Ramy prawne
Adopcję regulują §§ 1741 i następne BGB oraz ustawa o pośrednictwie adopcyjnym. Jest to adopcja pełna: dziecko uzyskuje status wspólnego dziecka, pokrewieństwo z rodziną pochodzenia wygasa. Orzeka ją sąd rodzinny. Ustawa o pomocy adopcyjnej (Adoptionshilfe-Gesetz), obowiązująca od 1 kwietnia 2021 roku, zobowiązuje ośrodki pośrednictwa do poradnictwa przed adopcją, w jej trakcie i po niej oraz zakazuje adopcji zagranicznych bez towarzyszenia uprawnionego ośrodka.
Dysproporcja jest w Niemczech szczególnie wyraźna: na jedno dziecko przekazane do adopcji przypada kilka par kandydatów, a około dwie trzecie wszystkich adopcji to adopcje pasierbów. Kto oczekuje zdrowego niemowlęcia, czeka praktycznie bez końca.
Okres pieczy adopcyjnej (Adoptionspflege) jest prawdziwym sprawdzianem. Dziecko już mieszka u kandydatów, ośrodek towarzyszy, a dopiero potem zapada postanowienie. Dla rodziny to czas bez pewności prawnej, który wielu opisuje jako najtrudniejszy na całej drodze.
Poszukiwanie korzeni się zmieniło. Ustawa o pomocy adopcyjnej zobowiązuje ośrodki do przechowywania akt przez 100 lat i informowania adoptowanych od 16 roku życia. Ogólnodostępne bazy DNA robią resztę: anonimowości faktycznie nie da się już zapewnić.
Pary tej samej płci: od otwarcia małżeństwa w październiku 2017 roku możliwa jest adopcja wspólna. Dla dziecka urodzonego w małżeństwie druga matka nie staje się jednak automatycznie rodzicem: konieczna pozostaje adopcja pasierba, dopóki zapowiadana od lat reforma prawa o pochodzeniu nie wejdzie w życie.
Adopcja dziecka z Polski przez Polaków mieszkających w Niemczech to adopcja międzynarodowa w rozumieniu konwencji haskiej: prowadzą ją centralny ośrodek adopcyjny kraju związkowego i polski organ centralny (Ministerstwo Rodziny, za pośrednictwem Katolickiego Ośrodka Adopcyjnego w Warszawie); pierwszeństwo mają jednak rodziny mieszkające w Polsce.
Najważniejsze punkty
| Podstawa prawna | §§ 1741 i nast. BGB; ustawa o pośrednictwie adopcyjnym; ustawa o pomocy adopcyjnej 2021 |
|---|---|
| Forma | Adopcja pełna; adopcja dorosłego jako adopcja niepełna |
| Wiek minimalny | 25 lat; przy adopcji wspólnej jeden małżonek 25, drugi 21 |
| Właściwe organy | Ośrodek pośrednictwa adopcyjnego Jugendamt lub organizacji uznanej; orzeka sąd rodzinny |
| Okres próbny | Piecza adopcyjna, zwykle rok, przed postanowieniem |
| Konwencja haska | Państwo-strona od 2002 roku (Polska od 1995) |
W praktyce
- Złożyć zgłoszenie w ośrodku pośrednictwa adopcyjnego Jugendamt albo w uznanej organizacji.
- Wziąć udział w obowiązkowym poradnictwie i przygotowaniu.
- Przejść badanie przydatności: rozmowy, wizyta domowa, zaświadczenie lekarskie, zaświadczenie o niekaralności, dokumenty o dochodach.
- Po skojarzeniu odbyć pieczę adopcyjną pod opieką ośrodka.
- Wniosek adopcyjny poświadczyć notarialnie i czekać na postanowienie sądu rodzinnego.
- Po adopcji zgłosić dziecko w polskim konsulacie, jeśli ma otrzymać polskie obywatelstwo i paszport.
Koszt i refundacja
Adopcja krajowa jest bezpłatna poza kosztami notarialnymi i sądowymi rzędu kilkuset euro. Adopcja zagraniczna kosztuje w zależności od kraju 10 000–25 000 euro. Rodzice adopcyjni mają prawo do Elterngeld i urlopu rodzicielskiego od przyjęcia dziecka; odrębnego urlopu macierzyńskiego nie ma.
Ostatnie zmiany
Od 1 kwietnia 2021 roku możliwa jest ponadto adopcja pasierba w związkach niemałżeńskich, po tym jak Federalny Trybunał Konstytucyjny zakwestionował wcześniejsze ograniczenie do małżeństw.
Gdzie się zwrócić
- Ośrodek pośrednictwa adopcyjnego lokalnego Jugendamt.
- Uznane organizacje: Caritas, Diakonie, AWO, Paritätischer.
- Centralne ośrodki adopcyjne krajowych urzędów ds. młodzieży (Landesjugendamt) — adopcje zagraniczne.
- Bundeszentralstelle für Auslandsadoption przy Federalnym Urzędzie Sprawiedliwości.
- Sąd rodzinny w miejscu zamieszkania przysposabiających.
Warto wiedzieć
Od 2021 roku adopcja zagraniczna bez pośrednictwa jest zakazana; adopcja przeprowadzona za granicą bez ośrodka nie zostanie uznana. Dotyczy to także adopcji orzeczonej w Polsce z pominięciem niemieckiego ośrodka, gdy rodzice mieszkają w Niemczech.
Najczęstsze pytania
Czy pary bez ślubu mogą adoptować wspólnie?
Adopcja wspólna nadal wymaga małżeństwa. Od 2021 roku partner w trwałym związku może jednak adoptować dziecko drugiego partnera.
Jak długo trwa procedura?
Badanie przydatności około roku, oczekiwanie na skojarzenie często kilka lat, piecza adopcyjna z reguły kolejny rok.
Czy możliwa jest adopcja zagraniczna bez ośrodka?
Nie. Od 1 kwietnia 2021 roku jest zakazana, a tak przeprowadzona adopcja nie jest w Niemczech uznawana.
Od kiedy adoptowane dziecko może zajrzeć do akt?
Od 16 lat ma prawo wglądu w akta pośrednictwa; dokumenty przechowuje się 100 lat.
Źródła i linki urzędowe
- Gesetze im Internet — urzędowe teksty ustaw federalnych
- Bund.de — przewodnik po urzędach federalnych
- Bundesamt für Justiz — adopcje zagraniczne — federalny organ centralny ds. adopcji międzynarodowej
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.