Ochrona danych
Po wyjściu z UE Wielka Brytania zachowała RODO w formie krajowej. UK GDPR i Data Protection Act 2018 dają prawa dostępu, sprostowania, usunięcia, ograniczenia, przenoszenia i sprzeciwu, egzekwowane przez Information Commissioner's Office (ICO). Reformy uchwalone w 2025 roku (Data (Use and Access) Act) wprowadziły ukierunkowane zmiany w badaniach, zautomatyzowanym podejmowaniu decyzji i obsłudze skarg.
Dla Polaków w UK ważne jest, że UK ma decyzję UE o adekwatności — dane mogą płynąć swobodnie między Polską a UK w obie strony, a polskie firmy (banki, sklepy, operatorzy) obsługujące klientów w UK podlegają zarówno RODO, jak i UK GDPR. Skargę na polską firmę składa się w UODO po polsku; na brytyjską — w ICO po angielsku (ICO ma formularz online i infolinię).
Najważniejsze punkty
| Wniosek o dostęp | Bezpłatny, odpowiedź w ciągu miesiąca, przedłużalna przy złożonych wnioskach |
|---|---|
| Usunięcie | Dostępne, gdy dane nie są już potrzebne lub zgoda została wycofana |
| Marketing bezpośredni | Bezwzględne prawo sprzeciwu |
| Regulator | Information Commissioner's Office, kary do 17,5 mln funtów lub 4 % globalnego obrotu |
| PECR | Odrębne zasady dotyczące ciasteczek, e-maili marketingowych i telefonów |
| Skargi | Organizacje muszą teraz obsługiwać skargi o ochronę danych w określonej procedurze przed eskalacją |
| Dane szczególne | Zdrowie, życie seksualne i orientacja seksualna mają surowsze warunki |
| UK GDPR | Zachowana wersja, zmieniana ustawami krajowymi od wyjścia z UE |
| Odszkodowanie | Wymaga szkody materialnej lub niematerialnej; sądy ograniczyły roszczenia o niskiej wartości |
| Adekwatność | Decyzja UE pozwala na swobodny przepływ danych między Polską a UK |
W praktyce
- Napisać najpierw do organizacji, powołując właściwe prawo ustawowe; zachować dowód daty.
- Przy braku odpowiedniej odpowiedzi w ustawowym terminie złożyć skargę do regulatora — jest bezpłatna.
- Wysłać wniosek do inspektora ochrony danych organizacji i zachować dowód doręczenia.
- Po upływie terminu złożyć skargę do ICO online — to bezpłatne i zajmuje minuty.
Koszt i refundacja
Wszystkie skargi i wnioski o dostęp są bezpłatne.
Ostatnie zmiany
Reformy z 2025 roku dostosowały kilka zasad wywodzących się z RODO, zachowując ogólną strukturę, po części by utrzymać decyzję UE o adekwatności pozwalającą na swobodny przepływ danych do UK; Komisja Europejska odnowiła adekwatność w 2025 roku.
Gdzie się zwrócić
- Information Commissioner's Office — formularz skargi online i infolinia 0303 123 1113.
- Which? i Citizens Advice — sprawy konsumenckie.
Warto wiedzieć
Wniosek o dostęp (subject access request) to najostrzejsze i najrzadziej używane narzędzie: zmusza organizację do ujawnienia, co o tobie wie, skąd to ma i komu przekazała — także pracodawcę i agencję pracy. W sporach z pracodawcą Polacy rzadko z niego korzystają, choć jest bezpłatny i ma miesięczny termin.
Najczęstsze pytania
Do kogo złożyć skargę na firmę, która ma siedzibę w Polsce, ale sprzedaje w UK?
Do UODO po polsku (firma podlega RODO) albo do ICO, jeśli oferuje towary lub usługi osobom w UK (podlega wtedy też UK GDPR). Oba organy współpracują na podstawie decyzji o adekwatności; szybszy jest zwykle organ w kraju siedziby firmy.
Jak złożyć skargę o ochronę danych?
Najpierw na piśmie do organizacji — żądać dostępu, sprostowania lub usunięcia, z terminem. Bez zadowalającej odpowiedzi zwrócić się do ICO; postępowanie jest bezpłatne i możliwe online. Załączyć korespondencję. Niezależnie można dochodzić odszkodowania przed sądem cywilnym, ale kwoty są niskie.
Źródła
- ICO — your data matters — prawa, wzory pism, formularz skargi
- GOV.UK — oficjalny portal usług publicznych i praw
- legislation.gov.uk — ustawy w wersji uchwalonej i skonsolidowanej
Oszustwa matrymonialne
Od października 2024 roku banki muszą zwracać ofiarom oszustw z autoryzowanym przelewem (authorised push payment fraud) kwoty do ustalonego limitu (85 000 funtów), z kosztem dzielonym po równo między bank nadawcy i bank odbiorcy, chyba że klient działał z rażącym niedbalstwem. Zgłoszenia trafiają do Report Fraud dla Anglii, Walii i Irlandii Północnej oraz do Police Scotland w Szkocji. Podejrzane SMS-y przekazuje się na 7726, a podejrzane e-maile do krajowej służby zgłoszeń.
To odwrócenie zasady obowiązującej w Polsce i większości UE, gdzie przelew zatwierdzony samodzielnie nie podlega zwrotowi. W UK bank musi zwrócić w ciągu pięciu dni roboczych (do 35 przy dochodzeniu), a może potrącić najwyżej 100 funtów udziału własnego — chyba że ofiara jest osobą wrażliwą. Zasada obejmuje przelewy Faster Payments i CHAPS między kontami w UK; przelew do Polski lub innego kraju nie jest nią objęty.
Najważniejsze punkty
| Zwrot | Obowiązkowy za oszustwa APP od października 2024 roku, do 85 000 funtów |
|---|---|
| Podział kosztu | Po równo między bank nadawcy i bank odbiorcy |
| Termin roszczenia | W ciągu trzynastu miesięcy od ostatniej płatności |
| Zgłoszenie | Report Fraud; Police Scotland w Szkocji |
| Podejrzane SMS-y | Przekazać bezpłatnie na 7726 |
| Podejrzane e-maile | Przekazać na report@phishing.gov.uk |
| Odmowa | Bezpłatna eskalacja do Financial Ombudsman Service |
| Przelewy zagraniczne | Nie objęte obowiązkowym zwrotem — przelew do Polski trzeba odzyskiwać przez oba banki |
W praktyce
- Zażądać zwrotu od własnego banku na piśmie, powołując się na zasady obowiązkowego zwrotu (PSR APP reimbursement) — nie przyjmować ustnej odmowy.
- Jeśli bank odmówi, Financial Ombudsman Service jest bezpłatny, niezależny i rozstrzyga na korzyść konsumenta w znacznej części spraw o oszustwa.
- Przekazywać oszukańcze SMS-y na 7726 i e-maile do krajowej służby zgłoszeń: oba są bezpłatne i prowadzą do wyłączania stron.
- Zgłosić do Report Fraud nawet bez straty — numer referencyjny łączy sprawy.
- Przy oszustwie „na polskiego pracodawcę” lub „na polski urząd” zgłosić także w Polsce (CERT Polska, incydent.cert.pl) — sprawcy często działają w obu krajach.
Koszt i refundacja
Zgłoszenie, rzecznik i usługi konsumenckie są bezpłatne; bank może potrącić do 100 funtów udziału własnego od zwrotu.
Ostatnie zmiany
Zasady obowiązkowego zwrotu, które weszły w życie w październiku 2024 roku, odwróciły wcześniejszy stan, w którym banki rutynowo odmawiały roszczeń za autoryzowane płatności.
Gdzie się zwrócić
- Report Fraud lub Police Scotland pod 101 w Szkocji.
- Linia antyfraudowa własnego banku — najpierw i natychmiast; ogólnokrajowy numer 159 łączy z bankiem.
- Financial Ombudsman Service — przy odmowie zwrotu.
- Usługa konsumencka Citizens Advice — bezpłatne wskazówki.
Warto wiedzieć
Wyjątek „rażącego niedbalstwa” jest interpretowany wąsko: bank musi wykazać, że ofiara zignorowała wyraźne ostrzeżenia lub odmówiła współpracy. Oszustwo romantyczne, w którym ofiara przelewa pieniądze „partnerowi”, jest objęte zwrotem — banki próbowały twierdzić inaczej i przegrywały u rzecznika.
Najczęstsze pytania
Odzyskam pieniądze, jeśli sam przelałem oszustowi?
W UK tak, jeśli przelew był w funtach między kontami brytyjskimi i zgłosisz go w ciągu 13 miesięcy: bank musi zwrócić do 85 000 funtów, potrącając najwyżej 100 funtów, chyba że wykaże rażące niedbalstwo. Przelewy zagraniczne i płatności kartą mają inne procedury (chargeback).
Jakie dowody zabezpieczyć?
Zgłosić profil także platformie, by go zablokowano.
Źródła
- Report Fraud — krajowe centrum zgłoszeń (dawniej Action Fraud), lub 0300 123 2040
- Financial Ombudsman Service — bezpłatny i niezależny, gdy bank odmawia zwrotu
- Citizens Advice — bezpłatne wskazówki konsumenckie i wzory pism
- FCA Warning List — firmy bez zezwolenia i klony: sprawdzać przed każdą inwestycją proponowaną online
- National Cyber Security Centre — alerty i wskazówki; zgłaszanie oszukańczych stron i e-maili
- Payment Systems Regulator — APP reimbursement — zasady obowiązkowego zwrotu