Het wettelijke kader
Het strafrecht is nationaal, maar de Unie harmoniseert stap voor stap. Richtlijn 2011/93 verplicht de lidstaten seksueel misbruik van kinderen strafbaar te stellen en laat elke staat de leeftijd van seksuele meerderjarigheid bepalen: 14 jaar in Duitsland, Italië, Oostenrijk en Portugal, 15 in Frankrijk, Polen en Zweden, 16 in Nederland, België, Spanje en Luxemburg, 17 in Ierland en Cyprus, 18 in Malta. De definitie van verkrachting bleef buiten de harmonisatie: Richtlijn 2024/1385 ter bestrijding van geweld tegen vrouwen, aangenomen op 14 mei 2024, liet de op toestemming gebaseerde definitie vallen door verzet van enkele lidstaten, maar verplicht wel tegen 14 juni 2027 het strafbaar stellen van het delen van intieme beelden zonder toestemming, cyberstalking, cyberintimidatie, het ongevraagd toesturen van seksuele beelden, genitale verminking en gedwongen huwelijk, en versterkt de rechten van slachtoffers. De Unie trad op 1 oktober 2023 toe tot het Verdrag van Istanbul. Intussen kozen Zweden (2018), Griekenland (2019), Denemarken (2021), Slovenië (2021), Spanje en België (2022), Finland (2023), Nederland (2024) en Frankrijk (2025) voor een definitie waarin elke seksuele handeling zonder toestemming verkrachting of aanranding is.
De kernpunten
| Seksuele meerderjarigheid | Nationaal: 14 tot 18 jaar; 16 in Nederland en België |
|---|---|
| Verkrachting | Nationaal; op toestemming gebaseerd in een groeiend aantal lidstaten, waaronder Nederland en België |
| Richtlijn 2024/1385 | Online seksueel geweld, cyberstalking, gedwongen huwelijk, genitale verminking strafbaar tegen 14 juni 2027 |
| Verdrag van Istanbul | Unie partij sinds 1 oktober 2023; Nederland (2015) en België (2016) partij |
| Slachtoffers | Richtlijn 2012/29: recht op informatie, bescherming en bijstand in alle lidstaten |
| Bewijs over de grens | Europees onderzoeksbevel voor bewijs in een andere lidstaat; Europees beschermingsbevel voor contactverboden |
In de praktijk
- Een aangifte kan in elke lidstaat worden gedaan, ook voor feiten in een andere: de politie van uw woonplaats neemt ze op en stuurt ze door (Richtlijn 2012/29); voor een snelle forensische vaststelling gaat u wel naar het land van de feiten.
- Een contactverbod of beschermingsmaatregel uit een lidstaat kan met het Europees beschermingsbevel in een andere lidstaat worden erkend, bijvoorbeeld bij een verhuizing.
- Het delen van intieme beelden zonder toestemming is al strafbaar in Nederland en België en wordt dat tegen 2027 overal in de Unie; platformen moeten de beelden verwijderen na melding (Digitaledienstenverordening).
- Voor reizen met jongeren: de leeftijd van het land van verblijf telt; een relatie die in Nederland legaal is (16-17 jaar), kan in Malta strafbaar zijn.
Kosten en vergoeding
Aangifte, bijstand en de meeste medische en juridische hulp voor slachtoffers zijn in alle lidstaten gratis; het Europees beschermingsbevel is kosteloos.
Recente veranderingen
Richtlijn 2024/1385 werd op 14 mei 2024 aangenomen zonder gemeenschappelijke definitie van verkrachting; Nederland (juli 2024) en Frankrijk (2025) voegden zich bij de landen met een op toestemming gebaseerd zedenrecht; de Commissie evalueert Richtlijn 2011/93 met een voorstel tot herziening.
Waar u terechtkunt
- Europees e-justitieportaal: rechten van slachtoffers per lidstaat.
- Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA): enquêtes over seksueel geweld in de Unie.
- De nationale hulplijnen (Centrum Seksueel Geweld 0800-0188 in Nederland; 1712 en de Zorgcentra na Seksueel Geweld in België).
Goed om te weten
De harmonisatie gaat over het strafbaar stellen, niet over de bewijsregels of de verjaring, die per land verschillen: in Nederland en België verjaren zedenmisdrijven tegen minderjarigen niet meer, in andere lidstaten wel. Wie oude feiten wil aangeven, informeert eerst naar de verjaring in het land van de feiten.
Bronnen en officiële links
- Richtlijn (EU) 2024/1385 ter bestrijding van geweld tegen vrouwen en huiselijk geweld — EUR-Lex
- Richtlijn 2011/93/EU — seksueel misbruik van kinderen — EUR-Lex
- FRA — geweld tegen vrouwen in de EU — Bureau voor de grondrechten
Gecontroleerde links naar officiële of gezaghebbende bronnen. Ze openen in een nieuw tabblad.