Ramy prawne
Małżeństwo osób tej samej płci weszło w życie w Anglii i Walii w marcu 2014 roku, w Szkocji w grudniu 2014 roku. Irlandia Północna dołączyła dopiero w styczniu 2020 roku i nie decyzją własnego zgromadzenia: Westminster uchwalił przepisy, gdy dewolucja była zawieszona. Związki partnerskie pozostają dostępne, a od 2019 roku są otwarte także dla par różnej płci.
Zjednoczone Królestwo poszło drogą parlamentarną, a kolejność ma znaczenie: najpierw związki partnerskie w 2005 roku, małżeństwo dziewięć lat później, a Irlandia Północna dopiero po interwencji Westminsteru. Ta rozłożona w czasie historia tłumaczy, dlaczego związki partnerskie nadal tu istnieją, gdy większość krajów zniosła je przy otwarciu małżeństwa — i dlaczego rozszerzono je ostatecznie na pary różnej płci po wygranej sprawie sądowej.
Dla Polaków mieszkających w Wielkiej Brytanii: małżeństwo jest tu w pełni ważne, ale polski USC odmówi jego transkrypcji, a polskie prawo nie przewiduje żadnej formy uznania. Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł w 2023 roku (Przybyszewska i inni przeciwko Polsce), że Polska musi zapewnić parom tej samej płci ramy prawne; prace legislacyjne trwają.
Najważniejsze punkty
| Małżeństwo | Anglia i Walia oraz Szkocja od 2014 roku; Irlandia Północna od stycznia 2020 roku |
|---|---|
| Związek partnerski | Zachowany i otwarty dla wszystkich par od 2019 roku |
| Konwersja | Związek partnerski można przekształcić w małżeństwo |
| Adopcja | Adopcja wspólna i adopcja dziecka partnera dostępne |
| Rodzicielstwo | Żona lub partnerka matki może być drugim rodzicem prawnym, gdy leczenie odbyło się w licencjonowanej klinice |
| Macierzyństwo zastępcze | Legalne, ale niewykonalne przymusowo i nieodpłatne; wymagany parental order |
| Dyskryminacja | Equality Act 2010 — praca, mieszkanie, usługi i edukacja |
| Uznanie w Polsce | Brak |
W praktyce
- Aby drugi rodzic był uznany od urodzenia, leczenie musi odbyć się w licencjonowanej klinice brytyjskiej z podpisanymi wcześniej formularzami zgody.
- O parental order po macierzyństwie zastępczym trzeba wystąpić w ciągu sześciu miesięcy od porodu — termin jest ścisły.
- Organizacje religijne mogą, ale nie muszą udzielać ślubów parom tej samej płci; Kościół Anglii tego nie robi, Kościół katolicki także nie.
- Brytyjskie małżeństwo jest uznawane w całej UE w zakresie swobody przemieszczania się i w większości zamożnych krajów Wspólnoty Narodów, ale nie wszędzie — i nie w Polsce w prawie rodzinnym.
Koszt i refundacja
Zapowiedź kosztuje ustawową opłatę od osoby, ceremonia w register office skromną kwotę; zatwierdzone lokale znacznie więcej. Wniosek o parental order ma opłatę sądową, z zwolnieniem przy niskich dochodach.
Ostatnie zmiany
Pierwsze małżeństwa osób tej samej płci w Irlandii Północnej odbyły się w lutym 2020 roku, domykając obraz we wszystkich czterech krajach ponad pięć lat po Anglii i Walii.
Gdzie się zwrócić
- Register office dystryktu zamieszkania — zapowiedź.
- Human Fertilisation and Embryology Authority — licencjonowane kliniki i formularze zgody.
- Equality Advisory and Support Service — dyskryminacja.
Warto wiedzieć
Dziecko urodzone w małżeństwie dwóch kobiet ma w Wielkiej Brytanii dwie matki w akcie urodzenia, ale polski USC przy transkrypcji wpisze tylko matkę biologiczną albo odmówi transkrypcji; polski paszport dla dziecka bywa przez to trudny do uzyskania. Naczelny Sąd Administracyjny orzekał w tych sprawach różnie — warto skonsultować się z prawnikiem przed wnioskiem.
Najczęstsze pytania
Czy warto przekształcić związek partnerski w małżeństwo?
Nie trzeba; istniejący związek pozostaje ważny. Konwersja to krótka procedura administracyjna, a małżeństwo traktuje się jako istniejące od daty związku, co ma znaczenie imigracyjne i emerytalne. Zważyć to wobec opłaty, która różni się między krajami UK.
Kto jest drugim rodzicem prawnym?
Jeśli dziecko zostało poczęte w licencjonowanej klinice brytyjskiej, żona lub partnerka matki jest drugim rodzicem od urodzenia, o ile formularze zgody podpisano przed leczeniem. Poza tą drogą — inseminacja domowa, klinika za granicą — nie jest i musi wystąpić o adopcję.
Źródła i linki urzędowe
- GOV.UK — oficjalny portal usług publicznych i praw
- legislation.gov.uk — ustawy w wersji uchwalonej i skonsolidowanej
- Equality Advisory and Support Service — bezpłatne porady w sprawach dyskryminacji
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.