Ramy prawne
Zarejestrowany związek partnerski (eingetragene Lebenspartnerschaft) wprowadzono w 2001 roku wyłącznie dla par tej samej płci. Od otwarcia małżeństwa 1 października 2017 roku nie można zawierać nowych związków; istniejące pozostają ważne albo można je przekształcić w małżeństwo. Konkubinat (nichteheliche Lebensgemeinschaft) nie jest uregulowany ustawowo.
Dla par niezamężnych oznacza to: praktycznie brak praw ustawowych. Brak dziedziczenia, brak alimentów po rozstaniu, brak prawa odmowy zeznań, brak automatycznego zastępstwa w chorobie. Czego nie uregulowano umową lub testamentem, tego nie ma. To istotna różnica wobec wielu wyobrażeń polskich par, które w Niemczech żyją bez ślubu.
Jako państwo członkowskie UE uczestniczące we wzmocnionej współpracy Niemcy stosują do skutków majątkowych międzynarodowych zarejestrowanych związków rozporządzenie (UE) 2016/1104. Polska w tej współpracy nie uczestniczy, a polskie prawo nie zna żadnego związku rejestrowanego — niemiecki związek partnerski nie wywołuje w Polsce skutków.
Najważniejsze punkty
| Nowe związki partnerskie | Od października 2017 roku niemożliwe |
|---|---|
| Przekształcenie | Wspólnym oświadczeniem przed Standesamt, ze skutkiem wstecznym od dnia zawarcia związku |
| Konkubinat | Brak alimentów, brak wyrównania dorobku, brak dziedziczenia ustawowego |
| Alimenty opiekuńcze | § 1615l BGB daje rodzicowi opiekującemu się dzieckiem po porodzie własne roszczenie wobec drugiego rodzica |
| Najem | Partner może wstąpić w umowę najmu po śmierci najemcy |
| Podatek od spadku | Najmniej korzystna klasa podatkowa, kwota wolna tylko 20 000 euro |
| Zastępstwo w nagłych wypadkach | Od 2023 roku tylko dla małżonków, nie dla partnerów |
| Umowa partnerska | Dowolna forma; przy nieruchomościach notarialna |
W praktyce
- Zawrzeć umowę partnerską: kto płaci za co, do kogo co należy, co dzieje się przy rozstaniu.
- Sporządzić testament — bez niego partner nie dziedziczy nic; uwzględnić zachowek (Pflichtteil) krewnych.
- Przygotować pełnomocnictwo opiekuńcze (Vorsorgevollmacht) i oświadczenie pacjenta (Patientenverfügung); zastępstwo małżonka w nagłych wypadkach dotyczy tylko osób zamężnych i tylko krótkoterminowo.
- Zaktualizować uposażonych w ubezpieczeniach i produktach emerytalnych.
- Sprawdzić, jak umowa i testament sporządzone w Niemczech zadziałają wobec majątku położonego w Polsce — przy nieruchomości w Polsce zwykle potrzebna jest konsultacja z polskim notariuszem.
Koszt i refundacja
Notarialna umowa partnerska kosztuje w zależności od wartości majątku kilkaset euro, pełnomocnictwo opiekuńcze i oświadczenie pacjenta znacznie mniej. W porównaniu ze skutkami braku uregulowania to najtańsza część zabezpieczenia.
Ostatnie zmiany
Projekt ustawy o „wspólnocie odpowiedzialności” (Verantwortungsgemeinschaft) dla osób, które chcą wzajemnie się wspierać bez ślubu, jest dyskutowany od kilku lat; nie został uchwalony.
Gdzie się zwrócić
- Standesamt dla przekształcenia związku partnerskiego w małżeństwo.
- Notariusze dla umów i testamentów.
- Verbraucherzentrale (centrale konsumenckie) dla wzorów umów.
Warto wiedzieć
Prawo małżonka do zastępstwa w nagłych wypadkach z 2023 roku dotyczy wyraźnie tylko osób zamężnych. Pary niezamężne bezwzględnie potrzebują pełnomocnictwa opiekuńczego, inaczej partner w szpitalu nie dowie się nic i nie zdecyduje o niczym. Kwota wolna od podatku spadkowego dla partnera niezamężnego jest bardzo niska: przy wspólnej nieruchomości może to zmusić pozostałego partnera do sprzedaży.
Najczęstsze pytania
Czy partner bez ślubu dziedziczy?
Nie, bez testamentu nie — a nawet z testamentem trafia do najmniej korzystnej klasy podatkowej z kwotą wolną zaledwie 20 000 euro. Przy wspólnym mieszkaniu własnościowym to punkt, w którym robi się drogo. Przed wspólnym zakupem warto zasięgnąć porady notariusza.
Co powinna zawierać umowa pary bez ślubu?
Do kogo należy mieszkanie albo kto jest najemcą, jak dzielone są bieżące koszty, do kogo należą większe zakupy, jak traktowane są wspólne konta i kredyty oraz co dzieje się przy rozstaniu. Uzupełnić o pełnomocnictwo opiekuńcze i oświadczenie pacjenta: bez nich partner w szpitalu nie ma żadnego prawa do informacji ani decyzji.
Źródła i linki urzędowe
- Gesetze im Internet — urzędowe teksty ustaw federalnych
- Bund.de — przewodnik po urzędach federalnych
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.