Ramy prawne
Ustawa 11.343/2006 odróżnia konsumenta — kto nabywa, przechowuje lub ma przy sobie narkotyk na własny użytek — któremu grozi tylko upomnienie, prace na rzecz społeczności albo środek edukacyjny (art. 28), bez więzienia, od handlarza, zagrożonego karą od 5 do 15 lat pozbawienia wolności (art. 33), z łagodniejszą karą dla drobnego, wcześniej niekaranego sprawcy (tráfico privilegiado). Ustawa nie określa ilości, a rozróżnienie pozostawione sędziemu i policji uczyniło handel pierwszą przyczyną pozbawienia wolności, zwłaszcza młodych, czarnoskórych i ubogich. Najwyższy Trybunał Federalny (Supremo Tribunal Federal, STF) orzekł w czerwcu 2024 roku (RE 635.659), że posiadanie marihuany na własny użytek nie jest przestępstwem — sankcje z art. 28 pozostają, ale bez charakteru karnego — i przyjął domniemanie użytku własnego do 40 gramów lub sześciu roślin żeńskich, chyba że są oznaki handlu; do innych narkotyków stosuje się ustawę z 2006 roku. Konopie medyczne są dostępne: produkty dopuszczone przez agencję nadzoru sanitarnego ANVISA, sprzedawane w aptekach na receptę (RDC 327/2019), import za indywidualną zgodą, uprawa na podstawie orzeczeń sądów i przez stowarzyszenia pacjentów. Leczenie jest bezpłatne w ośrodkach opieki psychospołecznej ds. alkoholu i narkotyków (Centros de Atenção Psicossocial Álcool e Drogas, CAPS AD) Jednolitego Systemu Zdrowia (SUS) i w szpitalach; finansowane przez państwo wspólnoty terapeutyczne (comunidades terapêuticas) budzą kontrowersje. Crack jest najbardziej widocznym narkotykiem na ulicach, a najczęściej używane są kokaina i marihuana. Alkohol sprzedaje się od 18 lat, Lei Seca (przepisy o trzeźwości kierowców) wprowadza zero tolerancji za kierownicą — mandat przy każdej ilości alkoholu, przestępstwo od 0,3 mg/l w wydychanym powietrzu — a palenie tytoniu jest zakazane w pomieszczeniach zamkniętych.
Polska karze posiadanie każdej ilości narkotyku (art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, do 3 lat), z możliwością umorzenia przy nieznacznej ilości (art. 62a); Brazylia od 2024 roku nie uznaje za przestępstwo posiadania do 40 gramów marihuany. Różnica jest mniejsza, niż się wydaje: nie ma legalnej sprzedaży, a o tym, kto jest konsumentem, a kto handlarzem, decydują na miejscu policja i okoliczności — ilość, porcje, miejsce, pieniądze. Przywóz do Brazylii jakiejkolwiek ilości konopi, także kupionych legalnie w Niemczech albo wydanych w polskiej aptece na receptę, jest handlem międzynarodowym (art. 33 i 40), z karą wyższą niż za handel krajowy.
Polaka zatrzymanego w Brazylii może odwiedzić konsul RP: kontaktuje się z rodziną i pomaga znaleźć adwokata, ale nie może go uwolnić ani wpłynąć na proces; obrońcę bez kosztów zapewnia Defensoria Pública. Leki z substancjami kontrolowanymi przewozi się w oryginalnych opakowaniach, z receptą lub zaświadczeniem lekarza.
Najważniejsze punkty
| Konsument (art. 28) | Upomnienie, prace społeczne, środek edukacyjny; bez więzienia; przy marihuanie bez charakteru karnego od 2024 roku |
|---|---|
| Marihuana | Domniemanie użytku własnego do 40 g lub sześciu roślin (STF, 2024); brak legalnej sprzedaży |
| Handel (art. 33) | Od 5 do 15 lat; łagodniej dla drobnego, niekaranego sprawcy; pierwsza przyczyna pozbawienia wolności |
| Konopie medyczne | Produkty ANVISA w aptece na receptę; import za zgodą; uprawa na podstawie orzeczenia sądu lub w stowarzyszeniu |
| Leczenie | Bezpłatne: CAPS AD, szpitale SUS, Consultórios na Rua; wspólnoty terapeutyczne kontrowersyjne |
| Alkohol | Od 18 lat; zero tolerancji za kierownicą (Lei Seca); przestępstwo od 0,3 mg/l |
| Tytoń | Od 18 lat; zakaz palenia w pomieszczeniach zamkniętych; e-papierosy zakazane (ANVISA) |
| Polacy | Przywóz konopi do Brazylii — handel międzynarodowy; przywóz narkotyków do Polski — przestępstwo z art. 55 polskiej ustawy (do 5 lat) |
W praktyce
- Osobę zatrzymaną z niewielką ilością marihuany (do 40 g) policja legitymuje, a narkotyk zabiera; może zastosować środki z art. 28, ale nie może jej aresztować ani ścigać karnie. Przy innych narkotykach kwalifikacja zależy od okoliczności — ilości, opakowania, miejsca, wcześniejszej karalności — a pomoc adwokata lub Defensoria Pública (bezpłatnej pomocy prawnej) jest rozstrzygająca.
- Kto chce się leczyć, idzie do CAPS AD w swojej gminie (ponad 400 w kraju), do podstawowej jednostki zdrowia (posto de saúde) lub do szpitala; leczenie — wizyty, leki, grupy wsparcia, krótka hospitalizacja — jest bezpłatne, a zespoły Consultórios na Rua pomagają osobom w kryzysie bezdomności.
- Rodziny wspierają CVV (188, telefon zaufania), grupy Nar-Anon i Al-Anon oraz CAPS; przymusowe umieszczenie dorosłego w szpitalu (internação involuntária) wymaga decyzji lekarza i zawiadomienia prokuratury (ustawa 13.840/2019), a specjaliści je krytykują.
- Konopie medyczne: lekarz wystawia receptę, a produkt kupuje się w aptece (drogo), importuje za zgodą ANVISA albo otrzymuje w dopuszczonym stowarzyszeniu pacjentów; własna uprawa wymaga zapobiegawczego habeas corpus (habeas corpus preventivo).
- Za kierownicą każda ilość alkoholu oznacza mandat (około 3 000 reali) i zawieszenie prawa jazdy — w Polsce kara grozi dopiero od 0,2‰ — a od 0,3 mg/l lub przy oznakach nietrzeźwości jest to przestępstwo z zatrzymaniem.
Koszt i refundacja
Leczenie w SUS jest bezpłatne; wspólnoty terapeutyczne bywają bezpłatne lub płatne; konopie medyczne kosztują od 200 do 2 000 reali miesięcznie; mandat z Lei Seca wynosi około 3 000 reali, a przy recydywie podwójnie.
Ostatnie zmiany
STF zdekryminalizował w czerwcu 2024 roku posiadanie marihuany na własny użytek i ustalił granicę 40 gramów; w odpowiedzi Kongres głosował nad projektem poprawki do konstytucji, która uczyniłaby przestępstwem posiadanie każdego narkotyku, dotąd nieogłoszonej; Wyższy Trybunał Sprawiedliwości (Superior Tribunal de Justiça, STJ) dopuścił w 2024 roku uprawę medyczną za zezwoleniem; ANVISA utrzymała w 2024 roku zakaz e-papierosów.
Gdzie się zwrócić
- CAPS AD w gminie; Disque Saúde 136; Consultórios na Rua.
- Defensoria Pública przy zatrzymaniu; Ambasada RP w Brasílii i Konsulat Generalny RP w Kurytybie — opieka konsularna, kontakt z rodziną.
- ANVISA (konopie medyczne, zgoda na import); stowarzyszenia pacjentów; CVV 188.
Warto wiedzieć
W Brazylii ta sama ilość kokainy czyni kogoś konsumentem albo handlarzem zależnie od policji, dzielnicy i koloru skóry: handel jest pierwszą przyczyną pozbawienia wolności w kraju, a większość skazanych miała przy sobie niewielkie ilości. Orzeczenie STF z 2024 roku chroni tylko marihuanę do 40 gramów — a Kongres próbuje je odwrócić. Dla Polaka najważniejsze: żadnych konopi przez granicę, w żadną stronę, także z receptą.
Najczęstsze pytania
Czy mogę zabrać do Brazylii marihuanę medyczną z polskiej apteki?
Nie bez wcześniejszej zgody ANVISA: przywóz konopi bez niej jest w Brazylii traktowany jak handel międzynarodowy, bez względu na polską receptę. Przed podróżą trzeba uzyskać zgodę ANVISA na import albo kupić w Brazylii, na receptę tamtejszego lekarza, produkt dopuszczony do aptek.
Zatrzymano mnie z 20 gramami marihuany — co dalej?
Od czerwca 2024 roku to nie przestępstwo: do 40 gramów obowiązuje domniemanie użytku własnego, policja zabiera narkotyk, a sankcja z art. 28 nie ma charakteru karnego — nie grozi aresztowanie ani wpis do rejestru karnego, chyba że są oznaki handlu (waga, porcje, pieniądze). Nie podpisuj bez adwokata niczego, co sugeruje handel; wezwij Defensoria Pública i poproś o powiadomienie konsula.
Gdzie szukać pomocy przy uzależnieniu?
W CAPS AD swojej gminy — bezpłatnie i bez skierowania, także jako cudzoziemiec z kartą Cartão SUS; adresy podaje Disque Saúde 136. Prywatne kliniki i wspólnoty terapeutyczne bywają płatne lub religijne — warto je sprawdzić.
Źródła i linki urzędowe
- Ustawa 11.343/2006 — ustawa o narkotykach — Planalto
- STF — RE 635.659 (posiadanie marihuany na własny użytek, 2024) — Supremo Tribunal Federal
- Ministerstwo Zdrowia Brazylii — CAPS Álcool e Drogas — sieć opieki psychospołecznej
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.