Ramy prawne
Małżeństwo jest otwarte dla par tej samej płci od 1 października 2017 roku, uchwalone w głosowaniu imiennym bez dyscypliny partyjnej. Zarejestrowany związek partnerski nie jest od tego czasu zawierany; istniejące związki można przekształcić w małżeństwo. Brakuje reformy prawa o pochodzeniu dziecka: żona kobiety, która rodzi, nie staje się automatycznie matką, lecz musi adoptować własne dziecko.
Otwarcie małżeństwa nastąpiło w Niemczech zaskakująco szybko: po latach zastoju w ciągu tygodnia trafiło do porządku obrad i zostało przyjęte głosami większości ponad podziałami partyjnymi. Właśnie ten pośpiech tłumaczy, dlaczego prawo o pochodzeniu dziecka pozostało nietknięte — po prostu nie było częścią ustawy.
Dla par polsko-niemieckich lub dwóch obywateli polskich mieszkających w Niemczech: małżeństwo zawarte w Niemczech jest ważne w Niemczech i całej UE w zakresie swobody przemieszczania się, ale polski USC odmawia jego transkrypcji, a polskie prawo nie przewiduje żadnej formy uznania. Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł w 2023 roku (Przybyszewska i inni przeciwko Polsce), że Polska musi zapewnić parom tej samej płci ramy prawne; prace legislacyjne trwają.
Najważniejsze punkty
| Małżeństwo | Otwarte od 1 października 2017 roku |
|---|---|
| Związek partnerski | Nowych już nie ma; możliwe przekształcenie w małżeństwo |
| Adopcja | Możliwa adopcja wspólna i adopcja dziecka partnera |
| Pochodzenie dziecka | Brak automatycznego macierzyństwa żony — konieczna adopcja pasierba |
| Dawstwo nasienia | Dostępne; ustawa o rejestrze dawców nasienia reguluje prawo dziecka do informacji |
| Macierzyństwo zastępcze | Zakazane; rodzicielstwo ustalone za granicą uznawane tylko częściowo |
| Dyskryminacja | Ogólna ustawa o równym traktowaniu (AGG), termin dwóch miesięcy na roszczenia |
| Uznanie w Polsce | Brak — odmowa transkrypcji aktu małżeństwa |
W praktyce
- Wniosek o adopcję dziecka partnerki złożyć natychmiast po porodzie: do postanowienia sądu druga matka nie ma żadnych praw do dziecka.
- Przekształcenie związku partnerskiego odbywa się w Standesamt i działa wstecz od daty zawarcia związku.
- Niemieckie małżeństwo jest uznawane w całej UE w zakresie prawa pobytu; poza Europą sprawdzać każdy przypadek. W Polsce małżonek tej samej płci będący obywatelem UE korzysta z prawa pobytu (wyrok TSUE Coman, 2018), ale bez skutków w prawie rodzinnym.
- Przy macierzyństwie zastępczym za granicą rodzicielstwo prawne w Niemczech nie jest zapewnione — zasięgnąć porady wcześniej.
Koszt i refundacja
Zawarcie małżeństwa kosztuje w zależności od gminy 40–80 euro. Adopcja pasierba powoduje koszty sądowe i notarialne oraz zwykle koszty adwokata i trwa kilka miesięcy.
Ostatnie zmiany
Reforma prawa o pochodzeniu dziecka przewidująca automatyczne macierzyństwo żony jest zapowiadana od kilku kadencji i dotąd nie została uchwalona.
Gdzie się zwrócić
- Standesamt miejsca zamieszkania — zawarcie małżeństwa i przekształcenie.
- Jugendamt (urząd ds. młodzieży) i sąd rodzinny — adopcja pasierba.
- Antidiskriminierungsstelle des Bundes — bezpłatne porady w sprawach dyskryminacji.
Warto wiedzieć
Brak regulacji pochodzenia dziecka to największy praktyczny mankament: między porodem a postanowieniem o adopcji dziecko prawnie należy tylko do jednego rodzica, ze wszystkimi konsekwencjami w chorobie, podróży czy w razie śmierci. Dodatkowo w Polsce dziecko będzie miało w dokumentach tylko jedną matkę.
Najczęstsze pytania
Dlaczego druga matka musi adoptować?
Bo prawo o pochodzeniu dziecka wciąż opiera się na domniemaniu ojcostwa i nie zna analogicznej regulacji dla żony rodzącej. Adopcja pasierba jest więc do dziś jedyną drogą — trwa miesiące, w których dziecko ma prawnie tylko jedną matkę.
Czy warto przekształcić związek partnerski w małżeństwo?
Nie jest to obowiązkowe, ale zwykle rozsądne: małżeństwo jest za granicą uznawane znacznie pewniej, a przekształcenie działa wstecz od daty zawarcia związku, co liczy się dla terminów w prawie pobytowym i emerytalnym.
Źródła i linki urzędowe
- Gesetze im Internet — urzędowe teksty ustaw federalnych
- Bund.de — przewodnik po urzędach federalnych
- Antidiskriminierungsstelle des Bundes — porady w sprawach dyskryminacji
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.