Yasal çerçeve
Miras hukuku Türk Medeni Kanunu'nun 495–682. maddelerinde düzenlenir. Yasal mirasçılar zümre sistemine göre belirlenir: birinci zümre altsoy (çocuklar, torunlar), ikinci anne-baba ve altsoyları, üçüncü büyük anne-babalar ve altsoyları. Sağ kalan eş, altsoyla birlikte mirasın dörtte birini, anne-baba zümresiyle yarısını, büyük anne-baba zümresiyle dörtte üçünü, tek başına kalırsa tamamını alır; boşanma davası sürerken ölüm halinde kusurlu eş mirasçı olmaz. Saklı paylar: altsoy için yasal payın yarısı, anne-baba için dörtte biri, sağ kalan eş için altsoy ya da anne-babayla birlikteyse yasal payın tamamı, öteki hallerde dörtte üçü. Vasiyetname resmî (noter ya da sulh hukuk hâkimi önünde, iki tanıkla), el yazılı (baştan sona el yazısıyla, tarih ve imza) ya da olağanüstü durumda sözlü olabilir; miras sözleşmesi noterde yapılır. Miras, ölümle kendiliğinden geçer; ret süresi üç aydır ve mirasın borca batık olduğu belliyse reddedilmiş sayılır. Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınır. Veraset ve intikal vergisi eş ve altsoy için %1'den %10'a kadar artan oranlı, yüksek istisnalıdır; yabancı ülkedeki mallar için Türkiye'nin miras vergisi anlaşması yoktur.
Temel noktalar
| Eş, çocuklarla | Mirasın 1/4'ü; çocuklar kalanı eşit paylaşır |
|---|---|
| Eş, çocuksuz | Anne-babayla 1/2; büyük anne-babayla 3/4; yalnızsa tamamı |
| Birlikte yaşayan eş | Vasiyetname olmadan hiç; vasiyetnameyle akraba olmayan lehtar vergisi %10–30 |
| Saklı pay | Altsoy: yasal payın 1/2'si; anne-baba: 1/4'ü; eş: altsoy/anne-babayla tamamı, aksi halde 3/4'ü |
| Vasiyetname | Resmî (noter/hâkim, iki tanık), el yazılı, sözlü (olağanüstü); miras sözleşmesi noterde |
| Mirasın reddi | Üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine; borca batıklık belliyse kendiliğinden reddedilmiş sayılır |
| Vergi | Eş ve çocuklar için %1–10 artan oranlı; yıllık istisna 2026'da milyonlarca lira; dört yılda taksit |
| Belge | Veraset ilamı noterden (uyuşmazlık yoksa) ya da sulh hukuk mahkemesinden; e-Devlet'te sorgulanır |
Uygulamada
- Ölümden sonra: ölüm belgesi nüfusa işlenir, mirasçılar noterden veraset ilamı alır (uyuşmazlık ya da yabancı unsur yoksa birkaç günde), banka hesapları ve tapu bu belgeyle devredilir; dört ay içinde veraset ve intikal vergisi beyannamesi vergi dairesine verilir.
- Borçlu miras: üç ay içinde sulh hukuk mahkemesine yazılı ret beyanı; ret süresi geçtiyse ve borca batıklık ölüm anında açıkça belliyse mahkemeden «hükmen ret» tespiti istenebilir. Reddeden mirasçının payı altsoyuna geçer, onlar da reddetmelidir.
- El yazılı vasiyetname ancak baştan sona el yazısıyla, gün-ay-yıl ve imzayla geçerlidir; bilgisayarda yazılıp imzalanmış belge geçersizdir. Noterde resmî vasiyetname en güvenlisidir ve Noterler Birliği'nin vasiyetname sicilinde kayıtlıdır; mirasçılıktan çıkarma (saklı payın kaldırılması) yalnızca kanundaki nedenlerle ve vasiyetnamede yazılarak mümkündür.
- Tenkis davası: saklı payı zedelenen mirasçı, vasiyetnameyi öğrendikten sonra bir yıl içinde aile mahkemesinde tenkis (indirim) davası açar; sağlararası bağışlar da (ölümden önceki bir yıl ve saklı payı zedeleme kastıyla yapılanlar) hesaba katılır.
- Almanya, Fransa ya da Hollanda'da yaşayan Türkler: AB miras tüzüğü (650/2012) son mutad meskeni ülkenin hukukunu uygular, ama Türk vatandaşı vasiyetnamede Türk hukukunu seçebilir; Türkiye'deki taşınmazlar için Türk mahkemeleri Türk hukukunu uygular ve yabancı veraset ilamının tanınması (tenfiz) gerekir. Almanya'da miras vergisi ayrıca doğabilir; iki ülke arasında anlaşma yoktur.
Maliyet ve karşılanma
Noterden veraset ilamı 2026'da birkaç bin lira; mahkemeden harç ve avukat ücreti daha yüksek. Noter vasiyetnamesi birkaç bin lira; el yazılı vasiyetname ücretsiz. Veraset ve intikal vergisi: eş ve altsoy için istisna düşüldükten sonra %1'den başlayıp dilimlere göre %10'a çıkar, üç yılda altı taksitle ödenir; tapu intikali için tapu harcı yerine yalnızca döner sermaye ücreti. Tenkis davası nispi harç ve avukat.
Son değişiklikler
Yargıtay 2020'lerde el yazılı vasiyetnamede tarih eksikliğinin her zaman geçersizlik doğurmadığını ve saklı payın hesabında kişisel malların ölüm tarihindeki değeriyle alınacağını pekiştirdi. Veraset ve intikal vergisi istisna tutarları her yıl yeniden değerleme oranında artırılıyor; e-Devlet üzerinden veraset ilamı sorgulama ve beyanname verme yaygınlaştı.
Nereye başvurulur
- Noter: veraset ilamı, resmî vasiyetname, miras sözleşmesi, miras taksim sözleşmesi.
- Sulh hukuk mahkemesi: mirasın reddi, veraset ilamı (uyuşmazlıkta), vasiyetnamenin açılması, terekenin tespiti.
- Vergi dairesi (ölenin son ikametgâhı): veraset ve intikal vergisi beyannamesi (4 ay içinde).
- Aile mahkemesi: tenkis davası, mirasçılıktan çıkarmaya itiraz.
Bilmekte fayda var
Üç ay, ailelerin en çok kaçırdığı süredir: borçlu bir mirası reddetmek için. Süre geçince mirasçı ölenin bütün borçlarından kendi malvarlığıyla sorumlu olur — Türk hukukunda «sınırlı sorumluluk» yalnızca resmî tasfiye istenirse vardır. Ve bilgisayar çıktısı bir vasiyetname değildir: el yazısı ya da noter.
Sık sorulan sorular
Kocam ilk evliliğinden çocuklarıyla öldü, evi kime kalır?
Önce mal rejimi tasfiye edilir: evlilikte edinilen malların artık değerinin yarısı katılma alacağı olarak size aittir. Kalan miras dörtte bir size, dörtte üç çocuklara — ikinci evliliğin çocukları ve ilk evliliğinkiler eşit — kalır. Aile konutunda oturma ya da mülkiyet hakkını payınıza mahsuben isteyebilirsiniz (TMK 652).
Babam bütün mirasını kardeşime bıraktı, hakkım var mı?
Evet: saklı payınız yasal payınızın yarısıdır. Vasiyetnameyi öğrendikten sonra bir yıl içinde tenkis davası açarak bu payı alırsınız; babanızın ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı bağışlar da hesaba katılır.
Almanya'daki mallar için Türkiye'de vergi öder miyim?
Türk vatandaşı iseniz dünya çapındaki miras Türkiye'de beyan edilir, ama yurt dışında ödenen vergi mahsup edilir; Almanya da kendi vergisini alır ve iki ülke arasında miras vergisi anlaşması yoktur. Beyanname yurt dışı ölümlerde altı ay içinde verilir.
Kaynaklar ve resmî bağlantılar
- Türk Medeni Kanunu — 495–682. maddeler, miras hukuku (mevzuat.gov.tr) — tam metin
- Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu (mevzuat.gov.tr) — oranlar, istisnalar, beyan süreleri
- Gelir İdaresi Başkanlığı — Veraset ve intikal vergisi rehberi — beyanname ve ödeme
- Türkiye Noterler Birliği — vasiyetname sicili — noter işlemleri
Resmî veya güvenilir kaynaklara doğrulanmış bağlantılar. Yeni sekmede açılır.