Ramy prawne
Rozwód reguluje Księga 1 Kodeksu cywilnego (art. 1:150 i nast.). Jedyną podstawą jest trwały rozkład małżeństwa, który sąd przyjmuje, gdy tylko jedno z małżonków go stwierdza; wina nie odgrywa roli. Wniosek składa adwokat w sądzie, wspólnie (z porozumieniem — convenant) lub jednostronnie. Od ustawy o wspieraniu kontynuowanego rodzicielstwa z 2009 roku rodzice małoletnich dzieci muszą złożyć plan rodzicielski (ouderschapsplan): podział opieki i wychowania, alimenty na dzieci, wymiana informacji; wspólna władza rodzicielska pozostaje po rozwodzie regułą. Sąd wysłuchuje dzieci od 12 lat. Rozwód staje się ostateczny dopiero przez wpis do rejestrów stanu cywilnego, w ciągu sześciu miesięcy od orzeczenia. Alimenty na małżonka trwają od 1 stycznia 2020 roku najwyżej pięć lat, z wyjątkami (do ukończenia 12 lat przez najmłodsze dziecko; do dziesięciu lat przy małżeństwie ponad piętnastoletnim i partnerze osiągającym wiek AOW w ciągu dziesięciu lat). Alimenty na dzieci biegną do 21 lat, według norm Trema orzecznictwa. Emerytura jest wyrównywana.
Holandia i Polska stosują rozporządzenie (UE) 2019/1111: holenderski wyrok rozwodowy wpisuje się do polskiego USC na podstawie zaświadczenia z art. 36, bez postępowania o uznanie. Prawo właściwe: Holandia stosuje rozporządzenie Rzym III — dla dwojga Polaków bez wyboru prawa holenderski sąd zastosuje prawo polskie jako wspólne ojczyste, co oznacza możliwość orzekania o winie na żądanie strony; wybór prawa holenderskiego (bez winy) można złożyć nawet w toku sprawy. Sąd polski jest równolegle właściwy (obywatelstwo obojga); pierwszy złożony wniosek blokuje drugi.
Najważniejsze punkty
| Podstawa | Trwały rozkład, bez orzekania o winie (chyba że stosuje się prawo polskie) |
|---|---|
| Procedura | Sąd, adwokat obowiązkowy; wniosek wspólny lub jednostronny |
| Plan rodzicielski | Obowiązkowy przy małoletnich dzieciach od 2009 roku; wspólna władza pozostaje |
| Czas | Wniosek wspólny: 4–8 tygodni; jednostronny: 6–12 miesięcy; ostateczny po wpisie w gminie |
| Alimenty na małżonka | Najwyżej 5 lat od 2020 roku, z wyjątkami; na dzieci do 21 lat |
| Uznanie w Polsce | Automatyczne — rozporządzenie 2019/1111, zaświadczenie z art. 36 |
| Liczby (CBS) | Około 30 000 rozwodów rocznie; około jedno na trzy małżeństwa kończy się rozwodem |
W praktyce
- Kto jest zgodny, każe jednemu adwokatowi lub mediatorowi sporządzić porozumienie i plan rodzicielski i składa wspólny wniosek: to najszybsza i najtańsza droga, a sąd orzeka bez rozprawy.
- Kto się nie zgadza, bierze własnego adwokata; sąd może zaproponować mediację lub powołać kuratora specjalnego dla dziecka. Środki tymczasowe (mieszkanie, dzieci, alimenty) można uzyskać w kilka tygodni.
- Obliczyć alimenty na dzieci według norm Trema (potrzeby dziecka, możliwości obojga rodziców) i wpisać kwotę do planu rodzicielskiego; LBIO ściąga je bezpłatnie, gdy płatność zawodzi — także od dłużnika, który wrócił do Polski, przez unijne rozporządzenie alimentacyjne.
- Zgłosić rozwód w ciągu dwóch lat do funduszu emerytalnego dla wyrównania i dostosować dopłaty, ubezpieczenie zdrowotne i testament; były małżonek nie dziedziczy, ale stary testament może go jeszcze uprzywilejować.
- Po wpisie rozwodu w holenderskiej gminie poprosić sąd o zaświadczenie z art. 36 rozporządzenia 2019/1111 i złożyć je z odpisem wyroku (tłumaczenie przysięgłe) w polskim USC lub konsulacie w Hadze.
Koszt i refundacja
Opłata sądowa wynosi kilkaset euro (ponad 300 euro od wnioskodawcy w 2026 roku); rozwód wspólny z jednym adwokatem lub mediatorem kosztuje 1 500–4 000 euro, rozwód konfliktowy 5 000–15 000 euro od osoby. Dotowana pomoc prawna (toevoeging) istnieje dla niskich dochodów, z udziałem własnym.
Ostatnie zmiany
Skrócenie alimentów na małżonka do pięciu lat dotyczy wniosków złożonych od 1 stycznia 2020 roku; ustawa o podziale emerytury przy rozwodzie w 2026 roku jeszcze nie weszła w życie. Sądy eksperymentują z „gezamenlijke toegang ouders” — niekonfliktową procedurą z jednym przedstawicielem rodziny.
Gdzie się zwrócić
- Rechtspraak.nl: procedura, formularze, opłaty sądowe i normy Trema.
- Het Juridisch Loket — bezpłatna pierwsza porada; Raad voor Rechtsbijstand — toevoeging.
- LBIO (Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen) — ściąganie alimentów, także transgraniczne.
- Polskojęzyczni adwokaci rodzinni (Haga, Rotterdam, Amsterdam, Eindhoven).
Warto wiedzieć
Rozwód niewpisany w ciągu sześciu miesięcy od orzeczenia w gminie wygasa: małżeństwo wtedy nadal istnieje. Plan rodzicielski nie jest formalnością: sąd, który uzna go za niewystarczający, odracza sprawę, także przy wspólnym wniosku. A wyjazd z dzieckiem do Polski bez zgody drugiego rodzica lub sądu to uprowadzenie w rozumieniu konwencji haskiej — sądy polskie nakazują powrót.
Najczęstsze pytania
Gdzie lepiej się rozwieść: w Holandii czy w Polsce?
Oba sądy są właściwe dla dwojga Polaków mieszkających w Holandii. Holenderski jest szybszy przy zgodzie (kilka tygodni), wymaga adwokata i planu rodzicielskiego, a przy zastosowaniu prawa polskiego może orzekać o winie; polski jest tańszy, ale trwa dłużej, a sprawy dzieci mieszkających w Holandii i tak podlegają sądom holenderskim. Kto pierwszy złoży wniosek, wybiera sąd.
Co z dziećmi?
Władza rodzicielska pozostaje wspólna; plan rodzicielski ustala miejsce zamieszkania, kontakty lub opiekę naprzemienną (co-ouderschap) i alimenty. Sąd wysłuchuje dzieci od 12 lat. Przeprowadzka z dzieckiem — także do Polski — wymaga zgody drugiego rodzica albo zastępczej zgody sądu; samowolny wyjazd to uprowadzenie.
Źródła i linki urzędowe
- Rechtspraak.nl — Scheiden — de Rechtspraak
- Rijksoverheid — Scheiden — informacje urzędowe
- LBIO — ściąganie alimentów — Landelijk Bureau Inning Onderhoudsbijdragen
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.