Ramy prawne
Adopcję regulują art. 264 i nast. ZGB oraz rozporządzenie adopcyjne. Jest zawsze adopcją pełną. Rewizja z 1 stycznia 2018 roku obniżyła granice wieku, otworzyła adopcję pasierba dla par faktycznych i tej samej płci oraz rozszerzyła dostęp do danych o pochodzeniu. Od 1 lipca 2022 roku adopcja wspólna jest otwarta dla wszystkich par małżeńskich. Dziecko musi przed decyzją mieszkać co najmniej rok u adoptujących.
Szwajcaria publicznie uznała, że w jej systemie przez dekady akceptowano sfałszowane dokumenty (adopcje ze Sri Lanki). Kantony uczestniczą dziś w kosztach poszukiwania korzeni.
Kantonalne rozdrobnienie zaskakuje kandydatów: organ, zakres badania, czas i opłaty różnią się, choć ustawa jest federalna. Przeprowadzka w toku postępowania prowadzi często do częściowego powtórzenia badania.
Ponieważ Szwajcaria nie zna adopcji niepełnej, dla starszych dzieci i konfiguracji wewnątrzrodzinnych brakuje formy pośredniej.
Adopcja dziecka z Polski przez Polaków mieszkających w Szwajcarii to adopcja międzynarodowa według konwencji haskiej (oba państwa są stronami): kantonalny organ adopcyjny i federalny organ centralny (Bundesamt für Justiz) po stronie szwajcarskiej, Ministerstwo Rodziny i Katolicki Ośrodek Adopcyjny w Warszawie po stronie polskiej; pierwszeństwo mają rodziny w Polsce, a bez wcześniejszego szwajcarskiego zezwolenia na przyjęcie dziecka (Pflegekinderbewilligung) polska adopcja nie zostanie uznana.
Najważniejsze punkty
| Podstawa prawna | Art. 264 i nast. ZGB; rozporządzenie adopcyjne |
|---|---|
| Forma | Wyłącznie adopcja pełna |
| Wiek minimalny | 28 lat; różnica wieku co najmniej 16, najwyżej 45 lat |
| Czas wspólnoty | Trzy lata małżeństwa lub wspólnego życia |
| Rok pieczy | Co najmniej rok stosunku pieczy przed decyzją |
| Konwencja haska | Państwo-strona od 2003 roku (Polska od 1995) |
W praktyce
- Skontaktować się z kantonalnym organem adopcyjnym; właściwość jest kantonalna.
- Uzyskać zezwolenie na przyjęcie dziecka w pieczę z celem adopcji (Pflegekinderbewilligung).
- Przy adopcji zagranicznej — także z Polski — skorzystać z dopuszczonego ośrodka pośrednictwa; dossier idzie przez federalny organ centralny do polskiego Ministerstwa Rodziny.
- Odbyć rok pieczy pod opieką organu kantonalnego.
- Złożyć wniosek adopcyjny; decyduje organ kantonalny; po adopcji zgłosić dziecko w konsulacie RP w Bernie dla polskiego obywatelstwa.
Koszt i refundacja
Zezwolenie kosztuje kilkaset franków. Adopcja zagraniczna kosztuje 20 000–40 000 franków; z Polski mniej (bliskość, brak kosztownych legalizacji). Od 1 stycznia 2023 roku istnieje federalny urlop adopcyjny dwóch tygodni przy przyjęciu dziecka poniżej czterech lat, opłacany z ubezpieczenia zastępującego dochód (EO).
Ostatnie zmiany
Raport Rady Federalnej z 2020 roku o nielegalnych adopcjach ze Sri Lanki i późniejsze badania innych krajów pochodzenia otworzyły debatę o ogólnym moratorium na adopcje zagraniczne; w 2024 roku Rada Federalna zapowiedziała zakaz adopcji międzynarodowych, którego wdrożenie ustawowe jest w toku.
Gdzie się zwrócić
- Kantonalny organ adopcyjny, zależnie od kantonu przy dyrekcji sprawiedliwości lub spraw społecznych.
- Federalny organ centralny ds. adopcji przy Bundesamt für Justiz.
- Dopuszczone ośrodki pośrednictwa dla adopcji zagranicznych.
- Schweizerische Fachstelle für Adoption i Stiftung Schweizerischer Sozialdienst.
- Zivilstandsamt — wpis.
Warto wiedzieć
Bez wcześniejszego zezwolenia na przyjęcie dziecka adopcja orzeczona za granicą — także w Polsce — nie zostanie w Szwajcarii uznana. A zapowiedziany zakaz adopcji międzynarodowych może objąć także adopcje z Polski: sprawdzić aktualny stan przed rozpoczęciem.
Najczęstsze pytania
Czy musimy być małżeństwem, by adoptować w Szwajcarii?
Dla adopcji wspólnej tak, od trzech lat w małżeństwie. Dla adopcji pasierba wystarcza od 2018 roku trzyletnie wspólne gospodarstwo.
Jak duża może być różnica wieku?
Co najmniej 16 i najwyżej 45 lat; wyjątki możliwe w interesie dziecka.
Czym jest rok pieczy?
Dziecko musi przed decyzją adopcyjną mieszkać co najmniej rok u adoptujących, pod opieką organu kantonalnego.
Czy mogę adoptować dziecko z Polski, mieszkając w Szwajcarii?
Tylko w trybie konwencji haskiej: szwajcarskie zezwolenie na przyjęcie dziecka, dossier przez federalny organ centralny do Polski, kwalifikacja w Polsce, orzeczenie polskiego sądu, uznanie w Szwajcarii. Polska daje pierwszeństwo rodzinom w Polsce. Szwajcaria zapowiedziała zakaz adopcji międzynarodowych — sprawdzić, czy i kiedy wejdzie w życie.
Źródła i linki urzędowe
- ch.ch — urzędowy portal federacji, kantonów i gmin
- Fedlex — zbiór prawa federalnego
- Bundesamt für Justiz — Adoption — federalny organ centralny ds. adopcji międzynarodowej
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.