Ramy prawne
Ustawa o ochronie przed przemocą (Gewaltschutzgesetz) pozwala sądowi rodzinnemu orzec zakaz kontaktu, zakaz zbliżania się i przydzielenie mieszkania; naruszenia są karalne. Policja może natychmiast wydać nakaz opuszczenia miejsca (Platzverweis). Przemoc domowa jest ponadto ścigana karnie jako uszkodzenie ciała, zmuszanie, groźba lub nękanie (Nachstellung).
Ustawa pozwala na cywilnoprawne zakazy kontaktu i zbliżania się oraz na czasowe przydzielenie wspólnego mieszkania — niezależnie od postępowania karnego. Policja może obok tego wydać nakaz opuszczenia mieszkania, który daje pierwszy oddech. Telefon pomocy 116 016 jest całodobowy, bezpłatny i wielojęzyczny (w tym polski); pośredniczy też w przyjęciu do domu dla kobiet (Frauenhaus).
Jako państwo UE Niemcy muszą osiągnąć minimalny standard dyrektywy (UE) 2024/1385 o zwalczaniu przemocy wobec kobiet, do wdrożenia najpóźniej w czerwcu 2027 roku. Obywatelki UE, w tym Polki, mają w Niemczech samodzielne prawo pobytu niezależne od małżonka, jeśli pracują lub mają środki utrzymania — rozstanie z niemieckim partnerem nie zagraża ich pobytowi tak jak obywatelkom państw trzecich.
Najważniejsze punkty
| Nakaz ochronny | Zakaz kontaktu i zbliżania się, także bez wcześniejszego zgłoszenia |
|---|---|
| Przydzielenie mieszkania | Osoba stosująca przemoc musi opuścić wspólne mieszkanie |
| Platzverweis | Natychmiast przez policję, według prawa kraju związkowego, zwykle na kilka dni |
| Nękanie | § 238 StGB, także przy stalkingu cyfrowym |
| Domy dla kobiet | W całym kraju, przyjęcie zwykle bez zapowiedzi |
| Prawo pobytu | Samodzielne prawo pobytu może przy przemocy powstać przedterminowo (obywatelki państw trzecich) |
| Koszty | Pomoc w kosztach postępowania dla nakazu ochronnego |
| Czas obowiązywania | Nakazy ochronne są terminowe i można je przedłużać |
| Naruszenie nakazu | Odrębne przestępstwo |
| Kontakty z dziećmi | Regulowane odrębnie; można zarządzić kontakty nadzorowane |
W praktyce
- Dokumentować: daty, obrażenia, zdjęcia, wiadomości, świadków, zaświadczenia lekarskie.
- Przygotować wyprowadzkę, zanim się ją zapowie — faza rozstania jest statystycznie najbardziej niebezpieczna.
- Zdeponować dokumenty, trochę pieniędzy i zapasowy klucz poza mieszkaniem.
- Poinformować szkołę, Kita i pracodawcę tam, gdzie potrzebne są środki ochronne.
- Nakaz zawsze mieć przy sobie, kopię zostawić u osoby zaufanej.
- O przedłużenie wnosić na czas: termin kończy się bez przypomnienia.
Koszt i refundacja
Telefon pomocy i porady w poradniach specjalistycznych są bezpłatne. Na postępowanie według ustawy o ochronie przed przemocą przysługuje pomoc w kosztach porady i postępowania; przyjęcie do domu dla kobiet jest z reguły finansowane publicznie.
Ostatnie zmiany
Ustawa o pomocy dla ofiar przemocy (Gewalthilfegesetz), która ma stworzyć prawo do ochrony i porady, została uchwalona i jest wdrażana etapami; finansowanie domów dla kobiet zostaje po raz pierwszy uregulowane ogólnokrajowo.
Gdzie się zwrócić
- Telefon pomocy „Gewalt gegen Frauen” 116 016, także po polsku.
- Frauenhauskoordinierung — wyszukiwanie wolnego miejsca w domu dla kobiet.
- Policja 110, w całej Europie 112; telefon pomocy dla mężczyzn 0800 123 99 00.
- Sądy rodzinne — nakazy ochronne.
- Polskojęzyczne poradnie, m.in. w Berlinie (Polnischer Sozialrat) i w Zagłębiu Ruhry.
Warto wiedzieć
Przydzielenie mieszkania oznacza, że można zostać, a osoba stosująca przemoc musi odejść. To prawie zawsze lepsze niż opuszczanie domu z dziećmi. Policyjny nakaz opuszczenia obowiązuje tylko kilka dni — kto potrzebuje ochrony dłużej, musi w tym czasie złożyć wniosek o nakaz sądowy, inaczej powstaje luka.
Najczęstsze pytania
Jak szybko można uzyskać zakaz kontaktu?
Przez zarządzenie tymczasowe sądu rodzinnego, które w pilnych przypadkach może zapaść w ciągu dni i bez wysłuchania drugiej strony. Policja może natychmiast wydać nakaz opuszczenia mieszkania, obowiązujący kilka dni i wypełniający czas do decyzji sądu.
Co z moim prawem pobytu, jeśli odejdę?
Obywatelki UE, w tym Polki, mają w Niemczech własne prawo pobytu, jeśli pracują, szukają pracy lub mają środki utrzymania — rozstanie go nie odbiera. Obywatelki państw trzecich z pobytem zależnym od małżeństwa mogą uzyskać samodzielne prawo pobytu przed upływem trzech lat na podstawie klauzuli szczególnej dla ofiar przemocy domowej; trzeba udokumentować przemoc: zaświadczenia lekarskie, raporty policji, nakazy ochronne. Przed rozstaniem skonsultować konkretną sytuację w poradni specjalistycznej.
Źródła i linki urzędowe
- Gesetze im Internet — urzędowe teksty ustaw federalnych
- Bund.de — przewodnik po urzędach federalnych
- Hilfetelefon Gewalt gegen Frauen — 116 016, całodobowo, także po polsku
Sprawdzone linki do źródeł urzędowych lub referencyjnych. Otwierają się w nowej karcie.