Ramy prawne
ABGB porządkuje dziedziczenie ustawowe według linii. Małżonek lub zarejestrowany partner dziedziczy obok dzieci jedną trzecią. Uprawnieni do zachowku są od 2017 roku tylko zstępni i małżonek, każdy w wysokości połowy udziału ustawowego; zachowek rodziców zniesiono. Nowością jest możliwość odroczenia zachowku na maksymalnie pięć lat oraz zapis pielęgnacyjny (Pflegevermächtnis) dla bliskich, którzy opiekowali się zmarłym. Konkubent dziedziczy nadzwyczajnie, gdy nie ma innych spadkobierców.
Zapis pielęgnacyjny to praktycznie najważniejsza nowość. Kto opiekował się bliskim w ostatnich trzech latach przed śmiercią przez co najmniej sześć miesięcy w stopniu nie tylko nieznacznym, otrzymuje za to roszczenie wobec spadku. Dotyczy to typowo córki, która ograniczyła pracę — także polskich opiekunek w rodzinie — i wciąż rzadko jest dochodzone.
Odroczenie zachowku rozwiązuje klasyczny problem: dziecko żąda pieniędzy, które tkwią tylko w domu. Spadkodawca może zarządzić w testamencie, że zachowek staje się wymagalny dopiero po maksymalnie pięciu latach; sąd może przedłużyć do dziesięciu.
Konkubent dziedziczy tylko, gdy nie ma ani krewnych, ani małżonka — praktycznie prawie nigdy. Ma jednak ustawowe prawo do mieszkania we wspólnym mieszkaniu przez rok po śmierci.
Austria i Polska stosują rozporządzenie (UE) 650/2012: decyduje zwykły pobyt zmarłego, chyba że wyraźnie wybrano prawo ojczyste. Polak mieszkający w Austrii pozostawia spadek według prawa austriackiego — także co do mieszkania w Polsce; austriackie europejskie poświadczenie spadkowe (wydawane przez komisarza sądowego) działa w Polsce bez odrębnego postępowania. Podatkowo: Austria nie ma podatku od spadków, Polska zwalnia najbliższą rodzinę po zgłoszeniu SD-Z2 w ciągu sześciu miesięcy — o czym rodziny w Austrii często zapominają, bo tam nic nie trzeba zgłaszać.
Najważniejsze punkty
| Podstawa prawna | ABGB; ustawa zmieniająca prawo spadkowe 2015, w mocy od 1 stycznia 2017 roku |
|---|---|
| Małżonek | Jedna trzecia obok dzieci; dwie trzecie obok rodziców |
| Zachowek | Połowa udziału ustawowego, tylko dla zstępnych i małżonka |
| Zachowek rodziców | Zniesiony od 2017 roku |
| Zapis pielęgnacyjny | Roszczenie bliskich, którzy sprawowali opiekę |
| Podatek od spadków | Zniesiony od 2008 roku; Grunderwerbsteuer przy nieruchomościach |
| Spadek polsko-austriacki | Rozporządzenie 650/2012: prawo zwykłego pobytu; europejskie poświadczenie spadkowe uznawane w Polsce |
W praktyce
- Zgłosić zgon; postępowanie spadkowe (Verlassenschaftsverfahren) prowadzi komisarz sądowy, czyli notariusz; zgon Polaka zgłosić też w konsulacie RP.
- Szukać testamentu; Centralny Rejestr Testamentów Izby Notarialnej jest odpytywany.
- Złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku (Erbantrittserklärung): bezwarunkowe lub warunkowe, to drugie ogranicza odpowiedzialność.
- Kazać sporządzić inwentarz, jeśli przyjmuje się warunkowo lub uczestniczą małoletni.
- Czekać na Einantwortung; dopiero ona przenosi własność na spadkobierców; dla majątku w Polsce poprosić komisarza o europejskie poświadczenie spadkowe i zgłosić nabycie w polskim urzędzie skarbowym (SD-Z2) w ciągu sześciu miesięcy.
Koszt i refundacja
Postępowanie spadkowe kosztuje w zależności od wartości spadku od kilkuset do kilku tysięcy euro opłat komisarza sądowego. Podatku od spadków nie ma od 2008 roku; przy nieruchomościach płaci się Grunderwerbsteuer według wartości gruntu, z korzystną skalą w rodzinie.
Ostatnie zmiany
Reforma z 2017 roku po raz pierwszy od 1811 roku gruntownie zmodernizowała prawo spadkowe; praktyka zapisu pielęgnacyjnego i odroczenia zachowku od tego czasu się utrwaliła.
Gdzie się zwrócić
- Komisarz sądowy, czyli właściwy notariusz.
- Bezirksgericht jako sąd spadkowy.
- Centralny Rejestr Testamentów austriackiej Izby Notarialnej.
- Finanzamt — Grunderwerbsteuer przy nieruchomościach; polski urząd skarbowy — SD-Z2 przy majątku w Polsce.
- Adwokaci prawa spadkowego przy sporach.
Warto wiedzieć
Bezwarunkowe oświadczenie o przyjęciu spadku prowadzi do nieograniczonej odpowiedzialności za długi spadkowe: w razie wątpliwości przyjąć warunkowo i kazać sporządzić inwentarz. Testament obcoręczny (napisany na komputerze) wymaga w Austrii trzech świadków obecnych jednocześnie — polski testament własnoręczny jest ważny bez świadków.
Najczęstsze pytania
Jak wysoki jest zachowek w Austrii?
Połowa udziału ustawowego, i to tylko dla zstępnych i małżonka; zachowek rodziców zniesiono w 2017 roku. W Polsce zachowek dla dzieci to również 1/2 (2/3 dla małoletnich i trwale niezdolnych do pracy) — a rodzice mają go, gdy dziedziczyliby ustawowo.
Czym jest zapis pielęgnacyjny?
Roszczeniem wobec spadku dla bliskich, którzy opiekowali się spadkodawcą w ostatnich trzech latach przez co najmniej sześć miesięcy.
Czy jest podatek od spadków?
Nie, od 2008 roku nie. Przy nieruchomościach płaci się Grunderwerbsteuer. W Polsce najbliższa rodzina jest zwolniona po zgłoszeniu SD-Z2.
Czy dziedziczy konkubent?
Tylko nadzwyczajnie, gdy nie ma innych spadkobierców. Ma jednak roczne prawo do mieszkania we wspólnym mieszkaniu.
Źródła i linki urzędowe
- oesterreich.gv.at — urzędowy portal procedur
- Rechtsinformationssystem des Bundes — obowiązujące przepisy prawne
- Europejski portal e-Sprawiedliwość — dziedziczenie — prawo spadkowe państw UE po polsku
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.