Het wettelijke kader
Het erfrecht staat in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek, hervormd op 1 januari 2003. Zonder testament erven eerst de echtgenoot of geregistreerde partner en de kinderen, elk voor een gelijk deel; maar de wettelijke verdeling (artikel 4:13) legt alle goederen bij de langstlevende partner, die ook de schulden draagt, en geeft elk kind een niet-opeisbare geldvordering ter waarde van zijn erfdeel, opeisbaar bij het overlijden of het faillissement van de partner. Bij testament kan men de verdeling uitsluiten, kinderen onterven, een executeur benoemen of een legaat maken; de kinderen behouden dan hun legitieme portie, de helft van wat ze zonder testament zouden krijgen, uitsluitend als geldvordering en op te eisen binnen vijf jaar. De partner heeft geen legitieme portie, maar wel wettelijke rechten op de woning en de inboedel. Erfgenamen aanvaarden zuiver, beneficiair (via de rechtbank, zodat ze niet met eigen vermogen instaan voor de schulden) of verwerpen; sinds 2016 beschermt de wet tegen onverwachte schulden. De erfbelasting kent een partnervrijstelling van ruim 800 000 euro en een kindvrijstelling van ruim 25 000 euro, met tarieven van 10 en 20 procent voor partner en kinderen.
De kernpunten
| Zonder testament | Partner en kinderen elk een gelijk deel; wettelijke verdeling: alles bij de partner, geldvordering voor de kinderen |
|---|---|
| Legitieme portie | Kinderen: helft van het versterfdeel, alleen in geld, binnen 5 jaar op te eisen; partner: geen |
| Ongehuwde partner | Erft niets zonder testament |
| Aanvaarding | Zuiver, beneficiair (rechtbank) of verwerping; termijn van 3 maanden om te beraden |
| Erfbelasting | Partner vrijgesteld tot ruim 800 000 euro, kind tot ruim 25 000; tarief 10 % en 20 %; anderen 30 % en 40 % |
| Aangifte | Binnen 8 maanden na het overlijden bij de Belastingdienst |
In de praktijk
- Maak een testament bij de notaris als u samenwoont zonder huwelijk of partnerschap, een samengesteld gezin hebt, een kind wilt bevoordelen of onterven, of een executeur wilt: zonder testament beslist de wet, en die kent de stiefkinderen en de partner zonder statuut niet.
- Na een overlijden vraagt de bank een verklaring van erfrecht van de notaris om de rekeningen vrij te geven; met een klein saldo en een partner volstaat soms een verklaring van de bank zelf.
- Twijfelt u aan schulden, aanvaard dan beneficiair bij de rechtbank vóór u iets uit de nalatenschap opneemt of verkoopt; wie zich als erfgenaam gedraagt, aanvaardt zuiver en staat met eigen vermogen in.
- De kinderen die een vordering op de langstlevende ouder hebben, laten die vastleggen — bedrag en rente — in een notariële akte of een overeenkomst; bij het tweede overlijden vermindert de vordering de erfbelasting.
Kosten en vergoeding
Een testament kost bij de notaris 300 à 700 euro per persoon; een verklaring van erfrecht 400 à 900 euro; de beneficiaire aanvaarding bij de rechtbank enkele honderden euro's griffierecht. Een levenstestament (volmacht bij wilsonbekwaamheid) kost 400 à 800 euro.
Recente veranderingen
De vrijstellingen en tariefschijven van de erfbelasting worden jaarlijks geïndexeerd; de Wet bescherming erfgenamen tegen schulden (2016) laat een erfgenaam die zuiver aanvaardde toch de rechter vragen om ontheffing bij een onverwachte schuld.
Waar u terechtkunt
- De notaris voor testament, levenstestament, verklaring van erfrecht en de afwikkeling.
- Belastingdienst.nl: aangifte erfbelasting, vrijstellingen en tarieven van het lopende jaar.
- Rechtspraak.nl: beneficiaire aanvaarding, verwerping en het Centraal Testamentenregister (via de notaris te bevragen).
Goed om te weten
De wettelijke verdeling beschermt de partner, niet de kinderen van een eerste huwelijk: zij krijgen een vordering op de stiefouder, die het vermogen mag opmaken. Wie dat niet wil, regelt bij testament wilsrechten of een vruchtgebruik. En Nederland belast de nalatenschap van Nederlanders nog tien jaar na hun emigratie.
Bronnen en officiële links
- Rijksoverheid — Erven en erfbelasting — officiële informatie
- Belastingdienst — Erfbelasting — Belastingdienst
- Burgerlijk Wetboek Boek 4 — wetten.overheid.nl
Gecontroleerde links naar officiële of gezaghebbende bronnen. Ze openen in een nieuw tabblad.