Yasal çerçeve
Aile Kanunu üç rejim tanır: yasal mal ortaklığı, yasal mal ayrılığı (режим на разделност) ve sözleşmeyle kurulan rejim (m. 18). Seçim yapılmazsa ortaklık uygulanır; rejim evlenme senedine yazılır, Tescil Ajansı'nın (Агенция по вписванията) herkese açık elektronik sicilinde kaydedilir ve evlilik sırasında değiştirilebilir (m. 18–19). Evlilikte ortak katkıyla edinilen aynî haklar iki eşindir; çocuk bakımı ve ev işi de katkıdır ve katkı aksi ispatlanana kadar varsayılır (m. 21). Evlilik öncesi mallar, miras, bağış, kişisel ve meslekî eşya ile tamamen kişisel parayla alınanlar kişiseldir (m. 22–23). Ortak mallarda iki eş birlikte tasarruf eder; tek başına satılan ortak taşınmaza öteki eş öğrendiği tarihten itibaren altı ay, en geç üç yıl içinde itiraz edebilir (m. 24). Ortaklık sona erdiğinde paylar eşittir; mahkeme velayeti alan eşe ya da katkısı belirgin fazla olana daha büyük pay verebilir (m. 28–29). Evlilik sözleşmesi (braçen dogovor, брачен договор) şahsen ve yazılı yapılır, içeriği ve imzaları noterce onaylanır; ölüme bağlı tasarruf içeremez (m. 37–39).
Fark pratikte büyüktür. Bulgaristan'da evlilikte alınan daire tapuda yalnızca kocanın adına kayıtlı olsa da ortak mülktür; eş mülkiyet sahibidir ve izinsiz satışa itiraz edebilir. Türkiye'de ise mal tapu sahibinde kalır, öteki eş tasfiyede değer alacağı ister. Aile konutu Bulgaristan'da da korunur: bir eşin kişisel malı olsa bile, başka konut yoksa ötekinin rızası ya da bölge mahkemesi hâkiminin izni olmadan elden çıkarılamaz (m. 26).
Uygulanacak hukuk evlilik tarihine ve vatandaşlığa bağlıdır. Bulgaristan AB'nin mal rejimleri tüzüğüne (2016/1103) katılır; tüzük 29 Ocak 2019'dan sonra evlenen ya da hukuk seçen eşlere, seçim yoksa evlilikten sonraki ilk ortak mutat meskenin hukukunu uygular: Bulgaristan'a yerleşen iki Türk vatandaşı için Bulgar ortaklığı. Daha önce evlenenler için Bulgar mahkemesi ortak millî hukuka bakar (Bulgar Milletlerarası Özel Hukuk Kanunu, KMÇP m. 79). Türk mahkemesi ise seçim yoksa evlenme anındaki ortak millî hukuku uygular, taşınmazların tasfiyesini bulundukları ülkenin hukukuna bağlar (MÖHUK m. 15). Çifte vatandaş Bulgaristan'da Bulgar, Türkiye'de Türk sayıldığından aynı çift iki ülkede farklı rejime bağlanabilir; noterde yazılı hukuk seçimi bunu önler.
Temel noktalar
| Yasal rejim | Mal ortaklığı: ortak katkıyla edinilenler iki eşin ortak mülkü |
|---|---|
| Katkı | Para, emek, çocuk bakımı, ev işi; aksi ispatlanana kadar varsayılır |
| Kişisel mallar | Evlilik öncesi mallar, miras, bağış, kişisel ve meslekî eşya |
| Diğer rejimler | Mal ayrılığı ya da noterde evlilik sözleşmesi; sonradan değiştirilebilir |
| Sicil | Tescil Ajansı'nın herkese açık elektronik sicili |
| Tasarruf | Ortak taşınmaz iki eşle satılır; tek başına satışa altı ay, en geç üç yıl içinde itiraz |
| Aile konutu | Kişisel mal olsa da başka konut yoksa rıza ya da hâkim izni |
| Bölüşme | Eşit; mahkeme velayeti alan ya da katkısı belirgin fazla olan eşe daha büyük pay verebilir |
| Dava süresi | Daha büyük pay talepleri için sona ermeden itibaren bir yıl (m. 31) |
| Uluslararası | AB tüzüğü 2016/1103 (29 Ocak 2019 sonrası); Türkiye'de MÖHUK m. 15 |
Uygulamada
- Rejimi nikâhtan önce seçin: mal ayrılığı için noter onaylı imzalı ortak beyan ya da evlilik sözleşmesine ilişkin noter belgesi nikâh başvurusuna eklenir (m. 9/2).
- Türk-Bulgar ya da çifte vatandaş bir çiftseniz sözleşmeye uygulanacak hukuku açıkça yazdırın ve Türkiye'deki mallar için bir Türk noterine de danışın.
- Kişisel parayla, örneğin Türkiye'den gelen bir mirasla alınan mallarda ödeme kaynağını banka kayıtlarıyla saklayın: kısmen kişisel parayla alınan malda o kısım kişisel kalır (m. 23).
- Eşinizin tek başına yaptığı bir satışı öğrendiğinizde altı aylık itiraz süresini, boşanmada daha büyük pay için bir yıllık dava süresini kaçırmayın.
Maliyet ve karşılanma
Evlilik sözleşmesi ve imza onayları noter tarifesine göre işlemin değeri üzerinden ücretlendirilir; taşınmaz devreden sözleşmeler tapu siciline kayıt harcına da tabidir. Sicilden belge almak Bakanlar Kurulu tarifesiyle ücretlidir (m. 19). Eşler ve altsoy-üstsoy arasındaki bağışlar Bulgaristan'da bağış vergisinden muaftır.
Son değişiklikler
Bulgaristan 1 Ocak 2026'da avroya geçti; harç ve vergi tutarları sabit kurla (1 avro = 1,95583 leva) çevrildi. Aile Kanunu'nun 30 Aralık 2025'te yürürlüğe giren son değişikliği mal rejimini değil, boşanma anlaşmalarını ve çocukların yurt dışı seyahatini ilgilendiriyor.
Nereye başvurulur
- Noter (нотариус): evlilik sözleşmesi, rejim seçimi beyanı, hukuk seçimi.
- Tescil Ajansı (Агенция по вписванията): mal ilişkileri sicili ve tapu sicili.
- Bölge mahkemesi (районен съд): aile konutu izni, ortaklığın tasfiyesi, pay davaları.
Bilmekte fayda var
Türkiye'deki katılma rejimini bilen eşler Bulgaristan'da yalnızca para alacakları olduğunu sanıp mülkiyet haklarını ve dava sürelerini gözden kaçırır. Evlilik sözleşmesi ölüme bağlı tasarruf içeremez: eşinize mal bırakmak istiyorsanız ayrıca vasiyet yapın.
Sık sorulan sorular
Sözleşme yapmadan Bulgaristan'da evlendik; evlilikte aldığımız daire kimin?
Kimin adına alınmış olursa olsun ikinizin ortak mülküdür; ev işi ve çocuk bakımı da katkı sayılır. Satış için iki imza gerekir; ortaklık sona erdiğinde paylar kural olarak eşittir.
Annemden kalan Kırcaali'deki ev boşanmada paylaşılır mı?
Hayır. Mirasla gelen mal kişiseldir ve boşanmadan sonra da sizin kalır; tamamen o mirasın parasıyla alınan mal da kişiseldir. Kısmen ortak parayla alınan malda ortak paranın karşılığı olan kısım ortaklığa girer; ödeme kaynaklarını belgeleyin.
İki Türk vatandaşı olarak Bulgaristan'da yaşıyoruz; hangi mal rejimine tabiyiz?
29 Ocak 2019'dan sonra evlendiyseniz, hukuk seçmediyseniz ve ilk ortak mutat meskeniniz Bulgaristan'sa Bulgar mahkemesi Bulgar mal ortaklığını uygular. Türk mahkemesi ise Türk hukukunu, yani edinilmiş mallara katılmayı uygular. İki ülkede aynı sonucu almak için noterde hukuk seçimi yapın.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Semeen Kodeks — Bulgar Aile Kanunu, m. 18–43 (lex.bg) — mal rejimleri
- Kodeks na mejdunarodnoto çastno pravo (lex.bg) — m. 48, 79–81
- Avrupa Parlamentosu — mal rejimleri tüzüğüne katılan devletler — 2016/1103
- Mevzuat Bilgi Sistemi — MÖHUK m. 4 ve 15
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.