Ramy prawne
Artykuły 143 i następne Kodeksu cywilnego określają warunki małżeństwa. Ustawa z 4 kwietnia 2006 roku podniosła wiek do 18 lat dla obojga małżonków; ustawa z 17 maja 2013 roku otworzyła małżeństwo dla par tej samej płci; zaświadczenie przedmałżeńskie zniesiono w 2008 roku, a okres wdowieństwa (délai de viduité) w 2004 roku.
Jako państwo członkowskie Unii Europejskiej Francja stosuje dyrektywę 2004/38/WE o pobycie małżonka oraz rozporządzenie (UE) 2016/1191 zwalniające akty stanu cywilnego z apostille; polski odpis aktu urodzenia z wielojęzycznym formularzem standardowym jest przyjmowany bez tłumaczenia przysięgłego. Warunki zawarcia małżeństwa pozostają krajowe.
Dla Polaków dwie różnice wobec Polski: nie ma ślubu konkordatowego — ślub religijny może odbyć się dopiero po cywilnym (art. 433-21 kodeksu karnego karze duchownego, który udziela go wcześniej) — i merostwo wymaga certificat de coutume oraz certificat de célibat, które wydaje konsulat RP w Paryżu lub Lyonie albo zastępuje je polskie zaświadczenie o zdolności prawnej z USC. Dwoje Polaków może też wziąć ślub w polskim konsulacie we Francji.
Najważniejsze punkty
| Wiek | 18 lat; możliwe tylko zwolnienie prokuratora z ważnego powodu |
|---|---|
| Wielożeństwo | Zakazane; bigamia jest przestępstwem. Małżeństwo poligamiczne ważnie zawarte za granicą wywołuje pewne ograniczone skutki, ale nie daje prawa pobytu drugiej żonie |
| Ta sama płeć | Otwarte od 17 maja 2013 roku |
| Publikacja zapowiedzi | 10 dni w merostwie ślubu i miejsca zamieszkania |
| Przesłuchanie narzeczonych | Przez urzędnika stanu cywilnego, by wykryć małżeństwa przymusowe lub pozorne |
| Świadkowie | Od dwóch do czterech |
| Miejsce | Merostwo gminy zamieszkania jednego z małżonków lub jednego z ich rodziców |
| Nazwisko | Każde zachowuje nazwisko rodowe; używanie nazwiska małżonka to nazwisko używane (nom d'usage), nigdy zmiana stanu cywilnego |
| Intercyza | Do podpisania u notariusza przed ceremonią |
| Ślub kościelny | Tylko po ślubie cywilnym; brak ślubu konkordatowego |
W praktyce
- Dossier w merostwie: dokumenty tożsamości, akty urodzenia nie starsze niż trzy miesiące (polski odpis z formularzem UE — bez tłumaczenia), zaświadczenie o adresie, lista świadków; dla cudzoziemca certificat de coutume i certificat de célibat z konsulatu lub polskie zaświadczenie o zdolności prawnej.
- Przesłuchanie, publikacja zapowiedzi, potem publiczna ceremonia w merostwie, przy otwartych drzwiach.
- Książeczka rodzinna (livret de famille) wydawana jest tego samego dnia; małżeństwo wpisuje się do stanu cywilnego.
- Intercyzę trzeba podpisać u notariusza przed ceremonią; bez niej obowiązuje wspólność dorobku (communauté réduite aux acquêts) — podobna do polskiej wspólności ustawowej.
- Po ślubie wpisać akt do polskiego rejestru stanu cywilnego (transkrypcja) przez konsulat RP w Paryżu lub Lyonie albo USC w Polsce — francuski odpis z wielojęzycznym formularzem UE wystarcza bez apostille.
- Małżonek spoza UE: małżeństwo nie daje ani obywatelstwa — deklaracja możliwa po czterech latach małżeństwa i wspólnego życia, ze znajomością francuskiego — ani pobytu automatycznie. Polaków jako obywateli UE to nie dotyczy: mają własne prawo pobytu.
- Akty zagraniczne spoza UE: tłumaczenie przysięgłe i apostille lub legalizacja. We Francji apostille wydają notariusze od 1 maja 2025 roku, legalizację od 1 września 2025 roku.
Koszt i refundacja
Ceremonia jest bezpłatna. Płatne są tylko akty notarialne (intercyza, darowizna między małżonkami — kilkaset euro). Certificat de coutume w konsulacie RP kosztuje kilkadziesiąt euro; transkrypcja w konsulacie ok. 50 euro.
Ostatnie zmiany
Od 1 maja 2025 roku apostille na francuskich dokumentach wydają notariusze zamiast sądów apelacyjnych; między Polską a Francją apostille i tak nie jest potrzebne dla aktów stanu cywilnego (rozporządzenie 2016/1191).
Gdzie się zwrócić
- Wydział stanu cywilnego merostwa miejsca ceremonii.
- Notariusz dla intercyzy i darowizny między małżonkami.
- Konsulat RP w Paryżu lub Lyonie — certificat de coutume, zaświadczenia, transkrypcja, ślub konsularny.
- Service-public.fr — lista dokumentów i wzory.
Warto wiedzieć
Ślub w polskiej parafii we Francji (Paryż, Lille, Lyon, Aulnay) ma wyłącznie skutek religijny i wymaga wcześniejszego aktu ślubu cywilnego — ksiądz, który udzieliłby ślubu bez niego, popełnia przestępstwo. Małżeństwo zawarte za granicą jest we Francji skuteczne dopiero po wpisaniu do francuskiego stanu cywilnego (dla Polaków: francuskie merostwo przyjmie polski akt z formularzem UE).
Najczęstsze pytania
Czy Polak może wziąć ślub konkordatowy we Francji?
Nie. We Francji ślub religijny może odbyć się wyłącznie po ślubie cywilnym w merostwie; duchowny, który udziela ślubu bez aktu cywilnego, podlega karze (art. 433-21 kodeksu karnego). Jeśli zależy wam na ślubie konkordatowym, weźcie go w Polsce i wpiszcie potem do francuskiego stanu cywilnego — francuskie merostwo uzna polski akt z formularzem UE.
Jakie dokumenty potrzebuje Polak do ślubu w merostwie?
Dowód lub paszport, odpis aktu urodzenia z wielojęzycznym formularzem UE (nie starszy niż 6 miesięcy dla aktów zagranicznych), zaświadczenie o adresie we Francji, certificat de coutume i certificat de célibat z konsulatu RP (albo polskie zaświadczenie o zdolności prawnej do zawarcia małżeństwa za granicą z USC), a po wcześniejszym małżeństwie odpis aktu z wzmianką o rozwodzie. Merostwo może wezwać na przesłuchanie — to rutyna wobec par mieszanych.
Źródła i linki urzędowe
- service-public.fr — mariage — oficjalny portal praw i procedur
- Légifrance — oficjalny tekst ustaw i kodeksów
- Konsulat RP w Paryżu — gov.pl — certificat de coutume, transkrypcja, ślub konsularny
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.