Ramy prawne
Civil Partnership Act 2004 stworzył status pierwotnie dla par tej samej płci; po sprawie Steinfeld i Keidan otwarto go w 2019 roku dla par różnej płci. Konkubinat natomiast nie daje w Anglii i Walii żadnych ogólnych praw — nie istnieje nic takiego jak „małżeństwo zwyczajowe” (common-law marriage). Szkocja jest inna: Family Law (Scotland) Act 2006 daje konkubentom ograniczone roszczenia finansowe przy rozstaniu i po śmierci.
Brytyjski związek partnerski ma prawie identyczne skutki jak małżeństwo — w prawie brytyjskim. W Polsce nie wywołuje żadnych skutków: polskie prawo nie zna związku rejestrowanego, więc dla polskiego USC, ZUS czy urzędu skarbowego partnerzy pozostają osobami obcymi. Para polsko-brytyjska, która chce, by związek liczył się w obu krajach, powinna wybrać małżeństwo.
Najważniejsze punkty
| Związek partnerski | Otwarty dla wszystkich par od grudnia 2019 roku; skutki prawne prawie identyczne z małżeństwem |
|---|---|
| Konwersja | Partnerzy mogą przekształcić związek w małżeństwo |
| Konkubinat (Anglia i Walia) | Brak alimentów, brak podziału majątku, brak automatycznego dziedziczenia |
| Konkubinat (Szkocja) | Ograniczone roszczenia finansowe przy rozstaniu (termin roczny) i przy dziedziczeniu ustawowym (sześć miesięcy) |
| Dzieci | Roszczenia z Schedule 1 Children Act mogą zapewnić mieszkanie dziecku, nie partnerowi |
| Śmierć | Konkubent może dochodzić roszczeń z Inheritance (Provision for Family and Dependants) Act, jeśli był zależny finansowo |
| Emerytury | Wiele programów wymaga wyraźnego wskazania partnera bez ślubu |
| Brak common-law marriage | Nie istnieje w Anglii i Walii, niezależnie od długości wspólnego życia |
| Uznanie w Polsce | Brak — civil partnership nie ma w Polsce żadnych skutków |
W praktyce
- Podpisać umowę konkubencką (cohabitation agreement) obejmującą wkłady, udziały we własności i skutki rozstania.
- Poprawnie zapisać własność nieruchomości: declaration of trust określająca udziały jest znacznie mocniejsza niż nieformalne ustalenia.
- Sporządzić testamenty — dziedziczenie ustawowe nie daje partnerowi bez ślubu nic w Anglii i Walii.
- Sprawdzić i zaktualizować wskazania beneficjentów w programach emerytalnych i ubezpieczeniach na życie.
- W Szkocji wystąpić z roszczeniem w ciągu roku od rozstania; termin jest bezwzględny.
- Jeśli macie majątek w Polsce, pamiętać, że polskie prawo nie uzna brytyjskiej umowy partnerskiej jako podstawy dziedziczenia — potrzebny polski testament.
Koszt i refundacja
Umowa konkubencka i declaration of trust kosztują kilkaset funtów — ułamek kosztu późniejszego procesu o to samo.
Ostatnie zmiany
Propozycje Law Commission reformy praw konkubentów leżą na stole od lat; kolejne rządy nie uchwaliły przepisów, więc luka pozostaje.
Gdzie się zwrócić
- Poradniki Citizens Advice i Advicenow o konkubinacie.
- Resolution — stowarzyszenie prawników rodzinnych, akredytowani praktycy.
- HM Land Registry — wpis udziałów we własności.
Warto wiedzieć
Wielu Polaków w Wielkiej Brytanii wierzy w „common-law marriage” po kilku latach wspólnego mieszkania. To mit: w Anglii i Walii partner bez ślubu i bez civil partnership nie dziedziczy, nie ma alimentów i nie ma udziału w mieszkaniu zapisanym na drugą osobę — choćby płacił raty przez dekadę.
Najczęstsze pytania
Czy związek partnerski zawarty w Wielkiej Brytanii liczy się w Polsce?
Nie. Polskie prawo nie przewiduje żadnej formy związku rejestrowanego, więc USC odmówi transkrypcji, a partnerzy są dla polskich urzędów osobami obcymi. W Wielkiej Brytanii związek daje niemal pełne prawa małżeńskie.
Co zrobić, gdy kupujemy razem mieszkanie bez ślubu?
Podpisać declaration of trust określającą udziały (np. 60/40 według wkładów) i wpisać obie osoby do księgi w Land Registry jako tenants in common. Bez tego sąd przyjmie udziały równe albo — gdy własność jest na jedną osobę — druga może nie dostać nic.
Źródła i linki urzędowe
- GOV.UK — oficjalny portal usług publicznych i praw
- legislation.gov.uk — ustawy w wersji uchwalonej i skonsolidowanej
- Advicenow — living together — bezpłatne poradniki o prawach konkubentów
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.