Het wettelijke kader
De Wet openstelling huwelijk van 21 december 2000, in werking op 1 april 2001, schrapte het geslachtsverschil uit artikel 1:30 van het Burgerlijk Wetboek: een huwelijk kan worden aangegaan door twee personen van verschillend of van gelijk geslacht. Alle gevolgen zijn gelijk — vermogen, onderhoud, erfrecht, pensioen, naam. Adoptie van Nederlandse kinderen stond meteen open; interlandelijke adoptie door paren van hetzelfde geslacht volgde in 2009. De Wet lesbisch ouderschap van 1 april 2014 maakt de vrouwelijke echtgenote of geregistreerde partner van de moeder automatisch juridisch ouder als het kind verwekt is met een onbekende donor, en laat haar in de andere gevallen het kind erkennen. Sinds 1 november 2014 mogen gemeenten geen nieuwe ambtenaren aanstellen die weigeren huwelijken van hetzelfde geslacht te sluiten. In februari 2023 werden «handicap» en «seksuele gerichtheid» toegevoegd aan artikel 1 van de Grondwet.
De kernpunten
| Openstelling | 1 april 2001, eerste land ter wereld; gelijke rechten en plichten |
|---|---|
| Kinderen | Adoptie sinds 2001; duomoeder automatisch ouder of via erkenning sinds 2014 (Wet lesbisch ouderschap) |
| Ambtenaren | Geen nieuwe weigerambtenaren sinds 1 november 2014 |
| Grondwet | Seksuele gerichtheid uitdrukkelijk in artikel 1 sinds 2023 |
| Cijfers (CBS) | Ongeveer 1 500 huwelijken tussen partners van hetzelfde geslacht per jaar, iets meer tussen vrouwen dan tussen mannen |
| Erkenning elders | Verplicht voor het verblijf in de hele Unie; niet in Suriname of de meeste Caribische staten |
In de praktijk
- De procedure is identiek aan die van elk huwelijk: melding bij de gemeente, getuigen, ceremonie; niemand kan de voltrekking weigeren op grond van het geslacht van de partners.
- Twee vrouwen die een kind verwachten: bij een onbekende donor via een kliniek is de echtgenote automatisch ouder bij de geboorte; bij een bekende donor erkent zij het kind vóór de geboorte bij de gemeente, met toestemming van de moeder, tenzij de donor zelf wil erkennen.
- Twee mannen worden alleen samen ouder via adoptie (stiefouderadoptie na een jaar verzorging, of adoptie van een kind uit draagmoederschap na de procedure); het Nederlandse recht kent nog geen automatisch ouderschap voor de partner van de vader.
- Wie in het buitenland gaat wonen, vraagt vooraf een verklaring van huwelijksbevoegdheid en informeert bij de ambassade naar de erkenning: sommige landen aanvaarden het huwelijk niet en behandelen de partners als vreemden voor elkaar.
Kosten en vergoeding
Dezelfde leges als voor elk huwelijk: gratis op de vaste momenten van de gemeente, anders 400 à 1 000 euro. De erkenning van een kind bij de gemeente is gratis; een stiefouderadoptie loopt via een advocaat (1 500 à 3 000 euro) bij de rechtbank.
Recente veranderingen
Op 1 april 2026 vierde Nederland vijfentwintig jaar openstelling van het huwelijk. Een wetsvoorstel over draagmoederschap en afstamming (Wet kind, draagmoederschap en afstamming), dat ook twee vaders een rechtstreekse weg naar het ouderschap zou geven, lag in 2026 nog bij het parlement.
Waar u terechtkunt
- Rijksoverheid.nl: huwelijk, ouderschap van de duomoeder, adoptie.
- COC Nederland: belangenorganisatie, met informatie en juridische doorverwijzing.
- College voor de Rechten van de Mens: klachten over discriminatie op grond van seksuele gerichtheid.
Goed om te weten
Het huwelijk is gelijk, het ouderschap nog niet helemaal: de partner van de vader wordt in Nederland geen ouder zonder adoptie, en een geboorteakte met twee vaders uit het buitenland wordt niet altijd overgenomen. Vraag advies aan een gespecialiseerde advocaat vóór een draagmoederschapstraject in het buitenland.
Bronnen en officiële links
- Rijksoverheid — Huwelijk en geregistreerd partnerschap — officiële informatie
- Rijksoverheid — Ouderschap duomoeder — officiële informatie
- COC Nederland — belangenorganisatie
Gecontroleerde links naar officiële of gezaghebbende bronnen. Ze openen in een nieuw tabblad.