Het wettelijke kader
Het huwelijk staat in Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek. Sinds de Wet tegengaan huwelijksdwang van december 2015 is de minimumleeftijd 18 jaar zonder enige ontheffing, en worden huwelijken die in het buitenland onder die leeftijd zijn gesloten niet erkend zolang beide partners geen 18 zijn. Het huwelijk wordt gesloten voor een (buitengewoon) ambtenaar van de burgerlijke stand, na een melding van voorgenomen huwelijk — de vroegere ondertrouw — bij de gemeente waar de ceremonie plaatsvindt, minimaal veertien dagen en maximaal een jaar vooraf. Een kerkelijk of religieus huwelijk mag pas na het burgerlijk huwelijk plaatsvinden (artikel 1:68 BW); de bedienaar die de volgorde omkeert, is strafbaar. Het huwelijk voor iedereen geldt sinds 1 april 2001.
De kernpunten
| Leeftijd | 18 jaar, geen ontheffing mogelijk sinds 2015 |
|---|---|
| Melding | Minimaal 14 dagen en maximaal 1 jaar vóór de huwelijksdatum, bij de gemeente van de ceremonie (voorheen ondertrouw) |
| Getuigen | Minimaal 2, maximaal 4, alle meerderjarig |
| Huwelijk voor iedereen | Sinds 1 april 2001 — 25 jaar in april 2026 |
| Vermogen | Beperkte gemeenschap van goederen sinds 1 januari 2018; huwelijkse voorwaarden bij de notaris |
| Cijfers (CBS) | Ruim 60 000 huwelijken en ongeveer 25 000 geregistreerde partnerschappen per jaar |
In de praktijk
- De melding gebeurt bij de meeste gemeenten digitaal met DigiD; de gemeente haalt de geboortegegevens uit de Basisregistratie Personen (BRP). Wie in het buitenland geboren is en niet in de BRP staat, levert een gelegaliseerde of geapostilleerde geboorteakte aan.
- Wie met een partner van buiten de Unie zonder duurzaam verblijfsrecht trouwt, heeft een verklaring van de IND nodig (Wet voorkoming schijnhuwelijken); de gemeente vraagt die zelf op, maar het duurt enkele weken.
- Elke gemeente biedt op vaste momenten een gratis of zeer goedkoop huwelijk aan (het «kosteloos huwelijk»), meestal op een weekdagochtend, met een beperkt aantal gasten. Een ceremonie op een locatie naar keuze vereist dat de gemeente die locatie aanwijst als «huis der gemeente».
- Voor een huwelijk in het buitenland levert de gemeente een verklaring van huwelijksbevoegdheid af; het buitenlandse huwelijk laat u daarna inschrijven in de BRP of, wie niet in Nederland woont, bij de gemeente Den Haag (Landelijke Taken).
Kosten en vergoeding
De leges verschillen per gemeente: van gratis op de vaste momenten tot 400 à 1 000 euro voor een ceremonie op een weekdag met eigen trouwambtenaar of locatie, en meer in het weekend. Het trouwboekje kost 20 à 40 euro en is niet verplicht.
Recente veranderingen
Sinds 1 januari 2018 geldt de beperkte gemeenschap van goederen als wettelijk stelsel: wat elk vóór het huwelijk bezat en wat men erft of geschonken krijgt, blijft privé. Op 1 april 2026 vierde Nederland vijfentwintig jaar huwelijk voor iedereen.
Waar u terechtkunt
- De afdeling Burgerzaken van uw gemeente: melding, gratis huwelijk, buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand.
- Rijksoverheid.nl: voorwaarden, documenten en verschillen tussen huwelijk, geregistreerd partnerschap en samenlevingscontract.
- De notaris voor huwelijkse voorwaarden, bij voorkeur vóór de huwelijksdag.
Goed om te weten
Een religieus huwelijk zonder voorafgaand burgerlijk huwelijk heeft geen enkel rechtsgevolg en is voor de bedienaar strafbaar. En de beperkte gemeenschap van 2018 beschermt alleen wat u kunt bewijzen: wie een erfenis of eigen spaargeld op de gezamenlijke rekening zet zonder administratie, ziet het bij een scheiding vaak toch verdeeld worden.
Bronnen en officiële links
- Rijksoverheid — Trouwen, samenlevingscontract en geregistreerd partnerschap — officiële informatie
- Burgerlijk Wetboek Boek 1 (titel 5, het huwelijk) — wetten.overheid.nl
- Het Juridisch Loket — Trouwen — gratis juridisch advies
Gecontroleerde links naar officiële of gezaghebbende bronnen. Ze openen in een nieuw tabblad.