Brazylia: ślub, rozwód, spadek i aborcja

Pojaw się na tej stronie

Otrzymuj nasz codzienny przegląd aktualności

Emigracja i diaspora

Brazylia ma największą Polonię w Ameryce Łacińskiej. Za początek polskiej emigracji uważa się rok 1869, gdy do kolonii Brusque w dzisiejszym stanie Santa Catarina przybyła grupa chłopskich rodzin z Górnego Śląska, spod Opola, wówczas w granicach Prus; w 1871 roku osadnicy ci przenieśli się w okolice Kurytyby, dziś stolicy stanu Paraná, i zapoczątkowali polskie osadnictwo w tym stanie.

Masowe wyjazdy zaczęły się wraz z „gorączką brazylijską” lat 1890–1891: po zniesieniu niewolnictwa w 1888 roku i proklamowaniu republiki w 1889 roku Brazylia szukała osadników i rąk do pracy, a dziesiątki tysięcy chłopów, głównie z Królestwa Polskiego, ruszyły za ocean, skuszone bezpłatnym przejazdem i obietnicą ziemi; kolejne fale — także z Galicji — trwały aż do I wojny światowej, a mniejsze grupy przyjeżdżały jeszcze w okresie międzywojennym.

Osadnicy karczowali puszczę i zakładali kolonie rolnicze w Paraná, Santa Catarina i Rio Grande do Sul, często w ciężkich warunkach, które Maria Konopnicka opisała w poemacie „Pan Balcer w Brazylii”. Centrum Polonii brazylijskiej stała się Kurytyba: życie wspólnoty toczyło się wokół polskich parafii i księży, szkół, towarzystw i prasy, aż kampania nacjonalizacyjna rządu Getúlia Vargasa pod koniec lat trzydziestych uderzyła w polskie szkoły, gazety i stowarzyszenia.

Polskość przetrwała w domach i parafiach, a dziś więź z Polską podtrzymują organizacje polonijne, zespoły folklorystyczne i kursy języka polskiego; w Kurytybie, którą w 1980 roku odwiedził Jan Paweł II, drewniane domy przeniesione z dawnych polskich kolonii tworzą w parku jego imienia (Bosque Papa João Paulo II) Memoriał Imigracji Polskiej (Memorial da Imigração Polonesa). Szacunki liczby Brazylijczyków polskiego pochodzenia są bardzo rozbieżne, zależnie od metody i od tego, kogo się liczy; najwięcej ich mieszka w Paraná, a niektórzy mają potwierdzone obywatelstwo polskie.

Do tego dochodzą Polacy, którzy przyjeżdżają dziś do Brazylii do pracy, na studia albo za partnerem, oraz pary polsko-brazylijskie. Dlatego Brazylia ma swoją stronę w polskiej wersji serwisu.

Brazylia, 212 milionów mieszkańców, republika federalna złożona z 26 stanów i Dystryktu Federalnego, ma federalne prawo rodzinne, jednakowe w całym kraju: Kodeks cywilny z 2002 roku (Código Civil) reguluje małżeństwo, união estável (związek stały), ustroje majątkowe — ustawowym jest comunhão parcial de bens (wspólność dorobku) — i dziedziczenie; od poprawki konstytucyjnej z 2010 roku rozwód nie wymaga ani przyczyny, ani okresu separacji, a wiele reguł przebudowały Najwyższy Trybunał Federalny (Supremo Tribunal Federal, STF) i Krajowa Rada Wymiaru Sprawiedliwości (Conselho Nacional de Justiça, CNJ): małżeństwo par tej samej płci w każdym cartório (urzędzie stanu cywilnego) od 2013 roku, dziedziczenie partnera ze związku stałego zrównane z dziedziczeniem małżonka w 2017 roku, dekryminalizacja posiadania marihuany na własny użytek w 2024 roku.

Adopcję reguluje Statut Dziecka i Młodzieży (Estatuto da Criança e do Adolescente) z 1990 roku, piecza wspólna (guarda compartilhada) jest zasadą od 2014 roku, aborcja pozostaje przestępstwem z trzema wyjątkami — zagrożenie życia, ciąża z gwałtu, bezmózgowie płodu —, wspomaganą prokreację reguluje nie ustawa, lecz uchwała Federalnej Rady Lekarskiej (Conselho Federal de Medicina), a wiek zgody wynosi 14 lat.

Publiczna służba zdrowia (Sistema Único de Saúde, SUS), powszechna i bezpłatna, zapewnia bezpłatną antykoncepcję, ale in vitro oferuje tylko w nielicznych szpitalach uniwersyteckich, po latach oczekiwania; przemocą domową wobec kobiet zajmują się ustawa Maria da Penha (Lei Maria da Penha) z 2006 roku i całodobowa infolinia Disque 180; danych strzeże Krajowy Urząd Ochrony Danych (Autoridade Nacional de Proteção de Dados, ANPD) na podstawie ogólnej ustawy o ochronie danych osobowych (Lei Geral de Proteção de Dados, LGPD), obowiązującej od 2020 roku.

Źródła: planalto.gov.br (prawo federalne), Conselho Nacional de Justiça, Ministério da Saúde i IBGE (Brazylijski Instytut Geografii i Statystyki).

W Brazylii — dla pary polsko-brazylijskiej, dla Polaków, którzy tam mieszkają, i dla Brazylijczyków polskiego pochodzenia — nie obowiązuje żadne rozporządzenie Unii Europejskiej: Brazylia do Unii nie należy, a jej sądy i cartórios stosują prawo brazylijskie i własne reguły kolizyjne. Sąd polski i polski notariusz stosują natomiast rozporządzenie spadkowe 650/2012 — obywatel polski może wybrać w testamencie prawo polskie, choć wobec majątku w Brazylii ten wybór może nie zadziałać —, a przy rozwodzie i majątku małżeńskim ustawę o prawie prywatnym międzynarodowym, bo Polska nie stosuje rozporządzenia Rzym III ani rozporządzenia 2016/1103.

Dokumenty opatruje się apostille (oba państwa są stronami konwencji haskiej z 1961 roku, Brazylia od 2016 roku), a tłumaczenia sporządza tłumacz przysięgły — w Brazylii tradutor juramentado. Ślub, urodzenie czy zgon zarejestrowane w brazylijskim cartório są w Polsce ważne, ale polskie urzędy widzą je dopiero po transkrypcji w dowolnym USC albo przez Ambasadę RP w Brasílii lub Konsulat Generalny RP w Kurytybie (wizyty przez e-konsulat.gov.pl) — także gdy chodzi o Brazylijczyka z potwierdzonym obywatelstwem polskim; dziecko polskiego rodzica urodzone w Brazylii jest Polakiem i Brazylijczykiem, a potwierdzenie obywatelstwa, transkrypcję aktu urodzenia i polski paszport warto załatwić od razu.

Brazylijski wyrok rozwodowy jest w Polsce co do zasady uznawany z mocy prawa i wpisywany do polskiego aktu małżeństwa — przy rozwodzie notarialnym warto wcześniej zapytać w USC lub konsulacie —, a polski wyrok działa w Brazylii co do zasady po homologacji przez Wyższy Trybunał Sprawiedliwości (Superior Tribunal de Justiça, STJ). Oba państwa wiąże konwencja haska z 1980 roku o uprowadzeniu dziecka: kto wyjeżdża z dzieckiem do Polski bez zgody drugiego rodzica lub sądu, naraża się na nakaz jego powrotu.

Karty mówią, co obowiązuje, jak to załatwić, ile kosztuje — i co zaskakuje Polaków: união estável powstaje z samego wspólnego życia i daje dziedziczenie jak małżeństwo, ale w polskim prawie rodzinnym nie wywołuje skutków; zgodny rozwód, gdy sprawy dzieci nie wymagają rozstrzygnięcia, można przeprowadzić z adwokatem w kilka dni aktem notarialnym w cartório de notas (kancelarii notarialnej); małżeństwa par tej samej płci polski USC nie przepisze; za aborcję odpowiada karnie także sama kobieta; gwałt wymaga przemocy lub poważnej groźby, a granica wieku to 14, a nie 15 lat; posiadanie marihuany na własny użytek nie jest przestępstwem, a do 40 gramów domniemywa się użytek własny, ale przywóz konopi bez zgody brazylijskiej agencji nadzoru sanitarnego ANVISA, nawet z polską receptą, traktuje się jak handel międzynarodowy; a numer CPF (brazylijski numer podatkowy) chroni się jak PIN.

Prawo kraju, dziedzina po dziedzinie

Małżeństwo, związek i rozwód

Ślub cywilny · Związki partnerskie i konkubinat · Małżeństwo osób tej samej płci · Ustrój majątkowy małżeński · Rozwód

Dzieci, rodzina i spadek

Adopcja · Wspomagana prokreacja · Opieka nad dziećmi · Dziedziczenie

Antykoncepcja, aborcja i narkotyki

Antykoncepcja · Aborcja · Narkotyki i środki odurzające

Przemoc i zgoda

Zgoda i wiek przyzwolenia · Przemoc w związku

Dane osobowe i oszustwa

Ochrona danych · Oszustwa matrymonialne

Małżeństwo, związek i rozwód

Związki partnerskie i konkubinat. União estável (związek stały) — publiczne, ciągłe i trwałe pożycie w celu założenia rodziny — daje niemal wszystkie skutki małżeństwa bez minimalnego czasu trwania i bez rejestracji: wspólność dorobku, rentę, dziedziczenie jak małżonek (od 2017 roku); od 2011 roku jest dostępna także dla par tej samej płci. W polskim prawie rodzinnym nie wywołuje skutków.

Ślub cywilny

Ślub cywilny w Brazylii zawiera się od 18 lat (16 i 17 lat za zgodą rodziców; poniżej 16 lat zakazany od 2019 roku), po postępowaniu przedślubnym (habilitação) w cartório, czyli urzędzie stanu cywilnego, i piętnastodniowych zapowiedziach; od 2013 roku także pary tej samej płci. Akt małżeństwa z apostille i tłumaczeniem przysięgłym wpisuje się do polskich akt (transkrypcja).

Rozwód

Od 2010 roku rozwód w Brazylii nie wymaga przyczyny ani okresu separacji: przy zgodzie małżonków przeprowadza się go aktem notarialnym w cartório de notas (kancelarii notarialnej), z adwokatem, w kilka dni — od 2024 roku także przy małoletnich dzieciach, jeśli ich sprawy rozstrzygnął już sąd — a w pozostałych przypadkach orzeka go sąd. Zasadą jest piecza wspólna nad dziećmi, a alimenty dla byłego małżonka należą się tylko w razie potrzeby.

Dzieci, rodzina i spadek

Opieka nad dziećmi. Piecza wspólna (guarda compartilhada) jest w Brazylii zasadą od 2014 roku, także bez porozumienia rodziców, chyba że jedno się jej zrzeka lub nie jest do niej zdolne; od 2023 roku jest wyłączona przy ryzyku przemocy domowej. Dziecko mieszka u jednego z rodziców i ma „zrównoważone” kontakty z drugim; alimenty liczy się procentem dochodów, pod groźbą aresztu cywilnego, a alienację rodzicielską reguluje ustawa z 2010 roku. Brazylię i Polskę wiąże konwencja haska z 1980 roku o uprowadzeniu dziecka.

Adopcja

Adopcja w Brazylii jest pełna i nieodwołalna: adoptować może dorosły powyżej 18 lat, starszy od dziecka co najmniej o 16 lat, samotnie lub w parze — małżeńskiej albo w união estável (związku stałym), bez względu na płeć — po kwalifikacji w sądzie, wpisie do krajowego systemu adopcji i okresie wspólnego pobytu. Procedura jest bezpłatna, „adopcja po brazylijsku” jest przestępstwem, a adopcja międzynarodowa — wyjątkiem.

Wspomagana prokreacja

W Brazylii nie ma ustawy o wspomaganej prokreacji: uchwała Federalnej Rady Lekarskiej z 2022 roku otwiera leczenie dla wszystkich — par różnej i tej samej płci oraz osób samotnych — z anonimowym dawstwem i nieodpłatnym „czasowym użyczeniem macicy” przez krewną, z granicą 50 lat dla ciąży. W publicznej służbie zdrowia (SUS) leczenie prawie nie istnieje, prywatnie jest drogie. Aktu urodzenia z dwiema matkami ani z surogacji Polska nie przepisze.

Dziedziczenie

Zstępni, wstępni i małżonek — od 2017 roku także partner z união estável (związku stałego) — są w Brazylii spadkobiercami koniecznymi, którym przysługuje połowa spadku (legítima); małżonek bierze najpierw połowę majątku wspólnego (meação), a obok dzieci dziedziczy zależnie od ustroju majątkowego. Inventário (postępowanie spadkowe), sądowe lub notarialne, otwiera się w ciągu dwóch miesięcy; stanowy podatek ITCMD wynosi od 2 do 8 %.

Antykoncepcja, aborcja i narkotyki

Antykoncepcja jest w publicznej służbie zdrowia (SUS) bezpłatna — pigułki, zastrzyki, wkładka miedziana, prezerwatywy, tabletka „dzień po”, coraz częściej implant i wkładka hormonalna — tańsza w programie Farmácia Popular, a tabletka „dzień po” jest w aptece bez recepty. Sterylizacja: od 21 lat lub przy dwojgu dzieciach, od 2023 roku bez zgody małżonka.

Aborcja

Aborcja jest w Brazylii przestępstwem, także dla samej kobiety (od roku do trzech lat), z trzema wyjątkami: zagrożenie życia, ciąża z gwałtu i bezmózgowie płodu (Najwyższy Trybunał Federalny, 2012); szpitali „legalnej aborcji” jest niewiele, a nielegalnych aborcji — około pół miliona rocznie. Inaczej niż w Polsce kobieta odpowiada karnie za własną aborcję.

Przemoc i zgoda

Zgoda i wiek przyzwolenia. Gwałt (estupro) wymaga w Brazylii przemocy lub poważnej groźby (art. 213 Kodeksu karnego, od 6 do 10 lat), a estupro de vulnerável — czyn wobec osoby poniżej 14 lat lub pozbawionej rozeznania — karze się od 8 do 15 lat, bez względu na zgodę. Od 2018 roku wszystkie przestępstwa seksualne ściga się z urzędu. Granica wieku to 14 lat, nie 15 jak w Polsce.

Dane osobowe i oszustwa

Ochrona danych. Ogólna ustawa o ochronie danych osobowych (Lei Geral de Proteção de Dados, LGPD, 13.709/2018), obowiązująca od 2020 roku i wzorowana na RODO, daje prawo dostępu do danych, ich sprostowania, usunięcia i przenoszenia, szczególnie chroni dane wrażliwe — orientację seksualną, zdrowie, religię — wymaga zgody rodzica dla dzieci poniżej 12 lat i jest egzekwowana przez Krajowy Urząd Ochrony Danych (ANPD), z karami do 2 % obrotu (50 mln reali za naruszenie); od 2022 roku ochrona danych jest prawem podstawowym.

Ten kraj także w innych językach: Deutsch · Italiano · Português

Źródła

  1. Código Civil (Lei nº 10.406, de 10 de janeiro de 2002) — www2.camara.leg.br, 2002 (po portugalsku)
  2. Lei Maria da Penha (Lei nº 11.340, de 7 de agosto de 2006) — www2.camara.leg.br, 2006 (po portugalsku)
  3. Brésil : Women, Business and the Law, fiche pays (WBL 2026) — Bank Światowy, 2026 (po angielsku)

Oficjalne lub instytucjonalne dokumenty, na których opiera się ta strona, sprawdzone 12 października 2026. Linki otwierają się w nowej karcie.

Strona sprawdzona w . Przytoczone przepisy i dane mogą się zmieniać: w razie wątpliwości sprawdź je u wskazanego źródła urzędowego.

Tekst przygotowany z pomocą sztucznej inteligencji, przejrzany i sprawdzony przez zespół AffectionPlus (metoda i źródła: O nas). Te informacje nie zastępują porady lekarza ani prawnika. Błąd? Napisz do nas.

Znajdź tę stronę na mapie serwisu