Medisch begeleide voortplanting — Zuid-Afrika

Medisch begeleide voortplanting

De medisch begeleide voortplanting (vruchtbaarheidsbehandelingen) wordt geregeld door hoofdstuk 8 van de National Health Act (de nationale gezondheidswet) en de Regulations Relating to Artificial Fertilisation of Persons van 2012 (de regels over kunstmatige bevruchting), die het onderzoek van donoren, het bijhouden van dossiers en de vertrouwelijkheid van de identiteit van de donor regelen. De toegang wordt niet beperkt door de burgerlijke staat of de seksuele gerichtheid: alleenstaande vrouwen en paren van hetzelfde geslacht kunnen worden behandeld, en artikel 40 van de Children's Act 38 van 2005 (de kinderwet) erkent beide partners als ouders van een kind dat met kunstmatige bevruchting werd verwekt, als zij daarin hebben toegestemd. Donoren blijven anoniem, wat steeds minder strookt met de internationale praktijk en met de DNA-tests voor consumenten. Eiceldonoren krijgen binnen grenzen een vergoeding, ongeveer 10 000 rand, en geen commerciële prijs. Het draagmoederschap valt onder een aparte regeling, hoofdstuk 19 van de Children's Act: de overeenkomst moet vóór de verwekking door het High Court worden bekrachtigd, ten minste één van de wensouders (commissioning parents) moet genetisch aan het kind verwant zijn, en alleen onkosten mogen worden betaald. Dat stelsel staat ook open voor paren van hetzelfde geslacht en is streng maar werkbaar, omdat een rechter de afstamming regelt voordat iemand zwanger is. In de praktijk bepaalt het geld de toegang, niet de wet: openbare ivf bestaat alleen in enkele academische ziekenhuizen, met lange wachtlijsten, zodat de overgrote meerderheid van de behandelingen privé is en het grootste deel van de bevolking uitgesloten blijft. Ouderschap na draagmoederschap uit Zuid-Afrika is voor Nederland en België een buitenlandse beslissing die thuis wordt getoetst. In Nederland is de vrouw die het kind baart de moeder, en wie beroepsmatig bemiddelt bij draagmoederschap is strafbaar (artikel 151b Wetboek van Strafrecht); België regelt draagmoederschap niet bij wet.

De kernpunten

In de praktijk

• Vraag een verwijzing naar een fertiliteitskliniek. Openbare behandeling bestaat in enkele academische ziekenhuizen, met lange wachtlijsten.
• Rond het vooronderzoek (work-up) af, als paar of alleen, en spreek daarna een schriftelijk behandelplan af met gedetailleerde kosten, de medicatie inbegrepen: de meeste behandelingen zijn privé en de ziektekostenverzekeringen (medical schemes) dekken weinig.
• Voor donorgameten werkt u met een geregistreerd bureau voor eiceldonatie of een spermabank die volgens de regels van 2012 werkt. De identiteit van de donor blijft vertrouwelijk: anders dan het Nederlandse recht, dat donorkinderen sinds 2004 het recht geeft op hun zestiende de identiteit van de donor te kennen, geeft het Zuid-Afrikaanse recht het kind die mogelijkheid niet.
• Voor draagmoederschap schakelt u een advocaat in: de overeenkomst moet vóór de verwekking door het High Court worden bekrachtigd, anders is ze nietig.
• Laat de geboorte met een apostille en zo nodig een beëdigde vertaling — ook uit het Afrikaans — inschrijven in de Basisregistratie Personen (BRP) via uw gemeente of de gemeente Den Haag (Landelijke Taken), of via de ambassade of het consulaat in de Belgische Databank Akten Burgerlijke Stand (DABS). Bij een vrouwenpaar dat samen in de behandeling heeft toegestemd, erkent het Zuid-Afrikaanse recht beide moeders; laat bij Nederland Wereldwijd of de Belgische ambassade nagaan hoe die afstamming thuis wordt erkend, want ze kan bepalend zijn voor de nationaliteit van het kind.
• Na draagmoederschap erkent Nederland de Zuid-Afrikaanse geboorteakte met de wensouders pas nadat de rechter haar heeft getoetst, en in België is erkenning via de ambassade of het consulaat niet verzekerd; de inschrijving, de nationaliteit en het paspoort van het kind hangen ervan af. Raadpleeg vóór het tekenen van de overeenkomst een advocaat in Zuid-Afrika en een in Nederland of België, en houd het Nederlandse wetsvoorstel over draagmoederschap en afstamming in de gaten, want het kan de regels wijzigen.

Kosten en vergoeding

Een ivf-cyclus kost 50 000 à 90 000 rand met de medicatie; ICSI en donoreicellen komen daarbovenop, met een vergoeding voor de donor van ongeveer 10 000 rand. De ziektekostenverzekeringen (medical schemes) dekken meestal het onderzoek, maar niet de cyclus zelf. Naar Europese maatstaven is Zuid-Afrika betrekkelijk goedkoop, en het land trekt patiënten aan van het hele continent en uit Europa. Alleen wie verzekerd is, krijgt een vergoeding van de Nederlandse basisverzekering (drie ivf-pogingen tot de 43e verjaardag) of de Belgische ziekteverzekering, en wie in Zuid-Afrika woont, is dat meestal niet meer.

Waar u terechtkunt

• Privé-fertiliteitsklinieken in Johannesburg, Pretoria, Kaapstad en Durban.
• De academische ziekenhuizen Groote Schuur, Tygerberg, Charlotte Maxeke en Steve Biko, voor een beperkte openbare behandeling.
• Geregistreerde bureaus voor eiceldonatie en spermabanken; Southern African Society of Reproductive Medicine and Gynaecological Endoscopy, de beroepsvereniging.
• High Court: bekrachtiging van draagmoederschapsovereenkomsten.
• Voor de inschrijving van de geboorte, de nationaliteit en het paspoort van het kind: Nederland Wereldwijd en de Belgische ambassade in Pretoria. Patiëntenverenigingen: Freya (Nederland, vruchtbaarheidsproblemen) en De Verdwaalde Ooievaar (Vlaanderen).

Bronnen

• gov.za — officieel portaal van de Zuid-Afrikaanse overheid — in het Engels
• South African Human Rights Commission — grondwettelijke mensenrechtencommissie, in het Engels
• Rijksoverheid — Vruchtbaarheidsbehandelingen en donorconceptie — officiële informatie
• Nederland Wereldwijd — buitenlandse akten omzetten naar Nederlandse akten — Ministerie van Buitenlandse Zaken

Het algemene artikel: Medisch begeleide voortplanting