Yasal çerçeve
Boşanma sebepleri Türk Medeni Kanunu'nun 161–166. maddelerinde sayılır: zina, hayata kast ve pek kötü muamele, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk (en az altı ay, ihtardan sonra), akıl hastalığı ve genel sebep olarak evlilik birliğinin temelinden sarsılması (şiddetli geçimsizlik). Anlaşmalı boşanma (TMK 166/3) evliliğin en az bir yıl sürmüş olmasını, eşlerin birlikte ya da birinin ötekinin kabul ettiği davayla başvurmasını, hâkim önünde bizzat dinlenmelerini ve mali sonuçlarla çocuklara ilişkin protokolün hâkimce onaylanmasını gerektirir. Üç yıl fiilen ayrı yaşama, reddedilmiş bir boşanma davasından sonra kesin boşanma sebebidir. Hâkim boşanmayla birlikte velayet, kişisel ilişki, iştirak nafakası, tedbir ve yoksulluk nafakası ile maddi-manevi tazminata (TMK 174) karar verir; yoksulluk nafakası boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve daha ağır kusurlu olmayan eşe verilir, Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026'da süresizliğini iptal etti. Mal rejiminin tasfiyesi ayrı davadır. Arabuluculuk boşanmada zorunlu değildir. Yabancı boşanma kararları tanıma-tenfiz davasıyla ya da 2018'den beri her iki eşin birlikte başvurusuyla nüfus müdürlüğünde doğrudan tescille geçerli olur.
Temel noktalar
| Mahkeme | Aile mahkemesi (yoksa asliye hukuk); davalının ya da son altı aydır birlikte oturulan yerin mahkemesi |
|---|---|
| Anlaşmalı boşanma | Bir yılı dolmuş evlilik, ortak protokol, hâkim önünde bizzat beyan; tek duruşma |
| Çekişmeli sebepler | Zina, hayata kast, suç, terk (6 ay), akıl hastalığı, temelinden sarsılma |
| Süre | Anlaşmalı 1–3 ay; çekişmeli 1–3 yıl artı istinaf ve temyiz |
| Yoksulluk nafakası | Daha az kusurlu ve yoksulluğa düşecek eşe; süresizlik AYM kararıyla iptal (yürürlük Mart 2027) |
| Tazminat | Maddi ve manevi tazminat kusursuz ya da az kusurlu eşe (TMK 174) |
| Çocuklar | Velayet, kişisel ilişki ve iştirak nafakası boşanma kararında |
| Bekleme süresi | Kadın için boşanmadan sonra 300 gün (iddet); raporla kaldırılır |
Uygulamada
- Anlaşmalı boşanma: eşler avukat yardımıyla nafaka, tazminat, mal paylaşımı, velayet ve kişisel ilişkiyi içeren bir protokol imzalar, dava dilekçesiyle aile mahkemesine verir; hâkim tek duruşmada eşleri dinler, protokolü onaylar ve karar iki hafta itiraz süresinden sonra kesinleşir.
- Çekişmeli boşanma: dava dilekçesi, cevap, ön inceleme, tanık dinlenmesi, gerekirse sosyal inceleme raporu (pedagog/psikolog) ve karar; büyük şehirlerde ilk derece 12–24 ay, istinaf 6–18 ay sürer. Dava süresince tedbir nafakası ve konutun tahsisi istenir.
- Nafaka miktarları: tablo yoktur; hâkim tarafların gelir ve giderlerine göre belirler, 2026'da iştirak nafakası çoğu zaman çocuk başına birkaç bin lira. Nafaka alacağı icra yoluyla ve TCK 233/İİK 344 uyarınca tazyik hapsiyle takip edilir.
- Avukat zorunlu değildir ama çekişmeli davalarda fiilen vazgeçilmezdir; geliri düşük olanlar baronun adli yardım bürosundan ücretsiz avukat alabilir. Boşanma kararı kesinleşince nüfus kütüğüne otomatik işlenir.
- Almanya, Fransa ya da Hollanda'da yaşayan Türkler: o ülke mahkemesinde boşanabilir (ikisi de orada oturuyorsa) ya da ikisi de Türk vatandaşıysa Türkiye'de; yabancı boşanma kararı Türkiye'de ancak tanıma-tenfizle ya da 2018'den beri eşlerin birlikte nüfus müdürlüğüne başvurmasıyla (kesinleşmiş karar, apostil, yeminli tercüme) geçerli olur — tescil olmadan Türkiye'de evli görünmeye devam edersiniz.
Maliyet ve karşılanma
Başvuru harcı, peşin harç ve gider avansı 2026'da toplam birkaç bin lira; tazminat ve nafaka talepleri için nispi harç. Avukatlık ücreti asgari tarifeye göre anlaşmalı boşanmada on binlerce lira, çekişmelide çok daha fazla; bilirkişi ve sosyal inceleme ücretleri ayrıca. Adli yardım koşullarını taşıyanlar harçtan muaf olur ve avukat ücreti devletçe karşılanır.
Son değişiklikler
Anayasa Mahkemesi 4 Haziran 2026'da TMK 175'teki «süresiz» yoksulluk nafakasını Anayasa'ya aykırı buldu; karar yayımından dokuz ay sonra yürürlüğe giriyor ve Meclis'in 13. yargı paketinde evlilik süresine bağlı bir nafaka süresi öngörülüyor. Yargıtay 2025'te sosyal medya yazışmalarının delil değerini ve anlaşmalı boşanma protokolünden sonradan dönmenin sınırlarını netleştirdi.
Nereye başvurulur
- Aile mahkemesi (davalının ya da son ortak konutun bulunduğu yer): boşanma, nafaka, velayet, tazminat.
- Baro adli yardım bürosu: geliri düşük olanlara ücretsiz avukat; kadın hakları merkezleri.
- Arabuluculuk daire başkanlığı (adb.adalet.gov.tr): ihtiyari aile arabuluculuğu, mal paylaşımı ve nafaka için.
- Nüfus müdürlüğü: yabancı boşanma kararlarının doğrudan tescili (5490 sayılı kanun 27/A).
Bilmekte fayda var
Kusur boşanmanın nedeni değil, sonucudur: nafaka ve tazminat kusur oranına göre belirlenir, bu yüzden zina ya da şiddet iddiaları delille (mesajlar, tanıklar, raporlar) desteklenmelidir. Anlaşmalı boşanmada imzalanan protokol, karar kesinleşince mal paylaşımını da kapatır — sonradan mal rejimi tasfiyesi istemek çoğu zaman mümkün olmaz.
Sık sorulan sorular
Eşim boşanmak istemiyor, boşanabilir miyim?
Evet: evlilik birliğinin temelinden sarsıldığını (şiddetli geçimsizlik) tanık ve belgelerle kanıtlarsanız hâkim ötekinin rızası olmadan boşar; davacı daha kusurluysa davalı itiraz edebilir, ama itiraz hakkın kötüye kullanılmasıysa dikkate alınmaz. Dava reddedilirse üç yıl ayrı yaşama kesin sebeptir.
Yoksulluk nafakası artık ne kadar sürecek?
Anayasa Mahkemesi'nin 4 Haziran 2026 kararı süresizliği iptal etti; yürürlük tarihinden (Mart 2027) önce Meclis'in bir süre belirlemesi bekleniyor, taslaklarda evlilik süresiyle orantılı bir üst sınır var. Karardan önce bağlanmış nafakalar için geçiş hükümleri yasada belirlenecek.
Almanya'da boşandım, Türkiye'de hâlâ evli mi görünüyorum?
Evet, karar tescil edilene kadar. Eski eşinizle birlikte konsolosluğa ya da nüfus müdürlüğüne kesinleşmiş kararı apostil ve yeminli tercümeyle sunarsanız 2018'den beri doğrudan tescil edilir; öteki taraf katılmazsa Türkiye'de tanıma davası açmanız gerekir.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Türk Medeni Kanunu — 161–184. maddeler, boşanma (mevzuat.gov.tr) — tam metin
- Anayasa Mahkemesi — kararlar bilgi bankası — yoksulluk nafakası kararı (2026)
- Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Daire Başkanlığı — aile arabuluculuğu
- Nüfus Hizmetleri Kanunu — 27/A maddesi, yabancı boşanma kararlarının tescili — tam metin
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.