Ramy prawne
Zarejestrowany związek partnerski (geregistreerd partnerschap), wprowadzony 1 stycznia 1998 roku, figuruje w Księdze 1 Kodeksu cywilnego obok małżeństwa i ma od 2001 roku prawie te same skutki: wspólność majątkowa (ograniczona od 2018 roku), obowiązek alimentacyjny, dziedziczenie, partnerstwo podatkowe, a od 2014 roku partner płci męskiej staje się automatycznie prawnym ojcem dziecka urodzonego w czasie związku. Różnica tkwi w rozwiązaniu: bez małoletnich dzieci związek kończy się bez sądu, oświadczeniem, które adwokat lub notariusz składa w gminie. Związek można przekształcić w gminie w małżeństwo. Umowa o wspólnym życiu to porozumienie notarialne bez statusu ustawowego: reguluje koszty, mieszkanie i czasem klauzulę o pozostaniu w mieszkaniu, i jest często wymagana dla renty partnerskiej. Kto tylko mieszka razem, jest dla prawa osobą obcą dla drugiego, poza dopłatami (toeslagen) i fiskusem, które wspólne życie widzą.
Dla Polaków w Holandii: zarejestrowany związek partnerski nie ma w Polsce żadnych skutków — polskie prawo nie zna związku rejestrowanego, więc ZUS, urząd skarbowy i USC traktują partnerów jak osoby obce. Para polska, która chce, by związek liczył się w obu krajach, powinna wybrać małżeństwo. Umowa o wspólnym życiu również nie działa w Polsce, ale jest ważna jako zwykła umowa cywilna między stronami.
Najważniejsze punkty
| Zarejestrowany związek partnerski | Od 1 stycznia 1998 roku; skutki prawie identyczne z małżeństwem, ograniczona wspólność od 2018 roku |
|---|---|
| Rozwiązanie | Bez małoletnich dzieci: oświadczenie przez adwokata lub notariusza w gminie; z dziećmi: sąd i plan rodzicielski |
| Umowa o wspólnym życiu | Notarialna; reguluje tylko to, co zapisano; często warunek renty partnerskiej |
| Wspólne życie bez umowy | Brak dziedziczenia, alimentów, wspólności; partnerstwo podatkowe w niektórych przypadkach |
| Podatek od spadków | Zwolnienie partnerskie (ponad 800 000 euro) dla małżonków, zarejestrowanych partnerów i konkubentów z umową notarialną od 6 miesięcy lub 5 lat wspólnego życia |
| Uznanie w Polsce | Brak — związek partnerski nie wywołuje w Polsce skutków |
| Liczby (CBS) | Około 25 000 zarejestrowanych związków rocznie; ponad milion par mieszkających bez ślubu |
W praktyce
- Zarejestrowany związek zawiera się jak małżeństwo: zgłoszenie w gminie co najmniej czternaście dni wcześniej, dwóch do czterech świadków, ceremonia przed urzędnikiem stanu cywilnego. W stałych terminach gminy jest bezpłatny.
- Konkubenci bez związku regulują co najmniej trzy rzeczy: umowę o wspólnym życiu u notariusza (400–900 euro), testament — inaczej partner nie dziedziczy nic i majątek idzie do rodziny — oraz zgłoszenie partnera do funduszu emerytalnego.
- Kto ma dziecko bez małżeństwa lub związku, uznaje je w gminie, najlepiej przed porodem; od 1 stycznia 2023 roku uznający otrzymuje automatycznie wspólną władzę rodzicielską.
- Dla urzędu skarbowego i dopłat jesteście partnerami podatkowymi, gdy mieszkacie razem z dzieckiem, we wspólnym mieszkaniu własnościowym lub z umową notarialną: to zmienia huurtoeslag, zorgtoeslag i odliczenia, także bez żadnej uroczystości — o czym wielu Polaków pracujących w Holandii nie wie.
Koszt i refundacja
Zarejestrowany związek kosztuje w gminie tyle, co małżeństwo: bezpłatnie w stałych terminach, inaczej 400–1 000 euro. Umowa o wspólnym życiu kosztuje 400–900 euro u notariusza, testament 300–600 euro od osoby; wielu notariuszy oferuje pakiet.
Ostatnie zmiany
Od 1 stycznia 2023 roku niezamężni rodzice, którzy uznają dziecko, mają automatycznie wspólną władzę rodzicielską, jak wcześniej partnerzy i małżonkowie. Związek partnerski podlega od 2018 roku ograniczonej wspólności, tak jak małżeństwo.
Gdzie się zwrócić
- Rijksoverheid.nl: różnice między małżeństwem, zarejestrowanym związkiem a umową o wspólnym życiu, w tabeli.
- Notariusz — umowa o wspólnym życiu i testament; Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) wyjaśnia koszty.
- Het Juridisch Loket — bezpłatne porady o wspólnym życiu, alimentach i władzy rodzicielskiej.
Warto wiedzieć
Dwadzieścia lat wspólnego życia bez umowy nie daje w Holandii żadnego prawa do spadku ani alimentów: przy śmierci wspólne mieszkanie w połowie przechodzi na rodzinę zmarłego, która może żądać sprzedaży. Testament i umowa o wspólnym życiu kosztują razem mniej niż jedna rata hipoteki.
Najczęstsze pytania
Czy zarejestrowany związek partnerski z Holandii liczy się w Polsce?
Nie. Polskie prawo nie przewiduje żadnej formy związku rejestrowanego; USC odmówi transkrypcji, a partnerzy są dla polskich urzędów osobami obcymi. W Holandii związek daje prawie pełne prawa małżeńskie. Jeśli planujecie powrót do Polski — lepiej małżeństwo.
Czym różni się związek partnerski od małżeństwa w Holandii?
Praktycznie tylko sposobem rozwiązania (bez sądu, jeśli nie ma małoletnich dzieci) i uznaniem za granicą. Prawa majątkowe, spadkowe, podatkowe i rodzicielskie są takie same; związek można w każdej chwili przekształcić w małżeństwo w gminie.
Źródła i linki urzędowe
- Rijksoverheid — Verschillen tussen trouwen, geregistreerd partnerschap en samenwonen — informacje urzędowe
- Burgerlijk Wetboek Boek 1, titel 5A (geregistreerd partnerschap) — wetten.overheid.nl
- Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie — Samenwonen — notariat
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.