Ramy prawne
Nie ma federalnego prawa spadkowego w Stanach Zjednoczonych. Każdy stan ustala własne reguły dziedziczenia ustawowego, własne postępowanie probate i własne ochrony. W stanach common law pozostały małżonek może zwykle żądać elective share około jednej trzeciej wbrew testamentowi; w dziewięciu stanach wspólności połowa majątku małżeńskiego już należy do pozostałego. Dzieci można wydziedziczyć wszędzie poza Luizjaną, która zachowuje rezerwę dla dzieci poniżej dwudziestu czterech lat lub z niepełnosprawnością. Federalny podatek od spadków dotyczy tylko kwot powyżej bardzo wysokiej kwoty wolnej.
Najbardziej doniosła cecha amerykańska: duża część typowego spadku w ogóle nie przechodzi przez testament. Konta emerytalne, polisy na życie, rachunki transfer-on-death i majątek we współwłasności przechodzą przez wskazanie lub survivorship. Przegląd tych formularzy liczy się bardziej niż sam testament.
Wspólność majątkowa całkowicie zmienia analizę w Arizonie, Kalifornii, Idaho, Luizjanie, Nevadzie, Nowym Meksyku, Teksasie, Waszyngtonie i Wisconsin. Połowa tego, co zarobiono w małżeństwie, już należy do pozostałego, więc dziedziczy się tylko połowę zmarłego.
Dla Polaka mieszkającego w USA sąd polski zastosuje rozporządzenie 650/2012: prawo ostatniego zwykłego pobytu, czyli prawo stanu — ale art. 34 dopuszcza odesłanie: prawo stanowe poddaje nieruchomości prawu miejsca położenia, więc dla mieszkania w Polsce sąd polski wraca do prawa polskiego (zachowek). Amerykański sąd probate zajmie się majątkiem w USA; polskie postępowanie (notariusz lub sąd) — majątkiem w Polsce. Podatki: USA opodatkowują spadek rezydenta powyżej 15 mln dolarów (od 2026 roku), ale majątek położony w USA osoby niezamieszkałej w USA — już powyżej 60 000 dolarów, bez umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania spadków z Polską. Polski spadkobierca-rezydent Polski płaci polski podatek od spadku z USA (najbliższa rodzina zwolniona po zgłoszeniu SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy od uprawomocnienia lub dokumentu potwierdzającego nabycie).
Najważniejsze punkty
| Prawo | Ustawy stanowe; Uniform Probate Code przyjęty częściowo przez wiele stanów |
|---|---|
| Małżonek | Elective share w stanach common law; wspólność w dziewięciu stanach |
| Dzieci | Można wydziedziczyć, poza Luizjaną |
| Probate | Pod nadzorem sądu; unikany przez odwołalne trusty i wskazania beneficjentów |
| Federalny podatek od spadków | Powyżej 15 mln dolarów na osobę (2026); kilka stanów ma własny podatek od niższych progów |
| Aktywa poza probate | Konta emerytalne, polisy i rachunki wspólne przechodzą poza testamentem |
| Nierezydenci | Majątek w USA powyżej 60 000 dolarów opodatkowany federalnie — brak umowy z Polską |
| Polska | 650/2012 z odesłaniem (art. 34); SD-Z2 sześć miesięcy dla rezydentów Polski |
W praktyce
- Znaleźć oryginał testamentu i złożyć go w sądzie probate hrabstwa zamieszkania.
- Wystąpić o powołanie na wykonawcę lub personal representative i uzyskać letters.
- Zinwentaryzować spadek, zawiadomić wierzycieli i ogłosić, jak wymaga stan.
- Złożyć ostatnie zeznanie podatkowe i, gdy stosowne, federalne i stanowe deklaracje podatku od spadków (formularz 706 lub 706-NA dla nierezydentów).
- Rozdzielić dopiero po zamknięciu okresu wierzycieli.
- Dla majątku w Polsce: akt poświadczenia dziedziczenia u polskiego notariusza (z apostille na amerykańskim akcie zgonu) albo postępowanie w sądzie rejonowym; zgłoszenie SD-Z2 dla spadkobierców rezydentów Polski.
Koszt i refundacja
Koszty probate wynoszą zwykle 3–7 % spadku po zliczeniu opłat sądowych, wynagrodzenia wykonawcy i honorariów adwokackich, a mogą być znacznie wyższe w stanach z procentowymi taryfami ustawowymi. Odwołalny living trust kosztuje kilka tysięcy dolarów i całkowicie unika probate — dlatego jest standardem w Kalifornii i na Florydzie.
Ostatnie zmiany
Ustawa podatkowa z 2025 roku utrwaliła federalną kwotę wolną na 15 mln dolarów na osobę od 2026 roku (indeksowaną), co ograniczyło planowanie podatkowe do największych majątków; kwota 60 000 dolarów dla nierezydentów pozostaje niezmieniona od 1988 roku.
Gdzie się zwrócić
- Sąd probate hrabstwa, gdzie mieszkał zmarły.
- Służba polecania adwokatów stanowej izby; polskojęzyczne kancelarie spadkowe w Chicago, Nowym Jorku i New Jersey.
- Internal Revenue Service — deklaracje podatku od spadków i dochodowego.
- Stanowy department of revenue — stanowy podatek od spadków.
- Administratorzy planów i ubezpieczyciele — aktywa poza probate.
- Konsulat RP — apostille nie wydaje; poświadcza zgon do polskich akt.
Warto wiedzieć
Polak mieszkający w Polsce, który ma mieszkanie na Florydzie lub konto maklerskie w USA, zostawia spadek opodatkowany federalnie od 60 000 dolarów (stawki do 40 %) — bez umowy spadkowej z Polską. Polisa na życie w USA i konta emerytalne przechodzą poza testamentem: sprawdzić beneficjentów, bo polski testament ich nie zmieni.
Najczęstsze pytania
Czy mogę wydziedziczyć dzieci?
Tak w każdym stanie poza Luizjaną, która zachowuje rezerwę dla dzieci poniżej dwudziestu czterech lat lub z niepełnosprawnością. Wobec majątku w Polsce polski sąd może jednak zastosować zachowek (odesłanie z art. 34 rozporządzenia 650/2012 albo wybór prawa polskiego).
Czy mogę wydziedziczyć małżonka?
Nie całkowicie. Większość stanów common law pozwala pozostałemu wybrać wbrew testamentowi około jedną trzecią; stany wspólności już dają mu połowę majątku małżeńskiego.
Jak uniknąć probate?
Przez odwołalny living trust, wskazania beneficjentów, rejestracje transfer-on-death i współwłasność — wszystko to przechodzi poza testamentem. Nieruchomości w Polsce trust amerykański nie obejmie: polskie księgi wieczyste nie znają trustu.
Czy mój spadek zapłaci federalny podatek?
Rezydent USA — tylko powyżej 15 mln dolarów; nierezydent z majątkiem w USA — powyżej 60 000 dolarów. Kilka stanów (m.in. Nowy Jork, Illinois, Massachusetts, Waszyngton) ma własne podatki od znacznie niższych progów.
Źródła i linki urzędowe
- USA.gov — oficjalny przewodnik po usługach rządowych
- Congress.gov — ustawodawstwo federalne
- IRS — Estate tax for nonresidents — podatek od majątku w USA osób niezamieszkałych
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.