Słowniczek

Słowa serwisu, wyjaśnione raz na zawsze

Każde pojęcie jest zdefiniowane w znaczeniu, w jakim jest używane w tym serwisie. Linki z kropkowanym podkreśleniem, które spotykasz w artykułach, prowadzą tutaj.

Hasła są ułożone alfabetycznie. Każde pojęcie jest też automatycznie podlinkowane ze stron, na których pojawia się po raz pierwszy.

Adopcja niepełna

Adopcja, która dodaje więź pochodzenia, nie wymazując pierwszej. Dziecko zachowuje swoje prawa w rodzinie pochodzenia, a adopcja może zostać rozwiązana z ważnych powodów; w polskim prawie to przysposobienie niepełne.

Adopcja pełna

Adopcja, która całkowicie zastępuje dotychczasowe pochodzenie dziecka nowym: nowy akt urodzenia, nowe nazwisko, zerwanie więzi z rodziną pochodzenia. Jest nieodwołalna; w polskim prawie to przysposobienie całkowite.

Alimenty

Udział w kosztach utrzymania i wychowania dziecka, należny od rodzica, u którego dziecko nie mieszka na stałe. Podlega zmianie, gdy zmieniają się dochody lub opieka.

Część rozrządzalna

Część majątku, która pozostaje po odjęciu rezerwy spadkowej i którą można swobodnie rozporządzić w testamencie lub darowiźnie.

Depresja poporodowa

Epizod depresyjny występujący w ciągu roku po narodzinach dziecka, u matki, ale i u ojca. Jest częsta, leczy się ją i nie ma nic wspólnego z brakiem miłości do dziecka.

Dyrektywa europejska

Akt Unii, który wyznacza rezultat do osiągnięcia i pozostawia państwom wybór środków. Musi zostać transponowana do prawa krajowego, co tłumaczy, dlaczego utrzymują się różnice.

Exequatur

Postępowanie, w którym sąd nadaje w swoim kraju wykonalność orzeczeniu wydanemu za granicą. Między państwami członkowskimi Unii zniknęło dla większości orzeczeń w sprawach rodzinnych.

ICSI

Odmiana zapłodnienia in vitro, w której pojedynczy plemnik wstrzykuje się do komórki jajowej. Pomyślana dla niepłodności męskiej, nie daje lepszych wyników, gdy nasienie jest prawidłowe.

Infekcje przenoszone drogą płciową

Zakażenia przekazywane podczas kontaktów seksualnych, po angielsku STI. Wiele z nich przebiega bezobjawowo, dlatego badania są pewniejszym sposobem niż objawy, by wiedzieć, na czym się stoi.

Kafala

Prawna opieka nad dzieckiem praktykowana w krajach prawa muzułmańskiego. Powierza utrzymanie i wychowanie, nie tworząc więzi pochodzenia ani prawa do dziedziczenia, co tłumaczy, dlaczego nie przekształca się automatycznie w adopcję w Europie.

Kradzież tożsamości

Posłużenie się tożsamością innej osoby, by się za nią podawać. Fałszywy profil to jej najczęstsza postać w internecie, a jej karanie należy do prawa krajowego.

Małżeński ustrój majątkowy

Ogół reguł, które określają własność majątku małżonków w czasie trwania małżeństwa i jego podział przy rozwiązaniu. Wybiera się go w umowie (intercyzie); w jej braku ustawa narzuca jeden z nich.

Mediacja rodzinna

Proces, w którym neutralna osoba trzecia pomaga parze samodzielnie wypracować porozumienie. Tańsza od postępowania spornego, prowadzi do ugód, które lepiej wytrzymują próbę czasu.

Medycznie wspomagana prokreacja

Ogół technik pozwalających począć dziecko poza warunkami naturalnymi: stymulacja, inseminacja, zapłodnienie in vitro, dawstwo gamet, przechowywanie.

Miejsce zwykłego pobytu

Miejsce, w którym osoba ustanowiła stały lub zwykły ośrodek swoich interesów. To kryterium wskazujące prawo właściwe dla spadku i rozwodu w Unii Europejskiej, przed obywatelstwem.

Niewykrywalna wiremia

Poziom HIV we krwi zbyt niski, by dało się go zmierzyć, uzyskany dzięki leczeniu. Osoba seropozytywna z niewykrywalną wiremią nie przenosi wirusa drogą płciową.

Obciążenie mentalne

Niewidzialna praca przewidywania i organizowania życia domowego, odrębna od wykonywania obowiązków. Jej nierówny podział jest pierwszą przyczyną konfliktów po narodzinach dziecka.

Pochodzenie dziecka

Więź prawna między dzieckiem a jego rodzicami. Ustala się ją przez urodzenie, uznanie, tzw. posiadanie stanu (w krajach, które je znają), orzeczenie sądu lub adopcję — i to ona przesądza o obywatelstwie, nazwisku i dziedziczeniu.

Prawo do usunięcia danych

Prawo do uzyskania usunięcia danych osobowych, które nie są już potrzebne. Nazywane często prawem do bycia zapomnianym, jest podstawą żądania usunięcia profilu lub zdjęcia.

Prawo do wizerunku

Prawo do sprzeciwu wobec rozpowszechniania własnego wizerunku bez zgody. Nie jest zharmonizowane na poziomie europejskim: Francja chroni je silnie — Polska również, w ustawie o prawie autorskim — inne państwa wcale.

PrEP

Leczenie zapobiegawcze przyjmowane przed narażeniem na HIV przez osobę seronegatywną. Prawidłowo stosowane, zmniejsza ryzyko przeniesienia drogą płciową o ponad 95 %.

Przedawnienie

Termin, po którego upływie roszczenia nie można już dochodzić przed sądem. Bardzo się różni zależnie od dziedziny, a odkrycie go zbyt późno jest nieodwracalne.

Rezerwa jajnikowa

Pozostały zapas komórek jajowych, szacowany na podstawie hormonu antymüllerowskiego i ultrasonograficznego liczenia pęcherzyków. Maleje z wiekiem i warunkuje szanse stymulacji.

Rezerwa spadkowa

Część majątku, którą ustawa zastrzega dla dzieci — czasem dla małżonka — i którą zmarły nie może rozporządzić w testamencie. Istnieje w systemach prawa kontynentalnego, a nie w krajach common law, które wolą drogę sądową; w Polsce jej odpowiednikiem jest zachowek — roszczenie pieniężne, nie udział w majątku.

RODO

Ogólne rozporządzenie o ochronie danych, stosowane od 2018 roku w całej Unii. Daje prawa, na które można się bezpośrednio powoływać: dostęp, sprostowanie, usunięcie, przenoszenie, sprzeciw.

Rozdzielność majątkowa

Ustrój, w którym każde z małżonków pozostaje wyłącznym właścicielem tego, co nabywa. Chroni w razie długów zawodowych i stawia w gorszej sytuacji to z dwojga, które ograniczyło pracę zawodową.

Rozporządzenie europejskie

Akt Unii stosowany bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich, bez transpozycji. RODO i rozporządzenie spadkowe to najbardziej znane przykłady.

Świadczenie wyrównawcze

Kwota wypłacana po rozwodzie, by wyrównać różnicę w warunkach życia, jaką tworzy rozstanie (we Francji prestation compensatoire; w Polsce tę rolę pełnią alimenty między byłymi małżonkami). Różni się od alimentów na dzieci, które dotyczą ich utrzymania.

Testament własnoręczny

Testament w całości napisany, opatrzony datą i podpisany ręką spadkodawcy. Bezpłatny i odwołalny w każdej chwili, jest też pierwszą przyczyną sporów, bo bywa źle zredagowany albo nie można go odnaleźć.

Transpozycja

Czynność, przez którą państwo wprowadza do swojego prawa wewnętrznego treść dyrektywy. Opóźnienie lub wadliwa transpozycja pociąga za sobą odpowiedzialność państwa.

Umowa dziedziczenia

Umowa zawarta za życia w sprawie przyszłego spadku, długo zakazana, a dziś dopuszczona pod ścisłymi warunkami co do formy w Szwajcarii, Niemczech, Austrii i Belgii; w Polsce umowa o spadek po osobie żyjącej jest nieważna, z wyjątkiem umowy o zrzeczenie się dziedziczenia.

Użytkowanie

Prawo do korzystania z rzeczy i pobierania z niej pożytków bez bycia jej właścicielem. Pozostały przy życiu małżonek otrzymuje często użytkowanie mieszkania, a własność obciążona tym prawem przypada dzieciom.

Witryfikacja

Ultraszybkie mrożenie komórek jajowych lub zarodków, które zapobiega tworzeniu się kryształków lodu. Wskaźniki przeżywalności przekraczają 90 %.

Władza rodzicielska

Ogół praw i obowiązków rodziców wobec dziecka. Po rozstaniu pozostaje wspólna, chyba że sąd postanowi inaczej, i nie jest tym samym co miejsce zamieszkania dziecka.

Wspólność ustawowa

Ustrój ustawowy najbardziej rozpowszechniony we francuskojęzycznej Europie („wspólność dorobku”) i obowiązujący w Polsce z mocy prawa: każde z małżonków zachowuje to, co miało przed ślubem i co otrzymuje w spadku, cała reszta jest wspólna.

Współwłasność

Sytuacja, w której kilka osób jest właścicielami tej samej rzeczy bez fizycznie wydzielonych części. Każda ważna decyzja wymaga ich zgody, co blokuje wiele spadków.

Zapłodnienie in vitro

Technika, w której komórki jajowe i plemniki łączy się w laboratorium, a następnie zarodek przenosi się do macicy. To metoda referencyjna od 1978 roku.

Zniesławienie

Zarzucenie konkretnego faktu, które godzi w cześć osoby. Różni się od zniewagi, która nie zarzuca żadnego faktu, a terminy na podjęcie działań są na ogół bardzo krótkie.