Yasal çerçeve
BGB §§ 1564 vd.: evlilik çöktüyse boşanmaya karar verilir. Bir yıllık ayrılıktan sonra iki eş de kabul ediyorsa çöküş karine olarak kabul edilir; üç yıllık ayrılıktan sonra diğerinin iradesine aykırı olsa da. Emeklilik haklarının denkleştirmesi re'sen yapılır.
Almanya bir ayrılık yılı (Trennungsjahr) ister ve bu yıl ortak yaşamın fiilen sona ermesiyle başlar — yaşam alanları ayrılmışsa aynı konutta da mümkündür. Avukat zorunluluğu en azından başvuran eş için geçerlidir. Bir özellik Versorgungsausgleich'tır: evlilik süresince kazanılan emeklilik hakları kimse istemese de re'sen yarı yarıya bölünür.
Almanya boşanmada yetki ve tanımaya 2019/1111, uygulanacak hukuka 1259/2010 (Roma III) sayılı AB tüzüklerini uygular. Almanya'da yaşayan iki Türk vatandaşı için Alman mahkemesi yetkilidir, ancak eşler Alman hukukunu seçmediyse ortak millî hukuk olarak Türk Medeni Kanunu'nu uygular — yani anlaşmalı boşanmada TMK m. 166/3'ün en az bir yıl evli kalma koşulu ve hâkimin protokolü onaylaması aranır. Kesinleşen Alman kararı, 2018'den beri (Nüfus Hizmetleri Kanunu m. 27/A) her iki eş birlikte ya da 90 gün içinde ayrı ayrı başvurursa konsoloslukta ya da nüfus müdürlüğünde doğrudan tescil edilir; aksi hâlde Türkiye'de aile mahkemesinde tanıma-tenfiz davası gerekir.
Temel noktalar
| Ayrılık yılı | Anlaşmada bir yıl, diğer eşin rızası yoksa üç yıl |
|---|---|
| Aynı konutta ayrılık | Ev içi birlik kaldırılmışsa mümkün |
| Avukat zorunluluğu | Aile mahkemesi önünde; anlaşmalı boşanmada tek avukat yeter ama yalnızca bir tarafı temsil eder |
| Versorgungsausgleich | Evlilik dönemi emeklilik hakları re'sen bölünür |
| Kazanç denkleştirmesi | Talep üzerine; evlilik süresince malvarlığı artışı denkleştirilir |
| Nafaka | Boşanma sonrası nafaka yalnızca yasal koşullarda; kendi sorumluluğu ilkesi |
| Çocuklar | Ortak velayet kural olmaya devam eder; çocuk nafakası Düsseldorf tablosuna göre |
| Ağır hâl boşanması | İstisnaen ayrılık yılı dolmadan, katlanılmaz ağırlık varsa |
| Boşanma sonuçları sözleşmesi | Noterde; süreci önemli ölçüde kısaltır |
| Yargılama gideri yardımı | Düşük gelirde mümkün, dava açılmadan önce talep edilir |
Uygulamada
- Ayrılık tarihini yazılı olarak sabitleyin, örneğin eşe e-postayla — süreler ve kazanç denkleştirmesi için belirleyicidir.
- Anlaşmalı boşanmada tek avukat yeter; karşı taraf yalnızca onay verir.
- Gelir düşükse yargılama gideri yardımını araştırın.
- Karardan sonra emeklilik sigortası, hastalık kasası, vasiyet ve vekâletleri güncelleyin.
- Boşanma sonuçları sözleşmesi (Scheidungsfolgenvereinbarung) düşünün: en pahalı olan çekişmeli yan davaları önler.
- Kesinleşme şerhli kararı ve yeminli tercümesini alıp konsoloslukta tescil ettirin; iki eş birlikte başvurursa Türkiye'de dava gerekmez.
Maliyet ve karşılanma
Masraflar gelir ve malvarlığından hesaplanan dava değerine göre belirlenir; basit bir dava avukat dahil çoğu zaman 2 000–4 000 euro tutar. Düşük gelirde yargılama gideri yardımı vardır. Konsoloslukta tescil harca tabidir; Türkiye'de tanıma-tenfiz davası ayrıca avukat masrafı doğurur.
Son değişiklikler
Nafaka hukuku reformu ve dönüşümlü velayetin yasal model olması tartışması sürüyor; usul bakımından çevrim içi duruşmalar ve elektronik dosya artık standart.
Nereye başvurulur
- İkamet yerindeki aile mahkemesi (Familiengericht).
- Aile hukuku uzmanı avukatlar (Fachanwalt für Familienrecht); Türkçe konuşan bürolar büyük şehirlerde yaygındır.
- Belediye ve kiliselerin ayrılık danışma merkezleri; Türkçe danışmanlık veren göçmen dernekleri.
- Boşanma sonuçları sözleşmesi için noterler.
- Kararın tescili için T.C. Başkonsoloslukları.
Bilmekte fayda var
Versorgungsausgleich otomatik yapılır ve farklı çalışma geçmişleri olan uzun evliliklerde çoğu zaman en büyük kalemdir — tasarruf hesabından daha önemli. Türkiye'de SGK'ya ödenen dönemlerin belirlenmesi gerektiğinde süreci aylarca uzatır; her iki ülkedeki emeklilik hesaplarını erkenden netleştirin.
Sık sorulan sorular
Versorgungsausgleich nedir?
Evlilik süresince kazanılan emeklilik haklarının mahkemece re'sen yarı yarıya bölünmesi. Üç yıldan kısa evliliklerde yalnızca talep üzerine. Noterde evlilik sözleşmesiyle dışlanabilir ama mahkeme bunu hakkaniyet yönünden denetler. Türk hukuku böyle bir mekanizma tanımaz; boşanmaya Türk hukuku uygulansa bile eşlerden biri isterse Versorgungsausgleich Alman hukukuna göre yapılır.
Çocuklara ne olur?
Velayet kural olarak ortak kalır; çocuğun yaşam merkezi, kişisel ilişki ve nafaka düzenlenir. Mahkemeler çocuğun yararına göre karar verir ve belli bir yaştan sonra çocuğu dinler. Çocukla Türkiye'ye taşınmak diğer ebeveynin rızasını ya da mahkeme kararını gerektirir. Rızasız götürme, Lahey Sözleşmesi anlamında çocuk kaçırmadır ve Türkiye de bu sözleşmeye taraftır: çocuğun iadesi istenebilir.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Gesetze im Internet — federal yasaların resmî metinleri
- Bund.de — federal kurumlar rehberi
- T.C. Berlin Büyükelçiliği — boşanma kararlarının tescili — yabancı boşanma kararlarının nüfusa tescili
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.