Ramy prawne
Australia uchwaliła równość małżeńską w grudniu 2017 roku, po dobrowolnej ankiecie pocztowej, w której 61,6 % respondentów głosowało na tak przy frekwencji bliskiej osiemdziesięciu procent. Proces szeroko krytykowano jako niepotrzebny i szkodliwy, ale wynik był rozstrzygający, a ustawa nowelizująca przeszła w ciągu dni. Adopcja jest dostępna w każdym stanie i terytorium; pochodzenie i macierzyństwo zastępcze to sprawy stanowe.
Australia jest przestrogą drogi głosowania powszechnego: niewiążąca ankieta pocztowa, trzy miesiące ogólnokrajowej kampanii i udokumentowane skutki dla zdrowia psychicznego ludzi, o których życiu debatowano. Margines był wyraźny, parlament działał natychmiast, a epizod przytacza się dziś za granicą jako powód, by nie powtarzać ćwiczenia.
Dla Polaków: małżeństwo zawarte w Australii daje małżonkowi Polakowi wizę partnerską na równi z parami różnopłciowymi (dostępną zresztą i przed 2017 rokiem dla par de facto). W Polsce nie podlega transkrypcji (ETPC, Przybyszewska i in. przeciwko Polsce, 2023). Dzieci: australijski akt urodzenia z dwiema matkami nie zostanie przepisany w Polsce, ale po uchwale NSA z 2 grudnia 2019 roku konsulat wyda dziecku polski paszport, a wojewoda potwierdzi obywatelstwo po polskiej matce. Macierzyństwo zastępcze komercyjne za granicą jest przestępstwem dla mieszkańców NSW, Queensland i ACT — także gdy wyjeżdżają po nie np. do USA.
Najważniejsze punkty
| Małżeństwo | Od 9 grudnia 2017 roku |
|---|---|
| Ankieta pocztowa | 61,6 % na tak, przy frekwencji około 80 % |
| Adopcja | Dostępna we wszystkich stanach i terytoriach |
| Rodzicielstwo | Partnerka matki jest rodzicem prawnym, gdy spełnione są reguły stanu |
| Macierzyństwo zastępcze | Tylko altruistyczne; komercyjne za granicą jest przestępstwem w niektórych stanach |
| Celebranci | Niektórzy zachowują prawo odmowy; większość ślubów prowadzą celebranci |
| Dyskryminacja | Sex Discrimination Act obejmuje orientację seksualną i tożsamość płciową |
| Polska | Brak transkrypcji małżeństwa; paszport i obywatelstwo dziecka po polskim rodzicu (NSA 2019) |
W praktyce
- Notice of Intended Marriage trzeba złożyć co najmniej miesiąc wcześniej.
- Sprawdzić prawo swojego stanu o macierzyństwie zastępczym przed jakąkolwiek umową za granicą: kilka stanów kryminalizuje komercyjną surogację zawartą za granicą.
- Istniejące zagraniczne małżeństwa osób tej samej płci uznano automatycznie od grudnia 2017 roku.
- Instytucje religijne i niektórzy dawni celebranci mogą odmówić; warto zapytać o stanowisko celebranta na początku.
- Dla dziecka: wniosek do wojewody o potwierdzenie polskiego obywatelstwa z australijskim aktem (apostille + tłumaczenie), potem paszport w konsulacie RP w Sydney.
Koszt i refundacja
Honorarium celebranta wynosi zwykle sześćset do tysiąca dwustu dolarów australijskich; samo zawiadomienie jest bezpłatne, a opłata rejestru skromna. Wspomagana prokreacja jest częściowo refundowana przez Medicare.
Ostatnie zmiany
Małżeństwa zawarte za granicą przed grudniem 2017 roku uznano automatycznie z chwilą wejścia w życie ustawy nowelizującej, bez żadnego wniosku.
Gdzie się zwrócić
- Wybrany celebrant — zawiadomienie i ceremonia.
- Stanowy rejestr urodzeń, zgonów i małżeństw — akta pochodzenia.
- Australian Human Rights Commission — dyskryminacja.
- Konsulat RP w Sydney — paszport dziecka; wojewoda — potwierdzenie obywatelstwa.
Warto wiedzieć
Para Polaków, która weźmie ślub w Australii i wróci do Polski, nie rozwiedzie się w Polsce (polski sąd nie uzna małżeństwa); rozwód australijski wymaga zwykle zamieszkania lub obywatelstwa jednej ze stron — zachować akt z apostille i rozważyć rozwód przed wyjazdem, jeśli związek się rozpada.
Najczęstsze pytania
Czy zagraniczne małżeństwa są uznawane?
Tak, i automatycznie od wejścia ustawy w życie w grudniu 2017 roku, w tym małżeństwa zawarte przed tą datą. Nie wymaga się wniosku ani ponownej rejestracji.
Czy celebrant może odmówić?
Duchowni mogą odmówić, a celebranci cywilni zarejestrowani przed zmianą mogli wybrać kategorię pozwalającą na odmowę. Nowi celebranci cywilni nie mogą. Zapytać przy rezerwacji — krótkie pytanie, które oszczędza przykrej niespodzianki.
Czy moje dziecko urodzone w Australii dostanie polski paszport?
Tak, jeśli jedna z matek jest Polką: po uchwale NSA z 2019 roku konsulat i wojewoda nie mogą odmówić potwierdzenia obywatelstwa i paszportu z powodu dwóch rodziców tej samej płci w akcie — transkrypcja aktu pozostaje niemożliwa.
Źródła i linki urzędowe
- Federal Register of Legislation — prawo federalne w wersji uchwalonej i obowiązującej
- Services Australia — usługi rządowe i świadczenia
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.