Ramy prawne
Nie ma federalnego prawa kohabitacji. Niewielka liczba stanów wciąż uznaje common-law marriage — Kolorado, Iowa, Kansas, Montana, Oklahoma, Rhode Island, Teksas, Utah i Dystrykt Kolumbii — ze ścisłymi wymogami. Kilka innych uznaje takie małżeństwa ważnie zawarte przed zniesieniem. Domestic partnerships utrzymują się w niektórych stanach i miastach, głównie dla świadczeń.
Dla Polaków w USA istotne są dwie rzeczy. Common-law marriage ważnie zawarte np. w Teksasie jest w świetle polskiego prawa prywatnego międzynarodowego małżeństwem (forma według prawa miejsca zawarcia, art. 49 ustawy z 2011 roku) — teoretycznie do transkrypcji, w praktyce trudne do udowodnienia bez orzeczenia sądu stanowego. Domestic partnership i zwykła kohabitacja nie mają w Polsce żadnych skutków. Kohabitacja nie daje też żadnego statusu imigracyjnego: partner obywatela USA nie dostanie zielonej karty bez ślubu.
Najważniejsze punkty
| Common-law marriage | Uznawane w kilku stanach; wymaga zgody na małżeństwo, wspólnego zamieszkania i występowania jako małżonkowie |
|---|---|
| Skutek | Gdzie ważne, jest pełnym małżeństwem: kończy je tylko rozwód |
| Domestic partnership | Dostępne w niektórych stanach i gminach, głównie dla świadczeń zdrowotnych |
| Kohabitacja ogólnie | Brak podziału majątku i alimentów w większości stanów |
| Palimony | Roszczenia z umowy uznawane w niektórych stanach po Marvin v. Marvin |
| Pary tej samej płci | Małżeństwo w całym kraju; niektóre partnerstwa przekształcono automatycznie |
| Raz ważne, ważne wszędzie | Common-law marriage ważnie zawarte jest uznawane w innych stanach |
| Umowy kohabitacyjne | Zasadniczo wykonalne jako umowy |
| Imigracja | Kohabitacja nie daje partnerowi żadnego statusu — tylko małżeństwo |
W praktyce
- Podpisać pisemną umowę kohabitacyjną — w większości stanów jest wykonalna jako umowa.
- Świadomie ustalić tytuł własności: joint tenancy, tenancy in common lub własność wyłączna mają różne skutki.
- Sporządzić testamenty, pełnomocnictwa i dyrektywy medyczne: partner niebędący małżonkiem nie ma domyślnie żadnych uprawnień — także wobec szpitala.
- Zaktualizować wskazania beneficjentów na kontach emerytalnych (401(k), IRA) i polisach — domyślni beneficjenci to krewni.
- Przy majątku w Polsce: polski testament notarialny, bo partner płaci w Polsce podatek od spadków 12–20 % jako osoba obca.
Koszt i refundacja
Umowy i dokumenty spadkowe kosztują od kilkuset do kilku tysięcy dolarów zależnie od stanu i złożoności.
Ostatnie zmiany
Kilka stanów zniosło w ostatnich dekadach zawieranie common-law marriage na przyszłość, więc mapa jest węższa niż kiedyś — ale istniejące common-law marriages pozostają ważne.
Gdzie się zwrócić
- Stanowe służby polecania adwokatów (state bar referral).
- Sądowe centra samopomocy — dokumenty spadkowe.
- Organizacje pomocy prawnej dla gospodarstw o niskich dochodach.
Warto wiedzieć
Wieloletnie wspólne życie w Teksasie lub Kolorado może zostać uznane za common-law marriage — ze wszystkimi skutkami rozwodu i podziału majątku — nawet jeśli para nigdy tego nie planowała; w razie sporu sąd bada, czy występowaliście jako małżonkowie. I odwrotnie: w Kalifornii czy Nowym Jorku 20 lat wspólnego życia nie daje żadnych praw.
Najczęstsze pytania
Czy amerykańskie domestic partnership liczy się w Polsce?
Nie. Polska nie zna związku rejestrowanego; partnership nie ma w Polsce skutków. Common-law marriage ważnie zawarte w stanie, który je uznaje, jest małżeństwem także z punktu widzenia polskiego prawa, ale do transkrypcji potrzebne jest orzeczenie sądu stanowego stwierdzające małżeństwo (declaratory judgment).
Czy partner z Polski może dostać zieloną kartę przez kohabitację?
Nie. Prawo imigracyjne USA zna tylko małżeństwo (i wizę K-1 dla narzeczonych). Domestic partnership w Kalifornii daje świadczenia stanowe, ale nie status federalny.
Źródła i linki urzędowe
- USA.gov — oficjalny przewodnik po usługach rządowych
- Congress.gov — ustawodawstwo federalne
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.