Poznać kogoś, kto już jest trans
Większość par, w których jedno z dwojga jest trans, powstaje tak: osoba trans, po tranzycji lub w jej trakcie, poznaje kogoś. Pytania tego kogoś są zawsze takie same. «Czy to czyni mnie homoseksualistą?» Nie: mężczyzna kochający kobietę trans kocha kobietę; orientację określa płeć osoby kochanej, nie jej historia. «Co powiedzą inni?» Czasem nic, czasem dużo; para decyduje, co mówi, komu i kiedy — a tylko osoba trans decyduje o ujawnieniu swojej transpłciowości, nigdy partner. «Czy pragnę jej z niewłaściwych powodów?» Są mężczyźni, którzy szukają kobiet trans jako fantazji i ukrywają je za dnia: kobiety trans nazywają ich chaserami i szybko ich rozpoznają. Test jest prosty: czy przedstawiłbyś ją przyjaciołom?
Gdy partner ogłasza tranzycję
Druga sytuacja to trzęsienie ziemi. Małżonek po latach wspólnego życia, często po dzieciach, ogłasza, że jest trans i przejdzie tranzycję. Partner przechodzi szok, gniew («okłamałeś mnie»), żałobę po osobie, którą sądził, że zna, lęk przed spojrzeniem innych i intymne pytanie: czy mogę pragnąć kobiety, skoro poślubiłam mężczyznę? Nie ma ogólnej odpowiedzi. Część par się rozstaje; inne zostają razem, czasem na nowo definiując więź, czasem z nienaruszonym życiem miłosnym, zwłaszcza gdy tranzycja jest stopniowa i omawiana. Co pomaga, według terapeutów par: żeby tranzycja nie była narzucana w tempie, za którym partner nie nadąża; żeby partner miał własną przestrzeń (grupy dla partnerów, terapia indywidualna), gdzie wolno mu być smutnym lub złym bez oskarżeń o transfobię; żeby dzieci zostały poinformowane prosto, stosownie do wieku, przez oboje rodziców razem; i żeby o seksualności mówić szczerze — strona Seks z osobą transpłciową mówi, co zmieniają hormony i operacje.
Co mówi prawo: małżeństwo, dzieci
- Małżeństwo. W Polsce, gdzie nie ma małżeństw jednopłciowych, sądy wymagają rozwodu przed zmianą płci — uchwała Sądu Najwyższego z 1995 roku; związek partnerski, nad którym Sejm debatuje od 2024 roku, mógłby to zmienić. W Niemczech, Wielkiej Brytanii, Irlandii, Holandii, Belgii, Francji i Hiszpanii małżeństwo trwa nadal; Japonia i Turcja wymagają stanu wolnego; Rosja unieważnia małżeństwa od 2023 roku.
- Dzieci urodzone wcześniej zachowują pochodzenie: ojciec, który stał się kobietą, pozostaje prawnie ojcem w ich akcie urodzenia, choć rodzina mówi «mama».
- Dzieci poczęte później: w Polsce mężczyzna trans, który rodzi, jest wpisywany jako matka; zachowanie komórek rozrodczych przed tranzycją jest możliwe prywatnie.
- Władza rodzicielska po rozstaniu nie zależy od transpłciowości: sądy orzekają według dobra dziecka, a Europejski Trybunał Praw Człowieka skazał w 2022 roku Rosję za odebranie dzieci transpłciowemu rodzicowi.
Rodziny i otoczenie
Rodzice osoby trans przechodzą te same etapy co małżonek — a ich akceptacja jest czynnikiem najsilniej wpływającym na zdrowie psychiczne młodych osób trans: próby samobójcze zmniejszają się o połowę, gdy rodzina wspiera. W Polsce stowarzyszenie My, Rodzice zrzesza rodziców osób LGBT+, Trans-Fuzja prowadzi grupy dla osób trans i ich bliskich, Lambda Warszawa telefon zaufania. Dla partnerów: grupy przy organizacjach i przeszkoleni terapeuci par; dla tych, którzy odchodzą — zwykłe prawo rozstania.
Na co dzień
- Imię i zaimek, zawsze; łagodna korekta, gdy otoczenie się myli.
- Dokumenty: dopóki metryka nie jest zmieniona, liczyć się z kontrolami i w podróży unikać krajów, których należy unikać (zob. Prawa w poszczególnych krajach).
- Zdrowie: wizyty endokrynologiczne, operacje i rekonwalescencje przeżywa się we dwoje; partner ma prawo się bać.
- Spojrzenie innych, czasem przemoc: nie zostawać samemu i zgłaszać (policja, Rzecznik Praw Obywatelskich, KPH).
Zobacz też dział Osoby transpłciowe i Para.