Yasal çerçeve
Türk Medeni Kanunu yalnızca kadınla erkeğin resmî evliliğini tanır. Birlikte yaşama (fiilî birliktelik) düzenlenmemiştir: birlikte yaşayanlar yasal mirasçı değildir, boşanma nafakası ya da mal rejimi tasfiyesi talep edemez, ölüm halinde dul aylığı alamaz, ortak edinilen malları ancak paylı mülkiyet ya da sebepsiz zenginleşme hükümleriyle paylaşır. Nişanlılık ise düzenlenmiştir (TMK 118–123): evlenme vaadi dava edilemez, ama nişanın bozulması halinde hediyeler geri istenebilir ve kusursuz taraf maddi-manevi tazminat talep edebilir; nişanlılar birbirinin ceza davasında tanıklıktan çekinebilir. Yabancı ülkelerde yapılan kayıtlı birliktelik ya da PACS Türkiye'de tescil edilmez. Çocuklar açısından fark yoktur: baba tanımayla ya da babalık davasıyla belirlenir ve velayet, evlilik dışı doğan çocukta kanun gereği anneye aittir (TMK 337).
Temel noktalar
| Kayıtlı birliktelik | Yok; PACS ve benzeri yabancı birliktelikler tanınmaz |
|---|---|
| Birlikte yaşama | Düzenlenmemiş; miras, nafaka, mal rejimi yok |
| Nişanlılık | TMK 118–123: hediyelerin iadesi, tazminat, tanıklıktan çekinme |
| Miras | Vasiyetname olmadan hiç; vasiyetnameyle saklı paylar dışında; veraset vergisi akraba olmayanlar için %10–30 |
| Vergi | Ortak beyanname yok; bağışlar veraset ve intikal vergisine tabi |
| Çocuklar | Tanıma ya da babalık davasıyla aynı haklar; velayet kanun gereği annede |
| Konut | Kiracı ölünce ev arkadaşının kira sözleşmesine geçme hakkı yok (TBK'da yalnızca eş ve mirasçılar) |
| Hastane | Bilgi ve karar için hasta yakını sayılmaz; noterden vekâletname ya da hastanın yazılı beyanı gerekir |
Uygulamada
- Vasiyetname ilk araçtır: olmadan eş hiçbir şey almaz, varsa saklı paylar (çocuklar, anne-baba, resmî eş) dışındaki kısım eşe bırakılabilir; yabancı lehtar için veraset ve intikal vergisi %10'dan %30'a kadar çıkar ve yıllık istisnalar düşüktür.
- Noterden sağlık ve mali işler için vekâletname ve hastaneye verilecek hasta beyanı, eşin bilgi alıp karar verebilmesini sağlar; 2026'da vekâletname birkaç bin liraya mal olur.
- Ortak konut iki ad üzerine, katkı payına göre paylı mülkiyetle alınır ve tapuya öyle işlenir; tek taraf üzerine alınan evde öteki, katkısını ancak sebepsiz zenginleşme davasıyla ve belgeyle ispat ederek geri alabilir.
- Nişanlılık hukuken korunur: uzun nişanlılık dönemlerinde alınan değerli hediyeler (altın, ev eşyası) bozulma halinde iade edilir ve düğün masrafları kusurlu taraftan istenebilir; bu davalar aile mahkemesinde görülür.
- Almanya, Fransa, Hollanda ya da Avusturya'da yaşayan Türkler orada kayıtlı birliktelik ya da (aynı cinsiyetten çiftler için) evlilik yapabilir; bu ilişki o ülkede tam sonuç doğurur ama Türkiye'ye dönüşte hukuken yok sayılır.
Maliyet ve karşılanma
Noterde vasiyetname: 2026 tarifesiyle birkaç bin lira; vekâletname bin lira dolayında; paylı mülkiyet tapu harcı satış bedelinin %4'ü (alıcı ve satıcı paylaşır). Miras yoluyla intikalde akraba olmayan lehtar %10–30 veraset ve intikal vergisi öder; yıllık istisna tutarı her yıl güncellenir.
Son değişiklikler
Yasal bir düzenleme yoktur ve gündemde de değildir; Yargıtay birlikte yaşayan çiftlerin ortak mal uyuşmazlıklarını sebepsiz zenginleşme ve ortaklık hükümleriyle çözmeyi sürdürür. Anayasa Mahkemesi'nin 2026 yoksulluk nafakası kararı yalnızca evlilerle ilgilidir.
Nereye başvurulur
- Noter: vasiyetname, vekâletname, ortaklık sözleşmesi.
- Aile mahkemesi: nişan bozulmasından doğan tazminat ve iade davaları.
- Asliye hukuk mahkemesi: birlikte yaşayanlar arası mal uyuşmazlıkları (sebepsiz zenginleşme, ortaklığın giderilmesi).
- Baro adli yardım bürosu: geliri düşük olanlar için ücretsiz avukat.
Bilmekte fayda var
Yirmi yıl birlikte yaşamış bir çift Türk hukuku için iki yabancıdır: ölümde miras yok, hastanede söz hakkı yok, ayrılıkta nafaka yok. Evlenmek istemeyen ya da evlenemeyen çiftler noterden vasiyetname, vekâletname ve mal paylaşımı belgesi düzenlemelidir; bu bir saatlik iş, yıllar sonra bir mahkemeyi önler.
Sık sorulan sorular
Fransa'da yaptığımız PACS Türkiye'de geçerli mi?
Hayır. Türkiye yalnızca resmî evliliği tanır; PACS ya da Alman Lebenspartnerschaft Türkiye'de tescil edilmez ve hiçbir hak doğurmaz. Fransa'da bütün sonuçlarını korur.
Birlikte yaşayan kişi ölen eşin kirasını devralabilir mi?
Hayır. Türk Borçlar Kanunu kiracı ölünce sözleşmenin yalnızca mirasçılara geçmesini öngörür; ev arkadaşı mirasçı değilse çıkması istenebilir. Kira sözleşmesinin başından iki ad üzerine yapılması bunu önler.
Nişanlım nişanı bozdu, altınları geri alabilir miyim?
Evet: nişan bozulursa alışılmışın dışındaki hediyeler bir yıl içinde geri istenebilir (TMK 122) ve kusursuz taraf düğün hazırlığı masraflarını ve manevi tazminatı dava edebilir.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Türk Medeni Kanunu — 118–123. maddeler, nişanlılık (mevzuat.gov.tr) — tam metin
- Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (mevzuat.gov.tr) — oranlar ve istisnalar
- Türkiye Noterler Birliği — noter işlemleri ve ücretler
- Türkiye Barolar Birliği — adli yardım — ücretsiz avukat
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.