Ramy prawne
Małżeńskie prawo majątkowe znajduje się w tytułach 6–8 Księgi 1 Kodeksu cywilnego. Ustawa o ograniczeniu ustawowej wspólności majątkowej, w mocy od 1 stycznia 2018 roku, zastąpiła pełną wspólność, którą Holandia znała od 1838 roku. Do ograniczonej wspólności należą: wszystko nabyte w czasie małżeństwa, dochody obojga i dobra, które małżonkowie posiadali wspólnie już przed ślubem — stają się one 50/50, choćby jedno płaciło więcej. Osobiste pozostają: majątek przedmałżeński każdego, spadki i darowizny oraz przedsiębiorstwo sprzed ślubu, z „rozsądnym wynagrodzeniem” dla wspólności za pracę w czasie małżeństwa. Kto chce coś zachować jako osobiste, musi to udowodnić; czego nie udowodniono, uważa się za wspólne (art. 1:94). Intercyzę — rozdzielność (koude uitsluiting), okresową lub końcową klauzulę rozliczeniową — sporządza notariusz i wpisuje do rejestru majątkowego małżeńskiego. Emerytura dzielona jest osobno według ustawy o wyrównaniu praw emerytalnych przy rozwodzie (1995): każde otrzymuje połowę emerytury wypracowanej w czasie małżeństwa.
Holandia uczestniczy w rozporządzeniu (UE) 2016/1103 o ustrojach majątkowych par międzynarodowych; Polska nie. Dla dwojga Polaków, którzy pobrali się po 29 stycznia 2019 roku i zamieszkali po ślubie w Holandii, holenderski sąd zastosuje prawo holenderskie (pierwszy wspólny zwykły pobyt) — czyli ograniczoną wspólność; polski sąd zastosuje prawo polskie (wspólne prawo ojczyste) — czyli pełną wspólność ustawową. Różnica jest realna: w polskim ustroju spadek też jest osobisty, ale wspólne mieszkanie kupione przed ślubem pozostaje w udziałach, a w Holandii staje się 50/50. Rozbieżność usuwa tylko wybór prawa w notarialnej intercyzie.
Najważniejsze punkty
| Ustrój ustawowy | Ograniczona wspólność majątkowa od 1 stycznia 2018 roku |
|---|---|
| Osobiste | Majątek przedmałżeński, spadki, darowizny, przedsiębiorstwo sprzed ślubu |
| Wspólne | Wszystko nabyte w czasie małżeństwa; przedmałżeńskie dobra wspólne 50/50 |
| Dowód | Kto nie udowodni, że coś jest osobiste, widzi to traktowane jako wspólne (art. 1:94 ust. 8) |
| Intercyza | Akt notarialny, przed ślubem lub w jego trakcie; wpis do huwelijksgoederenregister |
| Emerytura | Wyrównanie: każde połowę emerytury wypracowanej w czasie małżeństwa, chyba że uzgodniono inaczej |
| Para polska | Sąd holenderski: prawo holenderskie; sąd polski: prawo polskie — chyba że wybrano prawo w intercyzie |
W praktyce
- Prowadzić dokumentację: zachować dowody tego, co posiadało się przed ślubem, i każdego spadku lub darowizny, a prywatnych pieniędzy nie wpłacać bez śladu na wspólne konto. Przy rozwodzie decyduje dowód, nie pamięć.
- Kto kupił razem dom przed ślubem z nierównym wkładem, sporządza intercyzę przed dniem ślubu: bez niej dom staje się wspólny 50/50, a nierówny wkład znika.
- Przedsiębiorcy wybierają często rozdzielność z okresową klauzulą rozliczeniową; klauzulę trzeba wtedy co roku wykonywać, bo niewykonana prowadzi przy rozwodzie do rozliczenia całego majątku, jakby była wspólność.
- Zgłosić rozwód w ciągu dwóch lat do funduszu emerytalnego formularzem Rijksoverheid, inaczej wyrównanie trzeba egzekwować samodzielnie od byłego partnera.
- Para polska powinna wpisać do intercyzy wybór prawa (holenderskiego lub polskiego), by oba kraje oceniały majątek tak samo — zwłaszcza gdy w Polsce jest mieszkanie lub działka.
Koszt i refundacja
Intercyza kosztuje u notariusza 600–1 500 euro, łącznie z wpisem do rejestru; zmiana w czasie małżeństwa kosztuje tyle samo i od 2012 roku nie wymaga zgody sądu.
Ostatnie zmiany
Ograniczona wspólność obowiązuje od 2018 roku dla nowych małżeństw; ustawa o podziale emerytury przy rozwodzie, która miała zastąpić wyrównanie automatyczną konwersją, była wielokrotnie odkładana i w 2026 roku jeszcze nie weszła w życie.
Gdzie się zwrócić
- Notariusz — intercyza, klauzule rozliczeniowe i porady o majątku przedsiębiorstwa; polskojęzyczni notariusze i prawnicy działają m.in. w Hadze i Rotterdamie.
- Rijksoverheid.nl: objaśnienie ograniczonej wspólności i formularz wyrównania emerytur.
- Rejestr majątkowy małżeński przy sądzie (dostępny online przez rechtspraak.nl).
Warto wiedzieć
Ograniczona wspólność chroni tylko to, co udowodnione. Kto użyje spadku na remont wspólnego domu, otrzymuje przy rozwodzie prawo do zwrotu — ale tylko jeśli wykaże płatność. A wierzyciele prywatnego długu jednego małżonka mogą zaspokoić się z połowy wspólności.
Najczęstsze pytania
Czy polska wspólność ustawowa działa w Holandii?
Holenderski sąd zastosuje ją tylko, jeśli małżeństwo zawarto przed 2019 rokiem i oboje byli wtedy Polakami (dawna konwencja haska) albo jeśli wybrano prawo polskie w intercyzie. Dla małżeństw po 29 stycznia 2019 roku zamieszkujących w Holandii stosuje prawo holenderskie. Polski sąd oceni sprawę według prawa polskiego. Wybór prawa u notariusza usuwa niepewność.
Co z mieszkaniem w Polsce kupionym przed ślubem?
W holenderskiej ograniczonej wspólności pozostaje osobiste, jeśli należało do jednego z was; jeśli kupiliście je razem przed ślubem — staje się wspólne po połowie niezależnie od wkładów, chyba że intercyza stanowi inaczej. Polska księga wieczysta pokazuje jednak dawne udziały — stąd spory. Rozwiązanie: intercyza z wyborem prawa i dokumentacja wkładów.
Źródła i linki urzędowe
- Rijksoverheid — Gemeenschap van goederen en huwelijkse voorwaarden — informacje urzędowe
- Burgerlijk Wetboek Boek 1, titel 7 (wettelijke gemeenschap van goederen) — wetten.overheid.nl
- Rijksoverheid — Pensioenverevening bij scheiding — informacje urzędowe
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.