Ramy prawne
W Austrii ustrojem ustawowym jest rozdzielność majątkowa (Gütertrennung): w czasie małżeństwa wszystko pozostaje rozdzielne, także długi. Dopiero przy rozwodzie dzieli się małżeński majątek użytkowy i oszczędności według słuszności. Ustawa zmieniająca prawo spadkowe, w mocy od 2017 roku, zreformowała prawo do zachowku.
Austria zna rozdzielność majątkową jako ustrój ustawowy: co należy do każdego, pozostaje jego, także w czasie małżeństwa. Przy rozwodzie dzieli się tylko małżeński majątek użytkowy (ehelliches Gebrauchsvermögen) i oszczędności. Osobliwość ważna dla par z majątkiem: Austria nie pobiera podatku od spadków i darowizn — pobiera natomiast podatek od nabycia nieruchomości (Grunderwerbsteuer).
Austria uczestniczy w rozporządzeniu (UE) 2016/1103; Polska nie. Dla dwojga Polaków, którzy pobrali się po 29 stycznia 2019 roku i zamieszkali w Austrii, sąd austriacki zastosuje prawo austriackie (rozdzielność z podziałem według słuszności), sąd polski — prawo polskie (wspólność ustawowa). Różnica jest zasadnicza: w Polsce wspólne od pierwszego dnia, w Austrii rozdzielne do rozwodu. Wybór prawa w notarialnym Ehepakt usuwa rozbieżność.
Najważniejsze punkty
| Ustrój ustawowy | Rozdzielność majątkowa (Gütertrennung) |
|---|---|
| Podział przy rozwodzie | Małżeński majątek użytkowy i oszczędności według słuszności |
| Udział małżonka w spadku | Jedna trzecia obok dzieci |
| Zachowek | Połowa udziału ustawowego; rodzice od 2017 roku bez prawa do zachowku |
| Odroczenie | Zachowek można odroczyć na maksymalnie pięć lat |
| Konkubenci | Nadzwyczajne prawo dziedziczenia i terminowe prawo do mieszkania |
| Podatek od spadków | Zniesiony od 2008 roku; przy nieruchomościach Grunderwerbsteuer |
| Podział według słuszności | Nie po połowie, lecz według wkładów i okoliczności |
| Przedsiębiorstwo | Majątek firmy zasadniczo wyłączony z podziału |
| Postępowanie spadkowe | Obowiązkowo przez komisarza sądowego (Gerichtskommissär), czyli notariusza |
| Para polska | Sąd austriacki: prawo austriackie; sąd polski: prawo polskie — chyba że wybrano prawo w Ehepakt |
W praktyce
- Zawrzeć notarialnie Ehepakt, jeśli chce się odstąpić od ustroju ustawowego — np. wybrać prawo polskie lub wspólność dorobku; przy majątku w obu krajach wpisać wybór prawa.
- Sporządzić testament — własnoręczny lub obcoręczny z trzema świadkami.
- Zarejestrować w Centralnym Rejestrze Testamentów Izby Notarialnej.
- Wpisać pełnomocnictwo opiekuńcze do ÖZVV.
- Dokumentować wkłady do wspólnego majątku — podział idzie za nimi, nie za księgą wieczystą.
- Sprawdzić u notariusza, czy w grę wchodzi obniżenie zachowku.
Koszt i refundacja
Notarialny Ehepakt kosztuje według wartości. Testament własnoręczny jest bezpłatny; złożenie w Centralnym Rejestrze Testamentów jest tanie i zapobiega temu, że później nie zostanie znaleziony.
Ostatnie zmiany
Reforma prawa spadkowego z 2017 roku zmniejszyła krąg uprawnionych do zachowku, umożliwiła jego odroczenie i wprowadziła nadzwyczajne prawo dziedziczenia konkubentów.
Gdzie się zwrócić
- Notariatskammer i Centralny Rejestr Testamentów; polskojęzyczni notariusze i adwokaci w Wiedniu.
- Bezirksgericht jako sąd spadkowy.
- Rechtsanwaltskammer — spory spadkowe.
Warto wiedzieć
Ponieważ obowiązuje rozdzielność, małżonek mniej zarabiający nie korzysta automatycznie z przyrostu majątku. Kto chce to zmienić, potrzebuje Ehepakt. Spadek w Austrii nie przechodzi automatycznie: dopiero Einantwortung (przekazanie przez sąd) czyni spadkobierców właścicielami — do tego czasu rozporządzenia są nieskuteczne.
Najczęstsze pytania
Czy w Austrii płaci się podatek od spadków?
Nie, zniesiono go w 2008 roku. Przy przeniesieniu nieruchomości płaci się jednak Grunderwerbsteuer według stopniowanej stawki, a darowizny powyżej pewnych kwot podlegają zgłoszeniu. Uwaga: Polska opodatkowuje nabycie nieruchomości położonej w Polsce i zwalnia najbliższą rodzinę tylko po zgłoszeniu SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy.
Czy polska wspólność majątkowa obowiązuje w Austrii?
Sąd austriacki zastosuje prawo polskie tylko, jeśli wybrano je w Ehepakt albo małżeństwo zawarto przed 2019 rokiem z pierwszym wspólnym zamieszkaniem w Polsce. Dla małżeństw po 29 stycznia 2019 roku zamieszkujących w Austrii stosuje prawo austriackie — rozdzielność. Polski sąd oceni sprawę według prawa polskiego. Wybór prawa u notariusza daje pewność w obu krajach.
Źródła i linki urzędowe
- oesterreich.gv.at — urzędowy portal procedur
- Rechtsinformationssystem des Bundes — obowiązujące przepisy prawne
- Österreichische Notariatskammer — testamenty, Ehepakt, rejestr testamentów
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.