Yasal çerçeve
Mal rejimleri Türk Medeni Kanunu'nun 202–281. maddelerinde düzenlenir. Sözleşme yoksa edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır: her eş kendi mallarını yönetir ve borçlarından sorumludur; edinilmiş mallar (çalışma karşılığı gelirler, sosyal güvenlik ödemeleri, kişisel malların gelirleri, bunların yerine geçen değerler) ile kişisel mallar (evlilik öncesi mallar, miras ve bağış, kişisel eşya, manevi tazminat) ayrılır. Tasfiyede her eşin edinilmiş mallarının borçlar düşüldükten sonraki artık değeri hesaplanır ve öteki eş bunun yarısı üzerinde katılma alacağına sahip olur (TMK 236); mahkeme zina ya da hayata kast halinde kusurlu eşin payını azaltabilir. Sözleşmeyle mal ayrılığı (her şey ayrı), paylaşmalı mal ayrılığı ya da mal ortaklığı seçilebilir; sözleşme noterde ya da evlenme başvurusunda yazılı beyanla yapılır. 2002 öncesi evliliklerde 2002'ye kadar edinilen mallar mal ayrılığına, sonrakiler katılma rejimine tabidir. Aile konutu özel korunur: eşlerden biri ötekinin rızası olmadan konutu satamaz ya da kirayı feshedemez (TMK 194) ve tapuya aile konutu şerhi konabilir.
Temel noktalar
| Yasal rejim | Edinilmiş mallara katılma (1 Ocak 2002'den beri) |
|---|---|
| Kişisel mallar | Evlilik öncesi mallar, miras, bağış, kişisel eşya, manevi tazminat |
| Katılma alacağı | Ötekinin artık değerinin yarısı; alacak hakkı, mülkiyet değil |
| Sözleşme | Noterde düzenleme ya da onaylama; evlenme başvurusunda yazılı beyan |
| Seçenekler | Mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı, mal ortaklığı |
| Borçlar | Her eş kendi borçlarından bütün malvarlığıyla sorumlu; ailenin olağan ihtiyaçlarında müteselsil sorumluluk |
| Aile konutu | Eşin rızası olmadan satılamaz, kira feshedilemez; tapuya aile konutu şerhi (TMK 194) |
| 2002 öncesi | 2002'ye kadar mal ayrılığı, sonrası katılma rejimi (geçiş hükmü) |
Uygulamada
- Mal rejimi sözleşmesi noterde yapılır (2026 tarifesiyle birkaç bin lira) ya da nikâh başvurusunda evlendirme memuruna verilen yazılı beyanla; evlilik sırasında da her zaman değiştirilebilir, ama geriye yürümez — önceki dönem eski rejime göre tasfiye edilir.
- Konut kredisi: bankalar evli çiftlerde çoğu zaman ikisini de borçlu ister; tapu tek eş üzerine olsa da edinilmiş malsa öteki eş tasfiyede değerinin yarısını alacak olarak talep eder. Aile konutu şerhi tapu müdürlüğüne nüfus kayıt örneğiyle ücretsiz konur ve satışı önler.
- Girişimciler ve serbest meslek sahipleri şirket borçlarından aileyi korumak için mal ayrılığını seçer; ama katılma rejiminde de eşin kişisel borcundan öteki eş sorumlu olmaz, yalnızca tasfiyede ortak kazanım paylaşılır.
- Boşanmada tasfiye boşanma davasından ayrı bir davayla (aile mahkemesi) istenir ve boşanma kesinleştikten sonra on yıl içinde açılmalıdır; mallar dava tarihindeki değil tasfiye anındaki değerle hesaplanır ve bilirkişi incelemesi yaygındır.
- Almanya, Hollanda ya da Avusturya'da yaşayan Türk çiftler: yerel mahkeme çoğu zaman ilk ortak yerleşim yeri hukukunu uygular (Almanya Zugewinngemeinschaft, Hollanda sınırlı mal ortaklığı); Türk vatandaşları için Türk mahkemesi Türk hukukunu uygular ve iki ülkede farklı sonuçlar çıkabilir — evlenirken seçim yapan bir sözleşme belirsizliği azaltır.
Maliyet ve karşılanma
Noterde mal rejimi sözleşmesi: düzenleme şeklinde birkaç bin lira, onaylama daha ucuz. Aile konutu şerhi tapuda ücretsiz. Tasfiye davası: nispi harç (talep edilen değer üzerinden binde 68,31'in dörtte biri peşin) ve bilirkişi ücreti; avukatlık ücreti asgari tarifeye göre on binlerce lira. Tapu devri satış bedelinin %4'ü harç.
Son değişiklikler
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu 2020'lerde katılma alacağının hesabında evlilik sırasında ödenen konut kredisi taksitlerinin edinilmiş mal sayılmasını ve aile konutu şerhinin iyi niyetli üçüncü kişilere karşı da etkisini pekiştirdi. 2026'da yürürlüğe girmesi beklenen 13. yargı paketi nafaka ve mal rejimi tasfiyesinde sürelerle ilgili değişiklikler içeriyor.
Nereye başvurulur
- Noter: mal rejimi sözleşmesi, tasfiye protokolü.
- Tapu müdürlüğü: aile konutu şerhi, paylı mülkiyet.
- Aile mahkemesi: mal rejiminin tasfiyesi davası, aile konutu uyuşmazlıkları.
- Baro adli yardım bürosu ve arabuluculuk büroları: düşük gelirliler için avukat, ihtiyari arabuluculuk.
Bilmekte fayda var
Katılma rejimi mülkiyet vermez, alacak verir: tapu kocanın üzerindeyse ev boşanmada kocada kalır, kadın yalnızca değerinin yarısını para olarak alır — ve bunu boşanmadan sonra on yıl içinde ayrı bir davayla istemelidir. Evlilikten önce alınan ev kişisel maldır; evlilikte ödenen kredi taksitleri ise edinilmiş mal sayılır ve paylaşılır.
Sık sorulan sorular
Kocamın şirket borçlarından ben sorumlu muyum?
Hayır: katılma rejiminde her eş kendi borçlarından yalnızca kendi malvarlığıyla sorumludur; ailenin olağan ihtiyaçları (kira, market, okul) için birlikte sorumluluk vardır. Alacaklılar sizin mallarınıza el koyamaz ama tasfiyede kocanızın artık değeri borçlar düşüldüğü için azalır.
Çalışmayan eş ne alır?
Ötekinin edinilmiş mallarının artık değerinin yarısını — ev işi ve çocuk bakımı katkı sayılır. Kusurlu eş için hâkim payı hakkaniyete göre azaltabilir ya da kaldırabilir.
2002'den önce evlendik, hangi rejim uygulanır?
1 Ocak 2002'ye kadar edinilen mallar eski mal ayrılığı rejimine, sonra edinilenler katılma rejimine tabidir; eşler 2003 başına kadar geçmişe dönük seçim yapabilirdi, yapmadıysa bu ikili düzen uygulanır.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Türk Medeni Kanunu — 202–281. maddeler, mal rejimleri (mevzuat.gov.tr) — tam metin
- Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü — aile konutu şerhi — işlem rehberi
- Türkiye Noterler Birliği — mal rejimi sözleşmesi — noter işlemleri
- Adalet Bakanlığı — aile mahkemeleri — yargı bilgileri
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.