Het wettelijke kader
Adoptie valt buiten Brussel II-ter en buiten elke Europese verordening: de voorwaarden — leeftijd, burgerlijke staat, koppels van hetzelfde geslacht, alleenstaanden — en de procedure zijn nationaal, en de erkenning van een buitenlandse adoptie volgt het Haags Adoptieverdrag van 1993, dat alle lidstaten hebben geratificeerd: een adoptie die volgens het verdrag in een land van herkomst tot stand komt, wordt in alle verdragsstaten van rechtswege erkend. De Raad van Europa stelde in 2008 een herzien Europees Adoptieverdrag op, door een minderheid van staten geratificeerd. Het Hof van Justitie erkent het geadopteerde kind als familielid voor het vrije verkeer en het Europees Parlement vroeg in 2017 om een verordening over de wederzijdse erkenning van binnenlandse adopties, zonder gevolg. De praktijk verandert sneller dan het recht: na onderzoeken naar misstanden schortte Nederland in 2021 nieuwe aanvragen op en besliste het in 2024 de interlandelijke adoptie af te bouwen; Denemarken sloot in 2024 zijn enige bemiddelingsorganisatie, Zweden besliste in 2024 te stoppen, Vlaanderen zette in 2021 de instroom stil en hervormde de sector.
De kernpunten
| Bevoegdheid | Nationaal; geen Europese verordening over adoptie |
|---|---|
| Haags Adoptieverdrag 1993 | Alle lidstaten partij; erkenning van rechtswege van verdragsadopties |
| Vrij verkeer | Geadopteerd kind = familielid van de Unieburger (Richtlijn 2004/38) |
| Koppels van hetzelfde geslacht | Adoptie toegelaten in Nederland, België en een meerderheid van West-Europese lidstaten; uitgesloten in een deel van Midden- en Oost-Europa |
| Alleenstaanden | Toegelaten in de meeste lidstaten, met verschillende voorwaarden |
| Tendens | Afbouw of pauze van interlandelijke adoptie in Nederland, Denemarken, Zweden, Vlaanderen, Noorwegen (2021-2025) |
In de praktijk
- Een adoptie uitgesproken in een lidstaat wordt in een andere lidstaat in beginsel erkend, maar niet automatisch ingeschreven: vraag bij de burgerlijke stand van het land van bestemming de erkenning en de aanpassing van de geboorteakte, met een gelegaliseerde of geapostilleerde uitspraak — binnen de Unie volstaat het meertalige formulier voor de akten.
- Voor het verblijf: het geadopteerde kind van een Unieburger reist en verblijft als familielid; vraag het paspoort van het kind aan bij het land van nationaliteit van de adoptant vóór de verhuizing.
- Wie in een lidstaat woont die adoptie door koppels van hetzelfde geslacht of alleenstaanden uitsluit, kan niet in een andere lidstaat adopteren om de regel te omzeilen: de meeste landen van herkomst vragen de geschiktheidsverklaring van het land van de woonplaats.
- Kandidaten in Nederland of Vlaanderen die tegen de afbouw aanlopen, informeren bij de nationale Centrale autoriteit naar de lopende procedures; een aanvraag in een ander land van de Unie vereist er een woonplaats.
Kosten en vergoeding
De erkenning van een buitenlandse adoptie kost bij de burgerlijke stand weinig; de adoptie zelf kost wat het land van de procedure vraagt, van enkele honderden euro's voor een binnenlandse adoptie tot 15 000 à 30 000 euro voor een interlandelijke.
Recente veranderingen
2024 was een kanteljaar: Nederland besliste de interlandelijke adoptie af te bouwen, Denemarken en Zweden stopten, en de Europese landen van herkomst en bestemming spraken in de Haagse Conferentie over de misstanden uit de jaren 1970-2000.
Waar u terechtkunt
- HCCH (Haagse Conferentie): status en centrale autoriteiten van het Adoptieverdrag van 1993.
- Europees e-justitieportaal: adoptierecht per lidstaat.
- De Centrale autoriteit van uw land (Nederland: ministerie van Justitie en Veiligheid; Vlaanderen: Vlaams Centrum voor Adoptie).
Goed om te weten
Een adoptie die niet volgens het Haags verdrag verliep — bijvoorbeeld rechtstreeks bij een buitenlandse rechter geregeld — wordt in Nederland of België niet automatisch erkend en kan het kind zonder verblijfsrecht en zonder nationaliteit laten. Volg de weg van de Centrale autoriteit, hoe lang ook.
Bronnen en officiële links
- HCCH — Haags Adoptieverdrag 1993 — Haagse Conferentie
- Europees e-justitieportaal — adoptie — Europese Commissie
- Uw Europa — adoptie — officieel portaal van de Unie
Gecontroleerde links naar officiële of gezaghebbende bronnen. Ze openen in een nieuw tabblad.