Ramy prawne
Prawo spadkowe znajduje się w Księdze 4 Kodeksu cywilnego, zreformowanej 1 stycznia 2003 roku. Bez testamentu dziedziczą najpierw małżonek lub zarejestrowany partner i dzieci, każde w równej części; ale podział ustawowy (wettelijke verdeling, art. 4:13) przekazuje wszystkie dobra pozostałemu partnerowi, który ponosi też długi, i daje każdemu dziecku niewymagalną wierzytelność pieniężną o wartości jego udziału, wymagalną przy śmierci lub upadłości partnera. Testamentem można wyłączyć podział, wydziedziczyć dzieci, powołać wykonawcę lub uczynić zapis; dzieci zachowują wtedy zachowek (legitieme portie), połowę tego, co dostałyby bez testamentu, wyłącznie jako wierzytelność pieniężną do zgłoszenia w ciągu pięciu lat. Partner nie ma zachowku, ale ma ustawowe prawa do mieszkania i wyposażenia. Spadkobiercy przyjmują spadek wprost, z dobrodziejstwem inwentarza (przez sąd, by nie odpowiadać własnym majątkiem za długi) lub odrzucają; od 2016 roku ustawa chroni przed nieoczekiwanymi długami. Podatek od spadków zna zwolnienie partnerskie ponad 800 000 euro i zwolnienie dla dziecka ponad 25 000 euro, ze stawkami 10 i 20 procent dla partnera i dzieci.
Holandia i Polska stosują rozporządzenie spadkowe (UE) 650/2012: decyduje prawo ostatniego zwykłego pobytu. Polak mieszkający w Holandii pozostawia więc spadek według prawa holenderskiego — z podziałem ustawowym na rzecz małżonka i wierzytelnością dzieci — także co do mieszkania w Polsce. W testamencie może wybrać prawo polskie (zachowek 1/2, a dla małoletnich 2/3 udziału; brak podziału ustawowego). Holenderskie europejskie poświadczenie spadkowe (Europese verklaring van erfrecht) jest uznawane w Polsce bez odrębnego postępowania; polski akt poświadczenia dziedziczenia działa w Holandii.
Podatkowo: Holandia opodatkowuje spadek po osobie tam zamieszkałej (partner zwolniony do ok. 800 000 euro, dziecko do ok. 25 000 euro, potem 10–20 %); Polska zwalnia najbliższą rodzinę pod warunkiem zgłoszenia SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy, ale opodatkowuje nabycie nieruchomości położonej w Polsce. Umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania spadków między Polską a Holandią nie istnieje — Holandia daje ulgę jednostronną.
Najważniejsze punkty
| Bez testamentu | Partner i dzieci po równo; podział ustawowy: wszystko u partnera, wierzytelność pieniężna dla dzieci |
|---|---|
| Zachowek | Dzieci: połowa udziału ustawowego, tylko w pieniądzu, do zgłoszenia w ciągu 5 lat; partner: brak |
| Partner bez ślubu | Nie dziedziczy nic bez testamentu |
| Przyjęcie | Wprost, z dobrodziejstwem inwentarza (sąd) lub odrzucenie; 3 miesiące na namysł |
| Podatek od spadków | Partner zwolniony do ponad 800 000 euro, dziecko do ponad 25 000; stawka 10 % i 20 %; inni 30 % i 40 % |
| Deklaracja | W ciągu 8 miesięcy od śmierci w Belastingdienst |
| Spadek polsko-holenderski | Rozporządzenie 650/2012: prawo zwykłego pobytu; europejskie poświadczenie spadkowe działa w obu krajach |
W praktyce
- Sporządzić testament u notariusza, jeśli mieszka się bez ślubu lub związku, ma się rodzinę patchworkową, chce się uprzywilejować lub wydziedziczyć dziecko albo powołać wykonawcę: bez testamentu decyduje ustawa, która nie zna pasierbów ani partnera bez statusu.
- Po śmierci bank żąda od notariusza zaświadczenia o dziedziczeniu (verklaring van erfrecht), by odblokować konta; przy małym saldzie i partnerze czasem wystarcza oświadczenie samego banku.
- Przy wątpliwościach co do długów przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza w sądzie, zanim cokolwiek się pobierze lub sprzeda; kto zachowuje się jak spadkobierca, przyjmuje wprost i odpowiada własnym majątkiem.
- Dzieci mające wierzytelność wobec pozostałego rodzica każą ją spisać — kwotę i odsetki — w akcie notarialnym lub umowie; przy drugiej śmierci wierzytelność obniża podatek od spadków.
- Zgon Polaka zgłosić w konsulacie w Hadze (akt zgonu do polskiego rejestru) i w ciągu sześciu miesięcy zgłosić nabycie spadku w polskim urzędzie skarbowym (SD-Z2), jeśli w Polsce jest majątek.
Koszt i refundacja
Testament kosztuje u notariusza 300–700 euro od osoby; zaświadczenie o dziedziczeniu 400–900 euro; przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza w sądzie kilkaset euro opłaty. Testament życia (pełnomocnictwo na wypadek niezdolności) kosztuje 400–800 euro.
Ostatnie zmiany
Zwolnienia i progi podatku od spadków są co roku indeksowane; ustawa o ochronie spadkobierców przed długami (2016) pozwala spadkobiercy, który przyjął wprost, prosić sąd o zwolnienie przy nieoczekiwanym długu.
Gdzie się zwrócić
- Notariusz — testament, testament życia, zaświadczenie o dziedziczeniu i likwidacja spadku.
- Belastingdienst.nl: deklaracja podatku od spadków, zwolnienia i stawki bieżącego roku.
- Rechtspraak.nl: przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza, odrzucenie i Centralny Rejestr Testamentów (przez notariusza).
- Polski notariusz — akt poświadczenia dziedziczenia dla majątku w Polsce, jeśli nie korzysta się z holenderskiego poświadczenia europejskiego.
Warto wiedzieć
Podział ustawowy chroni partnera, nie dzieci z pierwszego małżeństwa: otrzymują one wierzytelność wobec ojczyma lub macochy, którzy mogą zużyć majątek. Kto tego nie chce, reguluje testamentem prawa wyboru (wilsrechten) lub użytkowanie. Holandia opodatkowuje spadek Holendrów jeszcze dziesięć lat po emigracji — Polaków po wyjeździe z Holandii ta reguła nie dotyczy.
Najczęstsze pytania
Które prawo spadkowe obowiązuje Polaka mieszkającego w Holandii?
Holenderskie, jako prawo ostatniego zwykłego pobytu (rozporządzenie 650/2012) — także dla mieszkania w Polsce. Oznacza to podział ustawowy na rzecz małżonka i wierzytelność dzieci wymagalną dopiero po śmierci drugiego rodzica. Kto woli polskie zasady (zachowek dzieci od razu, brak podziału ustawowego), wybiera prawo polskie w testamencie notarialnym.
Czy dzieci mogą żądać swojej części od razu po śmierci ojca?
W prawie holenderskim nie: mają wierzytelność wobec pozostałego małżonka, wymagalną dopiero po jego śmierci lub upadłości, chyba że testament stanowi inaczej. W prawie polskim zachowek jest wymagalny od razu. To najczęstsze zaskoczenie dla polskich rodzin w Holandii.
Źródła i linki urzędowe
- Rijksoverheid — Erven en erfbelasting — informacje urzędowe
- Belastingdienst — Erfbelasting — Belastingdienst
- Europejski portal e-Sprawiedliwość — dziedziczenie — prawo spadkowe państw UE po polsku
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.