Brazylia ma największą Polonię w Ameryce Łacińskiej. Za początek polskiej emigracji uważa się rok 1869, gdy do kolonii Brusque w dzisiejszym stanie Santa Catarina przybyła grupa chłopskich rodzin z Górnego Śląska, spod Opola, wówczas w granicach Prus; w 1871 roku osadnicy ci przenieśli się w okolice Kurytyby, dziś stolicy stanu Paraná, i zapoczątkowali polskie osadnictwo w tym stanie. Masowe wyjazdy zaczęły się wraz z „gorączką brazylijską” lat 1890–1891: po zniesieniu niewolnictwa w 1888 roku i proklamowaniu republiki w 1889 roku Brazylia szukała osadników i rąk do pracy, a dziesiątki tysięcy chłopów, głównie z Królestwa Polskiego, ruszyły za ocean, skuszone bezpłatnym przejazdem i obietnicą ziemi; kolejne fale — także z Galicji — trwały aż do I wojny światowej, a mniejsze grupy przyjeżdżały jeszcze w okresie międzywojennym. Osadnicy karczowali puszczę i zakładali kolonie rolnicze w Paraná, Santa Catarina i Rio Grande do Sul, często w ciężkich warunkach, które Maria Konopnicka opisała w poemacie „Pan Balcer w Brazylii”. Centrum Polonii brazylijskiej stała się Kurytyba: życie wspólnoty toczyło się wokół polskich parafii i księży, szkół, towarzystw i prasy, aż kampania nacjonalizacyjna rządu Getúlia Vargasa pod koniec lat trzydziestych uderzyła w polskie szkoły, gazety i stowarzyszenia. Polskość przetrwała w domach i parafiach, a dziś więź z Polską podtrzymują organizacje polonijne, zespoły folklorystyczne i kursy języka polskiego; w Kurytybie, którą w 1980 roku odwiedził Jan Paweł II, drewniane domy przeniesione z dawnych polskich kolonii tworzą w parku jego imienia (Bosque Papa João Paulo II) Memoriał Imigracji Polskiej (Memorial da Imigração Polonesa). Szacunki liczby Brazylijczyków polskiego pochodzenia są bardzo rozbieżne, zależnie od metody i od tego, kogo się liczy; najwięcej ich mieszka w Paraná, a niektórzy mają potwierdzone obywatelstwo polskie. Do tego dochodzą Polacy, którzy przyjeżdżają dziś do Brazylii do pracy, na studia albo za partnerem, oraz pary polsko-brazylijskie. Dlatego Brazylia ma swoją stronę w polskiej wersji serwisu.
Brazylia, 212 milionów mieszkańców, republika federalna złożona z 26 stanów i Dystryktu Federalnego, ma federalne prawo rodzinne, jednakowe w całym kraju: Kodeks cywilny z 2002 roku (Código Civil) reguluje małżeństwo, união estável (związek stały), ustroje majątkowe — ustawowym jest comunhão parcial de bens (wspólność dorobku) — i dziedziczenie; od poprawki konstytucyjnej z 2010 roku rozwód nie wymaga ani przyczyny, ani okresu separacji, a wiele reguł przebudowały Najwyższy Trybunał Federalny (Supremo Tribunal Federal, STF) i Krajowa Rada Wymiaru Sprawiedliwości (Conselho Nacional de Justiça, CNJ): małżeństwo par tej samej płci w każdym cartório (urzędzie stanu cywilnego) od 2013 roku, dziedziczenie partnera ze związku stałego zrównane z dziedziczeniem małżonka w 2017 roku, dekryminalizacja posiadania marihuany na własny użytek w 2024 roku. Adopcję reguluje Statut Dziecka i Młodzieży (Estatuto da Criança e do Adolescente) z 1990 roku, piecza wspólna (guarda compartilhada) jest zasadą od 2014 roku, aborcja pozostaje przestępstwem z trzema wyjątkami — zagrożenie życia, ciąża z gwałtu, bezmózgowie płodu —, wspomaganą prokreację reguluje nie ustawa, lecz uchwała Federalnej Rady Lekarskiej (Conselho Federal de Medicina), a wiek zgody wynosi 14 lat. Publiczna służba zdrowia (Sistema Único de Saúde, SUS), powszechna i bezpłatna, zapewnia bezpłatną antykoncepcję, ale in vitro oferuje tylko w nielicznych szpitalach uniwersyteckich, po latach oczekiwania; przemocą domową wobec kobiet zajmują się ustawa Maria da Penha (Lei Maria da Penha) z 2006 roku i całodobowa infolinia Disque 180; danych strzeże Krajowy Urząd Ochrony Danych (Autoridade Nacional de Proteção de Dados, ANPD) na podstawie ogólnej ustawy o ochronie danych osobowych (Lei Geral de Proteção de Dados, LGPD), obowiązującej od 2020 roku. Źródła: planalto.gov.br (prawo federalne), Conselho Nacional de Justiça, Ministério da Saúde i IBGE (Brazylijski Instytut Geografii i Statystyki).
W Brazylii — dla pary polsko-brazylijskiej, dla Polaków, którzy tam mieszkają, i dla Brazylijczyków polskiego pochodzenia — nie obowiązuje żadne rozporządzenie Unii Europejskiej: Brazylia do Unii nie należy, a jej sądy i cartórios stosują prawo brazylijskie i własne reguły kolizyjne. Sąd polski i polski notariusz stosują natomiast rozporządzenie spadkowe 650/2012 — obywatel polski może wybrać w testamencie prawo polskie, choć wobec majątku w Brazylii ten wybór może nie zadziałać —, a przy rozwodzie i majątku małżeńskim ustawę o prawie prywatnym międzynarodowym, bo Polska nie stosuje rozporządzenia Rzym III ani rozporządzenia 2016/1103. Dokumenty opatruje się apostille (oba państwa są stronami konwencji haskiej z 1961 roku, Brazylia od 2016 roku), a tłumaczenia sporządza tłumacz przysięgły — w Brazylii tradutor juramentado. Ślub, urodzenie czy zgon zarejestrowane w brazylijskim cartório są w Polsce ważne, ale polskie urzędy widzą je dopiero po transkrypcji w dowolnym USC albo przez Ambasadę RP w Brasílii lub Konsulat Generalny RP w Kurytybie (wizyty przez e-konsulat.gov.pl) — także gdy chodzi o Brazylijczyka z potwierdzonym obywatelstwem polskim; dziecko polskiego rodzica urodzone w Brazylii jest Polakiem i Brazylijczykiem, a potwierdzenie obywatelstwa, transkrypcję aktu urodzenia i polski paszport warto załatwić od razu. Brazylijski wyrok rozwodowy jest w Polsce co do zasady uznawany z mocy prawa i wpisywany do polskiego aktu małżeństwa — przy rozwodzie notarialnym warto wcześniej zapytać w USC lub konsulacie —, a polski wyrok działa w Brazylii co do zasady po homologacji przez Wyższy Trybunał Sprawiedliwości (Superior Tribunal de Justiça, STJ). Oba państwa wiąże konwencja haska z 1980 roku o uprowadzeniu dziecka: kto wyjeżdża z dzieckiem do Polski bez zgody drugiego rodzica lub sądu, naraża się na nakaz jego powrotu. Karty mówią, co obowiązuje, jak to załatwić, ile kosztuje — i co zaskakuje Polaków: união estável powstaje z samego wspólnego życia i daje dziedziczenie jak małżeństwo, ale w polskim prawie rodzinnym nie wywołuje skutków; zgodny rozwód, gdy sprawy dzieci nie wymagają rozstrzygnięcia, można przeprowadzić z adwokatem w kilka dni aktem notarialnym w cartório de notas (kancelarii notarialnej); małżeństwa par tej samej płci polski USC nie przepisze; za aborcję odpowiada karnie także sama kobieta; gwałt wymaga przemocy lub poważnej groźby, a granica wieku to 14, a nie 15 lat; posiadanie marihuany na własny użytek nie jest przestępstwem, a do 40 gramów domniemywa się użytek własny, ale przywóz konopi bez zgody brazylijskiej agencji nadzoru sanitarnego ANVISA, nawet z polską receptą, traktuje się jak handel międzynarodowy; a numer CPF (brazylijski numer podatkowy) chroni się jak PIN.
Każdy link prowadzi do strony serwisu poświęconej temu tematowi w tym kraju. Ogólny artykuł o temacie jest podlinkowany na początku każdej z tych stron.
Strona sprawdzona we wrześniu 2026. Przytoczone przepisy i dane mogą się zmieniać: w razie wątpliwości sprawdź je u wskazanego źródła urzędowego.
