Ramy prawne
Divorce, Dissolution and Separation Act 2020 wszedł w życie 6 kwietnia 2022 roku, całkowicie usuwając winę w Anglii i Walii: jeden lub oboje małżonków po prostu oświadczają, że małżeństwo uległo nieodwracalnemu rozkładowi, i nie można tego kwestionować. Szkocja ma własne zasady, a Irlandia Północna zachowuje starsze ramy oparte na winie.
Po brexicie rozwody brytyjskie nie są już uznawane w Polsce na podstawie rozporządzenia unijnego, lecz na podstawie konwencji haskiej z 1970 roku o uznawaniu rozwodów, której stronami są oba państwa. W praktyce polski USC wpisuje wzmiankę o rozwodzie na podstawie final order z apostille i tłumaczeniem, ale może zażądać uznania przez sąd okręgowy (art. 1145 i nast. KPC), zwłaszcza gdy drugi małżonek nie brał udziału w sprawie.
Sąd angielski jest właściwy, gdy jedno z małżonków ma w Anglii zwykły pobyt od roku albo domicyl. Dla dwojga Polaków mieszkających w Anglii możliwy jest też rozwód w Polsce (sąd okręgowy właściwy według ostatniego wspólnego miejsca zamieszkania w Polsce albo Sąd Okręgowy w Warszawie); polski wyrok jest w UK uznawany na podstawie tej samej konwencji haskiej. Sprawy majątkowe rozstrzygnięte w Polsce nie zamykają jednak roszczeń finansowych w Anglii (Part III MFPA 1984).
Najważniejsze punkty
| Anglia i Walia | Oświadczenie bez winy; 20 tygodni do conditional order, potem 6 tygodni do final order |
|---|---|
| Wnioski wspólne | Możliwe, nowość reformy z 2022 roku |
| Sprzeciw | Praktycznie zniesiony, poza zarzutami jurysdykcji lub ważności małżeństwa |
| Szkocja | Rok separacji za zgodą, dwa lata bez zgody; podstawy oparte na winie także pozostają |
| Irlandia Północna | Nadal wymaga faktu: zdrady, nieznośnego zachowania lub separacji |
| Pieniądze | Rozstrzygane odrębnie od samego rozwodu: financial remedy proceedings, pension sharing orders, clean break, gdy możliwy |
| Emerytury | Często największe aktywo po domu, rutynowo dzielone |
| Finanse są odrębne | Rozwód nie kończy roszczeń finansowych; tylko orzeczenie sądu to robi |
| Uznanie w Polsce | Konwencja haska z 1970 roku; USC może odesłać do sądu okręgowego |
W praktyce
- Złożyć wniosek online; opłata sądowa 612 funtów, chyba że przysługuje help with fees.
- Uregulować finanse przez consent order — sam rozwód nie kończy roszczeń finansowych, które mogą wrócić po latach.
- Spotkanie informacyjne o mediacji (MIAM) jest zwykle wymagane przed wnioskiem finansowym, chyba że była przemoc domowa.
- Uzyskać wycenę emerytur do podziału przed uzgodnieniem czegokolwiek.
- Opóźnić final order, jeśli negocjowany jest podział emerytur — moment ma wpływ na uprawnienia.
- Final order z apostille (Legalisation Office, ok. 30–45 funtów) i tłumaczeniem przysięgłym złożyć w polskim USC lub konsulacie; przy sprzeciwie USC — wniosek o uznanie do sądu okręgowego.
Koszt i refundacja
Opłata sądowa za wniosek (612 funtów) plus koszty prawne; rozwód zgodny bez sporu o majątek zamyka się często w 1 000–3 000 funtów, spór finansowy kosztuje wielokrotnie więcej. Pomoc prawna (legal aid) w sprawach rodzinnych w Anglii i Walii jest w dużej mierze ograniczona do spraw z dowodami przemocy domowej.
Ostatnie zmiany
Reforma z 2022 roku zakończyła praktykę wymyślania zarzutów o zachowanie w celu szybszego rozwodu, krytykowaną od dekad.
Gdzie się zwrócić
- Serwis rozwodowy online GOV.UK.
- Służby mediacji rodzinnej i program voucherów mediacyjnych (do 500 funtów).
- Citizens Advice i Rights of Women — bezpłatne wskazówki.
- Polskojęzyczni solicitorzy rodzinni (Londyn, Manchester, Birmingham) — przy majątku w obu krajach.
Warto wiedzieć
Rozwód bez consent order to w Anglii tykająca bomba: była żona lub mąż może po latach wystąpić o podział majątku, także spadku lub wygranej, bo roszczenia finansowe nie przedawniają się bez orzeczenia sądu. Polski wyrok rozwodowy również nie zamyka tych roszczeń, jeśli nie orzekł o podziale majątku.
Najczęstsze pytania
Gdzie lepiej się rozwieść: w Anglii czy w Polsce?
To zależy od majątku i dzieci. Angielski sąd dzieli majątek uznaniowo i szeroko, także emerytury, i nie orzeka o winie; polski stosuje wspólność ustawową, może orzec o winie (co wpływa na alimenty) i jest tańszy. Dzieci mieszkające w Anglii podlegają sądom angielskim niezależnie od miejsca rozwodu. Kto pierwszy złoży wniosek, zwykle wybiera sąd — warto zasięgnąć porady przed złożeniem.
Co z dziećmi?
Władza rodzicielska (parental responsibility) pozostaje wspólna; sąd orzeka child arrangements order tylko w razie sporu, kierując się dobrem dziecka. Wyjazd z dzieckiem na stałe do Polski wymaga zgody drugiego rodzica albo zezwolenia sądu (leave to remove); wyjazd bez zgody jest uprowadzeniem w rozumieniu konwencji haskiej z 1980 roku i sądy polskie nakazują powrót dziecka.
Źródła i linki urzędowe
- GOV.UK — divorce — wniosek online, opłaty, etapy
- legislation.gov.uk — ustawy w wersji uchwalonej i skonsolidowanej
- Rights of Women — bezpłatne porady prawne dla kobiet
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.