Het wettelijke kader
Het geregistreerd partnerschap, ingevoerd op 1 januari 1998, staat in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek naast het huwelijk en heeft er sinds 2001 bijna dezelfde gevolgen: gemeenschap van goederen (beperkt sinds 2018), onderhoudsplicht, erfrecht, fiscaal partnerschap, en sinds 2014 wordt de mannelijke partner automatisch juridisch vader van een kind dat tijdens het partnerschap geboren wordt. Het verschil zit in de ontbinding: zonder minderjarige kinderen eindigt het partnerschap zonder rechter, met een verklaring die een advocaat of notaris bij de gemeente indient. Een partnerschap kan bij de gemeente in een huwelijk worden omgezet. Het samenlevingscontract is een notariële overeenkomst zonder wettelijk statuut: het regelt de kosten, de woning en soms een verblijfsbeding, en is vaak vereist voor het partnerpensioen. Wie alleen samenwoont, is voor de wet een vreemde voor de ander, behalve voor toeslagen en de fiscus, die het samenwonen wél zien.
De kernpunten
| Geregistreerd partnerschap | Sinds 1 januari 1998; bijna dezelfde gevolgen als het huwelijk, beperkte gemeenschap sinds 2018 |
|---|---|
| Ontbinding | Zonder minderjarige kinderen: verklaring via advocaat of notaris bij de gemeente; met kinderen: rechtbank en ouderschapsplan |
| Samenlevingscontract | Notarieel; regelt alleen wat erin staat; vaak voorwaarde voor partnerpensioen |
| Samenwonen zonder contract | Geen erfrecht, geen alimentatie, geen gemeenschap; wél fiscaal partner in bepaalde gevallen |
| Erfbelasting | Partnervrijstelling (ruim 800 000 euro) voor gehuwden, geregistreerde partners en samenwoners met notarieel contract van 6 maanden of 5 jaar samenwonen |
| Cijfers (CBS) | Ongeveer 25 000 geregistreerde partnerschappen per jaar; meer dan een miljoen ongehuwd samenwonende paren |
In de praktijk
- Een geregistreerd partnerschap sluit u zoals een huwelijk: melding bij de gemeente minimaal veertien dagen vooraf, twee tot vier getuigen, ceremonie voor de ambtenaar van de burgerlijke stand. Het is gratis op de vaste momenten van de gemeente.
- Samenwoners zonder partnerschap regelen minstens drie dingen: een samenlevingscontract bij de notaris (400 tot 900 euro), een testament — anders erft de partner niets en gaan de goederen naar de familie — en de aanmelding van de partner bij het pensioenfonds.
- Wie een kind krijgt zonder huwelijk of partnerschap, laat het erkennen bij de gemeente, al vóór de geboorte; sinds 1 januari 2023 krijgt de erkenner daarmee automatisch het gezamenlijk gezag.
- Voor de Belastingdienst en de toeslagen bent u fiscaal partner zodra u samenwoont met een kind, een gezamenlijke woning of een notarieel contract: dat verandert de huurtoeslag, de zorgtoeslag en de aftrekposten, ook zonder enige plechtigheid.
Kosten en vergoeding
Het geregistreerd partnerschap kost bij de gemeente wat het huwelijk kost: gratis op de vaste momenten, anders 400 à 1 000 euro. Een samenlevingscontract kost 400 à 900 euro bij de notaris, een testament 300 à 600 euro per persoon; veel notarissen bieden een pakket aan.
Recente veranderingen
Sinds 1 januari 2023 hebben ongehuwde ouders die het kind erkennen automatisch gezamenlijk gezag, zoals partners en echtgenoten al hadden. Het partnerschap volgt sinds 2018 de beperkte gemeenschap van goederen, net als het huwelijk.
Waar u terechtkunt
- Rijksoverheid.nl: verschillen tussen huwelijk, geregistreerd partnerschap en samenlevingscontract, in een tabel.
- De notaris voor samenlevingscontract en testament; de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) legt de kosten uit.
- Het Juridisch Loket voor gratis advies over samenwonen, alimentatie en gezag.
Goed om te weten
Twintig jaar samenwonen zonder contract geeft in Nederland geen enkel recht op de erfenis of op alimentatie: bij een overlijden gaat de gezamenlijke woning voor de helft naar de familie van de overledene, die de verkoop kan eisen. Een testament en een samenlevingscontract kosten samen minder dan één maand hypotheek.
Bronnen en officiële links
- Rijksoverheid — Verschillen tussen trouwen, geregistreerd partnerschap en samenwonen — officiële informatie
- Burgerlijk Wetboek Boek 1, titel 5A (geregistreerd partnerschap) — wetten.overheid.nl
- Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie — Samenwonen — notariaat
Gecontroleerde links naar officiële of gezaghebbende bronnen. Ze openen in een nieuw tabblad.