Ramy prawne
Nie ma krajowego kodeksu adopcyjnego w Stanach Zjednoczonych. Każdy stan ustala własne reguły, kto może adoptować, jak odbiera się zgodę i kiedy staje się nieodwołalna oraz ile czasu ma rodzic biologiczny na jej cofnięcie. Prawo federalne wkracza na obrzeżach: Indian Child Welfare Act z 1978 roku reguluje umieszczanie dzieci rdzennych Amerykanów, Adoption and Safe Families Act z 1997 roku kształtuje terminy pieczy zastępczej, Intercountry Adoption Act z 2000 roku wdraża konwencję haską, a Child Citizenship Act z 2000 roku daje automatyczne obywatelstwo większości dzieci adoptowanych za granicą.
Trzy drogi są tak różne, że traktowanie ich jako jednego tematu wprowadza w błąd. Adopcja z pieczy zastępczej nic nie kosztuje, dotyczy około 50 000 dzieci rocznie, w większości w wieku szkolnym, i wiąże się ze stałymi dotacjami. Prywatna adopcja krajowa dotyczy noworodków, kosztuje tyle co samochód i wiąże się z realną relacją z przyszłymi rodzicami, którzy mogą zmienić zdanie. Adopcja międzynarodowa jest dziś najmniejszą z trzech.
Otwartość to amerykańska norma. W prywatnej adopcji krajowej większość umieszczeń wiąże się dziś z jakimś ciągłym kontaktem między rodziną biologiczną a adopcyjną, od corocznych zdjęć do regularnych wizyt. Umowy o kontakcie po adopcji są wykonalne w niektórych stanach, a tylko moralne w innych — różnica warta sprawdzenia przed składaniem obietnic.
Pary tej samej płci: adopcja wspólna dostępna w każdym stanie po Obergefell v. Hodges (2015), a Pavan v. Smith (2017) wymaga wpisania obu małżonków do aktu urodzenia. Fulton v. Philadelphia (2021) pozwala jednak niektórym agencjom wyznaniowym odmawiać umieszczania dzieci u par tej samej płci.
Polacy w USA (obywatele lub stali rezydenci) mogą adoptować dziecko z Polski tylko w trybie haskim: home study i zatwierdzenie USCIS (formularz I-800A), agencja akredytowana przez Departament Stanu, dossier do polskiego organu centralnego (Ministerstwo Rodziny, przez Katolicki Ośrodek Adopcyjny), kwalifikacja i orzeczenie polskiego sądu rodzinnego, wiza IH-3 dla dziecka i obywatelstwo USA z chwilą wjazdu (Child Citizenship Act). Polska kieruje do adopcji zagranicznej głównie dzieci starsze, rodzeństwa i dzieci z problemami zdrowotnymi, z pierwszeństwem dla rodzin polskiego pochodzenia; dziecko zachowuje obywatelstwo polskie.
Najważniejsze punkty
| Prawo | Ustawy stanowe z nakładką federalną (ICWA, ASFA, IAA, Child Citizenship Act) |
|---|---|
| Drogi | Adopcja z pieczy zastępczej, prywatna krajowa, międzynarodowa |
| Cofnięcie zgody | Różnie według stanu: od natychmiastowej nieodwołalności do 30 dni |
| Home study | Wymagane w każdym stanie, przez licencjonowaną agencję lub pracownika socjalnego |
| ICWA | Preferencje umieszczenia dla dzieci należących do federalnie uznanego plemienia |
| Konwencja haska | Strona od 2008 roku (Polska od 1995) |
| Adopcja z Polski | I-800A/I-800, agencja akredytowana, polski sąd, wiza IH-3, obywatelstwo USA przy wjeździe |
W praktyce
- Wybrać drogę: publiczna agencja opieki nad dziećmi dla pieczy zastępczej, licencjonowana agencja lub adwokat adopcyjny dla prywatnej krajowej, agencja akredytowana haską dla międzynarodowej.
- Ukończyć home study: wywiady, referencje, sprawdzenie karalności, odciski palców, przegląd finansowy i medyczny.
- W prywatnej adopcji krajowej — dobór z przyszłą matką, często przez profil agencji lub serwis dopasowujący.
- Odebrać zgodę po porodzie zgodnie z prawem stanowym, potem odczekać okres cofnięcia.
- Sfinalizować przed sądem stanowym, zwykle sześć miesięcy po umieszczeniu, i uzyskać zmieniony akt urodzenia.
- Adopcja z Polski: złożyć I-800A do USCIS przed kontaktem z Polską; po orzeczeniu polskiego sądu i okresie preadopcyjnym w Polsce (zwykle kilka tygodni na miejscu) — wiza IH-3 w ambasadzie USA w Warszawie.
Koszt i refundacja
Adopcja z pieczy zastępczej jest zasadniczo bezpłatna i zwykle wiąże się z dotacją adopcyjną i Medicaid dla dziecka. Prywatna adopcja krajowa kosztuje 30 000–70 000 dolarów z opłatami agencji, kosztami prawnymi i dozwolonymi wydatkami matki biologicznej. Adopcja międzynarodowa kosztuje 25 000–60 000 dolarów; z Polski zwykle 25 000–35 000 z podróżami i kilkutygodniowym pobytem. Federalna ulga adopcyjna kompensuje znaczną część kwalifikowanych wydatków, a wielu pracodawców oferuje świadczenia adopcyjne. Nie ma federalnego płatnego urlopu adopcyjnego; FMLA daje dwanaście tygodni bezpłatnych.
Ostatnie zmiany
Adopcja międzynarodowa do Stanów spadła z około 23 000 rocznie w 2004 roku do około tysiąca, po zamknięciu lub ograniczeniu największych krajów wysyłających i ostrzejszej akredytacji agencji; Polska pozostaje jednym z niewielu krajów europejskich, z którymi współpraca trwa (kilkadziesiąt dzieci rocznie).
Gdzie się zwrócić
- Stanowy department of children and family services — adopcja z pieczy zastępczej.
- Licencjonowane agencje prywatne i adwokaci adopcyjni, najlepiej członkowie Academy of Adoption and Assisted Reproduction Attorneys.
- AdoptUSKids — krajowy katalog dzieci oczekujących.
- Child Welfare Information Gateway — ustawy stan po stanie.
- Agencje akredytowane haską wymienione przez Departament Stanu; Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej — polski organ centralny.
Warto wiedzieć
Adopcja dziecka z Polski „przez rodzinę” — polski sąd, bez I-800A i agencji akredytowanej — nie da dziecku wizy imigracyjnej do USA: konwencja haska wymaga trybu przez organy centralne obu państw, a USCIS odmówi. Zacząć od USCIS, nie od polskiego sądu.
Najczęstsze pytania
Ile kosztuje adopcja w Stanach Zjednoczonych?
Od zera za adopcję z pieczy zastępczej, która przynosi też dotację, do 30 000–70 000 dolarów za prywatną krajową i 25 000–60 000 za międzynarodową.
Czy matka biologiczna może zmienić zdanie?
Zależy to całkowicie od stanu. Niektóre stany czynią zgodę nieodwołalną po podpisaniu po krótkim okresie oczekiwania; inne pozwalają na cofnięcie do 30 dni.
Czy dziecko adoptowane za granicą staje się obywatelem USA?
Na mocy Child Citizenship Act z 2000 roku większość dzieci adoptowanych za granicą przez obywateli USA nabywa obywatelstwo automatycznie przy wjeździe (wiza IH-3), ale część przybyłych przed ustawą go nie nabyła — luka, która doprowadziła do deportacji dorosłych adoptowanych. Dziecko z Polski zachowuje też obywatelstwo polskie.
Czym jest ulga adopcyjna?
Federalnym kredytem podatkowym na kwalifikowane wydatki adopcyjne, corocznie indeksowanym (ok. 17 000 dolarów), który kompensuje dużą część kosztu adopcji prywatnej lub międzynarodowej.
Źródła i linki urzędowe
- USA.gov — oficjalny przewodnik po usługach rządowych
- Congress.gov — ustawodawstwo federalne
- Departament Stanu — Intercountry Adoption: Poland — procedura adopcji z Polski do USA
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.