Het Hof van Justitie verduidelijkte sinds 2015 de begrippen «gewone verblijfplaats» en de reikwijdte van de erfrechtverklaring; Nederland heft erfbelasting over de wereldwijde nalatenschap van Nederlanders tot tien jaar na emigratie.
Waar u terechtkunt
- Europees e-justitieportaal: erfrecht van elke lidstaat en Europese erfrechtverklaring.
- Portaal Uw Europa: erfenissen bij een internationale situatie, in het Nederlands.
- De notaris van uw woonplaats voor de rechtskeuze; de Europese notarissen bieden de vergelijkende site Successions in Europe aan.
Goed om te weten
De rechtskeuze regelt het erfrecht, niet de belasting: een Nederlander in Portugal kan het Nederlandse erfrecht kiezen, maar zijn erfgenamen betalen belasting volgens de regels van beide landen, met een gedeeltelijke verrekening. En de erfrechtverklaring werkt niet in Denemarken, Ierland of buiten de Unie.
Bronnen en officiële links
- Verordening (EU) 650/2012 — erfopvolging — EUR-Lex
- Europees e-justitieportaal — erfopvolging — Europese Commissie
- Successions in Europe — Raad van de notariaten van de Europese Unie
Gecontroleerde links naar officiële of gezaghebbende bronnen. Ze openen in een nieuw tabblad.