Yasal çerçeve
27 Nisan 2007 tarihli kanun kusur mantığını kaldırarak boşanmayı reformdan geçirdi. İki yol kaldı: tam ön anlaşmalara dayanan karşılıklı rızayla boşanma ve her türlü yasal delille kanıtlanabilen ya da belirli süre ayrılıktan sonra varsayılan onarılamaz çözülme (désunion irrémédiable) nedeniyle boşanma.
Belçika (AB) 2019/1111 tüzüğünü (yetki ve tanıma) ve Roma III'ü uygular. Belçika'da yaşayan iki Türk için Belçika mahkemesi yetkilidir; hukuk seçimi yapılmamışsa Roma III m. 8 uyarınca mutat mesken hukuku, yani Belçika hukuku uygulanır — kusursuz boşanma, bir yıl ayrılıkla çözülme varsayımı. Türk mahkemesi ise MÖHUK m. 14 uyarınca ortak millî hukuku, yani Türk hukukunu (TMK m. 166: evlilik birliğinin temelinden sarsılması, kusur nafakaya etki eder) uygular. İki mahkeme de yetkilidir; ilk başvuran mahkemeyi seçer.
Belçika boşanma kararı Türkiye'de otomatik geçerli değildir: Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A uyarınca her iki eş birlikte (ya da 90 gün içinde ayrı ayrı) konsolosluğa başvurarak kararı tescil ettirebilir — kesinleşme şerhli apostilli karar ve yeminli tercüme gerekir; eşlerden biri katılmazsa Türkiye'de aile mahkemesinde tanıma ve tenfiz davası açılır (MÖHUK m. 50 vd.), avukatla birkaç ay sürer.
Temel noktalar
| Karşılıklı rıza | Mal, konut, çocuklar ve nafakayı düzenleyen yazılı anlaşmalar aile mahkemesine sunulur |
|---|---|
| Onarılamaz çözülme, ortak başvuru | Altı ay ayrılıktan sonra varsayılır |
| Onarılamaz çözülme, tek taraflı başvuru | Bir yıldan sonra varsayılır; öncesinde kanıtlanmalı |
| Boşanma sonrası nafaka | İlke olarak evlilik süresiyle sınırlı; ağır kusurda kaldırılır |
| Yetkili mahkeme | Aile mahkemesi (tribunal de la famille / familierechtbank), 2014'ten beri uzmanlaşmış daire |
| Çocuklar | Kanun otomatik olmaksızın eşit barınmayı (hébergement égalitaire) tercih eder |
| Uzlaştırma dairesi | Aile mahkemesi eşleri uzlaştırma dairesine gönderebilir |
| Çocuk nafakası | Her birinin geliri ve bakım süresine göre hesaplanır |
| Tasfiye | Paylaşımda anlaşma yoksa tasfiye noteri atanır |
| Türkiye'de tanınma | 27/A konsolosluk tescili (iki eş) ya da tanıma-tenfiz davası |
Uygulamada
- Karşılıklı rızada her şey başvurudan önce düzenlenmeli: en çok zaman alan bu.
- Ortak malda taşınmaz varsa noter devreye girer — Türkiye'dekiler için Türk noteri ve tapu ayrıca.
- Aile mahkemesine dilekçeyle başvurulur; uzlaştırma dairesi istenebilir.
- Aile arabuluculuğu teşvik edilir ve kısmen sübvanse edilir.
- Karardan sonra belediyede hane bileşimini ve mutualité'yi güncelleyin.
- Kesinleşen kararın apostilli örneğini ve yeminli Türkçe tercümesini alın; iki eş birlikte konsolosluğa 27/A tescili için başvurun — aksi hâlde Türkiye'de tanıma davası gerekir.
- Türkiye'de tescil edilmemiş boşanma: Türk kütüğünde evli görünürsünüz; Türkiye'de yeniden evlenemez, mirasta eski eş hak iddia edebilir.
Maliyet ve karşılanma
Avukat ücretleri ve noter masrafları maliyetin özünü oluşturur. İkinci basamak adlî yardım (« pro deo ») gelir koşullarıyla mevcuttur. Taşınmazlı çekişmeli tasfiyede birkaç bin avro; tamamen düzenlenmiş karşılıklı rızada birkaç yüz avro. Türkiye'de 27/A tescili harç ve tercüme ile 150–300 avro; tanıma davası avukatla 1 000–2 500 avro.
Son değişiklikler
2007 reformu kusuru neden olarak kaldırdı; 2014'ten beri aile mahkemeleri; 2018'den beri arabuluculuk zorunlu olarak önerilir. Türkiye'de 27/A tescili 2018'den beri konsolosluklarda uygulanıyor.
Nereye başvurulur
- İkamet bölgesinin aile mahkemesi.
- Baroların adlî yardım büroları — « pro deo » yardım.
- Akredite aile arabuluculuğu servisleri.
- Noterler (notaire.be) — tasfiye ve paylaşım; Brüksel, Anvers, Gent, Charleroi'da Türkçe konuşan avukatlar.
- T.C. Brüksel ve Anvers Başkonsoloslukları — 27/A tescili.
Bilmekte fayda var
Karşılıklı rızayla boşanma eşler arası bağışların akıbeti dahil her konuda kesin anlaşma gerektirir. Belirsiz bırakılan bir nokta tüm usulü tıkar. Ve Belçika kararı Türkiye'de kendiliğinden geçerli değildir — 27/A tescili ya da tanıma davası yapılmadan Türkiye'de evli sayılırsınız. Çocukla diğer ebeveynin ya da mahkemenin izni olmadan Türkiye'ye gitmek Lahey Sözleşmesi anlamında kaçırmadır.
Sık sorulan sorular
Belçika'da mı Türkiye'de mi boşanmak daha iyi?
Belçika'da yaşayan iki Türk için iki mahkeme de yetkilidir. Belçika karşılıklı rıza boşanması hızlı (birkaç ay) ve kusursuzdur; çekişmelide bir yıl ayrılıkla çözülme varsayımı. Türk boşanması daha ucuzdur, kusur nafakaya etki eder, Türkiye'de doğrudan geçerlidir ama Belçika'da tanınması için ayrıca işlem gerekmez (Belçika yabancı kararları MÖHK m. 22 uyarınca doğrudan tanır). Belçika'da yaşayan çocuklar her hâlde Belçika mahkemelerine tabidir. İlk başvuran mahkemeyi seçer.
Çocuklar ne olur?
Velayet ortak kalır; mahkeme barınmayı — ebeveynlerden biri isterse eşit barınma tercihiyle — ve gelir ile bakım süresine göre nafakayı belirler. Çocukla Türkiye'ye taşınmak diğer ebeveynin rızasını ya da aile mahkemesinin iznini gerektirir; izinsiz gitmek kaçırmadır, Türkiye de 1980 Lahey Sözleşmesi'ne taraftır ve geri dönüşü emreder.
Belçika boşanmasını Türkiye'de nasıl geçerli kılarım?
Kesinleşme şerhli kararın apostilli örneği ve yeminli tercümesiyle iki eş birlikte konsolosluğa başvurur (27/A); ayrı ayrı başvuru 90 gün içinde de olur. Eski eş katılmazsa Türkiye'de aile mahkemesinde tanıma davası açılır — avukatla, kural olarak duruşmasız, birkaç ay.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- belgium.be — divorce — federal kamu hizmetlerinin resmî portalı
- Moniteur belge — yayımlanan yasal metinler
- T.C. Brüksel Büyükelçiliği — boşanma tescili — 27/A tescil başvurusu ve belgeler
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.